﻿1/PUNC अपूर्वदर्पणः/NP (/PUNC 01/PUNC /PUNC 96/PUNC )/PUNC
साहसकार्यकरणम्/NP एव/INTF स्वस्य/SNV जीवनस्य/NP लक्ष्यम्/NP मन्यमानः/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनः/A अपि/APY वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गतवान्/KN ।/PUNC शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS मौनम्/KV श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN च/AUP ।/PUNC तदा/A शवान्तर्गतः/NV वेतालः/NP अवदत्/KP –/PUNC “/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN कस्य/SNV अपूर्ववस्तुनः/NP निर्मितम्/KN मध्यरात्रसमये/NP अस्मिन्/SNV श्मशाने/NP महान्तम्/NV परिश्रमम्/NP वहन्/KNV अस्ति/KP इति/AUD न/AN ज्ञायते/KP मया/SN ।/PUNC
अपूर्वाणि/NV वस्तूनि/NP अपि/A कदाचित्/A शक्तिरहितानि/NV भवन्ति/KP इति/AUD अस्य/SN निदर्शनार्थम्/NP कस्यचित्/SNV राजकुमारस्य/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ,/PUNC यः/AVK च/AVK अपूर्वम्/NV दर्पणम्/NP प्राप्य/KKS अपि/APY तस्मात्/SN प्रयोजनप्राप्तौ/NP विफलः/NP जातः/KN ।/PUNC
श्रद्धया/NP ताम्/SNV कथाम्/NP शृणोतु/KP तावत्/A ,/PUNC येन/SN भवतः/SN मार्गायासः/NP परिहृतः/KN स्यात्/KP '’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/AVK वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
पूर्वम्/SN गजेन्द्रनामकः/NP कश्चित्/SNV मुनिवर्यः/NV पर्वतप्रदेशे/NP निवसति/KP स्म/A ।/PUNC
सकलशास्त्रपारङ्गतस्य/NV तस्य/SN आश्रमे/NP बहवः/NV युवकाः/NP शिष्यत्वेन/NP स्थितवन्तः/KN आसन्/KP ।/PUNC                 
तस्य/SN शिष्येषु/NP सिंहपुरस्य/NS राजकुमारः/NV शिवदत्तः/NS अपि/A अन्यतमः/SNV ।/PUNC
शिवदत्तः/NS चतुर्भ्यः/SMKY वर्षेभ्यः/NP गजेन्द्रस्य/NS आश्रमे/NP वसन्/KNV सर्वाः/SNV विद्याः/NP अभ्यस्तवान्/KN ।/PUNC
विद्याभ्याससमाप्तेः/NP अनन्तरम्/NP शिष्याणाम्/NP प्रतिगमनसमयः/NP सन्निहितः/KN ।/PUNC
तेषाम्/SN गमनसमये/NP गुरुः/NV गजेन्द्रः/NS स्वशिष्याणाम्/NP योग्यतानुगुणम्/NV किम्/SNV अपि/APY वस्तु/NP उपायनरूपेण/NP ददाति/KP स्म/A ।/PUNC
शिवदत्तस्य/NS प्रस्थानसमये/NP गजेन्द्रः/NS वात्सल्येन/NP तस्य/SN शिरः/NP आमृशन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NP !/PUNC इदानीम्/A भवतः/SN विद्याभ्यासः/NP पूर्णः/KNV जातः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
सिंहपुरस्य/NS युवराजाय/NV भवते/SN अहम्/SN अपूर्वम्/NV उपायनम्/NP एकम्/SMKY दास्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV स्वस्य/SN प्रसेवात्/NP गोलाकारकम्/NV दन्तनिर्मितम्/KNV दर्पणम्/NP निष्कास्य/KKS शिवदत्ताय/NS दत्त्वा/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC एषः/SNV अपूर्वः/NV दर्पणः/NP ।/PUNC
यः/SSN एतस्य/SN पुरतः/AUP तिष्ठति/KP ,/PUNC तद्विषये/NP विवरणम्/NP वदति/KP एषः/SN ।/PUNC
भवान्/SN एतस्मात्/SNV दर्पणात्/NP स्वकार्ये/NP प्रयोजनम्/NP प्राप्नोतु/KP ।/PUNC
अपि/AVK च/AVK ‘/PUNC दक्षः/NV राजा/NP ’/PUNC इति/AUD कीर्तिम्/NP सम्पादयतु/KP ।/PUNC
यदा/AVK एतस्य/SNV दर्पणस्य/NP आवश्यकता/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD भवान्/SN चिन्तयिष्यति/KP ,/PUNC तदा/AVK एतम्/SN मह्यम्/SN प्रत्यर्पयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राजकुमारः/NV शिवदत्तः/NS गुरुणा/NP दत्तम्/KNV दर्पणम्/NP स्वीकृत्य/KKS तस्मै/SN कृतज्ञताः/NP समर्प्य/KKS ततः/A सिंहपुरम्/NS गतवान्/KN ।/PUNC
कांश्चन/SNV मासान्/NP यावत्/A सुखेन/NV कालयापनम्/NP कृतवान्/KN च/APY ।/PUNC कस्मिश्चित्/SNV मासानन्तरम्/NP सः/SN पितुः/NP इच्छानुसारम्/NP सिंहासनम्/NP आरूढवान्/KN ।/PUNC
कदाचित्/A सिंहलदेशतः/KN वीरभूपतिनामकः/NV मल्लयोधः/NP ,/PUNC धीरसिंहनामकः/NV खड्गविद्यानिपुणः/NP ,/PUNC भूपालसिंहनामकः/NV धनुर्विद्यानिपुणः/NV च/APY सिंहपुरम्/NS आगतवन्तः/KN ।/PUNC
ते/SNV राज्ञः/NV शिवदत्तस्य/NS दर्शनम्/NP प्राप्य/KKS प्रार्थितवन्तः/KN -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NP !/PUNC अस्मासु/SNV त्रिषु/SMKY कः/SN शक्तिमान्/NV इति/AUD वक्तुम्/KKS कः/SN अपि/APY न/AN शक्तः/KN ।/PUNC
‘/PUNC भवतः/SN सकाशे/NP अपूर्वः/NV दर्पणः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
तस्य/SNV दर्पणस्य/NP साहाय्येन/NP भवान्/SN क्लिष्टाः/KNV अपि/APY समस्याः/NP परिहरिष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD ज्ञात्वा/KKS वयम्/SN अत्र/A आगताः/KN स्मः/KP ।/PUNC
अस्मासु/SN कः/SN बलवान्/NP इति/AUD कृपया/NP वदतु/KP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
युद्धविद्याः/NP आयोज्य/KKS तेषाम्/SN त्रयाणाम्/SMKY अपि/APY अपूर्वम्/NV नैपुण्यम्/NP प्रत्यक्षम्/KV दृष्टवान्/KN शिवदत्तः/NS ।/PUNC
अनन्तरम्/NP सः/SN तान्/SNV त्रीन्/SMK अपि/A दर्पणस्य/NP पुरतः/A स्थापयित्वा/KKS दर्पणम्/NP उद्दिश्य/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC एतेषु/SNV त्रिषु/SMK शूरतमः/NP कः/SN इति/AUD वदतु/KP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
किन्तु/AVK दर्पणतः/A किम्/SN अपि/APY उत्तरम्/NP न/AN आगतम्/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SN शिवदत्तः/NS नितराम्/NV चकितः/NP अभवत्/KP ।/PUNC
‘/PUNC अपूर्वः/NV दर्पणः/NP अपि/A अस्माकम्/SN समस्याम्/NP परिहर्तुम्/KKS अशक्तः/KN ’/PUNC इति/AUD चिन्तया/NP एवम्/AUD ते/SNV त्रयः/SMK अपि/APY ततः/A निर्गताः/KN ।/PUNC
कानिचन/SNV दिनानि/NP अतीतानि/KN ।/PUNC
कोसलदेशतः/A सोमसुन्दरः/NS विजयदेवः/NS च/APY शिवदत्तस्य/NS समीपम्/AUP आगतवन्तौ/KN ।/PUNC
तौ/SNV उभौ/SN अपि/APY मल्लयुद्धनिपुणौ/NV आस्ताम्/KP ।/PUNC
तयोः/SN कः/SNV निपुणतरः/NP इति/AUD समस्या/NP ।/PUNC
यतः/AVK मल्लयुद्धस्पर्धायाम्/NP ताभ्याम्/SN बहुवारम्/NP भागः/NP ऊढः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सर्वदा/A उभौ/SN अपि/A समानशक्तिमन्तौ/NV इति/AUD एव/INTF निर्णयः/NP जातः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
शिवदत्तः/NS अपूर्वम्/NV दर्पणम्/NP उद्दिश्य/KKS पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB दर्पण/NP !/PUNC सोमसुन्दरविजयदेवयोः/NS शूरतरः/NP कः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अपरक्षणे/NP एव/INTF दर्पणः/NP उत्तरम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC विजयदेवः/NS ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अपूर्वस्य/NV दर्पणस्य/NP सामर्थ्यम्/NP किञ्चित्/SNV अपि/APY न्यूनम्/NV न/AN जातम्/KN इति/AUD सन्तुष्टः/KNV शिवदत्तः/NS पुनः/A अपि/APY दर्पणम्/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC विजयदेवः/NS कथम्/AP सोमसुन्दरात्/NS शक्तिमान्/NV ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A दर्पणेन/NP उक्तम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC केनचित्/SNV मान्त्रिकेण/NP दत्तम्/KNV तायकम्/NP स्वभुजे/NP बद्धवान्/KN अस्ति/KP सोमसुन्दरः/NS ।/PUNC
अतः/AVK सः/SN सर्वविषयेषु/NP अपि/APY जयम्/NP प्राप्नुवन्/KNV अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतस्य/SNV वचनस्य/NP श्रवणमात्रेण/NP दर्पणस्य/NP पुरतः/A स्थितवतः/KNV सोमसुन्दरस्य/NS मुखम्/NP कान्तिहीनम्/NV जातम्/KN ।/PUNC
वस्तुस्थितेः/NP ज्ञानात्/NP कुपितः/KNV विजयदेवः/NS सोमसुन्दरस्य/NS भुजे/NP बद्धम्/KNV तायकम्/NP बलात्/NP निष्कास्य/KKS क्षिप्तवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/A तयोः/SN मल्लयुद्धार्थम्/NP सर्वाः/SNV व्यवस्थाः/NP कल्पितवान्/KN शिवदत्तः/NS ।/PUNC
अपूर्वस्य/NV दर्पणस्य/NP वचनानि/NP वास्तविकानि/NV इति/AUD निरूपयन्/KNV इव/ASD विजयदेवः/NS बलात्/NP सोमसुन्दरम्/NS प्रताड्य/KKS अधः/A पातितवान्/KN ।/PUNC रत्नपुरम्/NS वज्रपुरम्/NS च/APY सिंहपुरस्य/NS प्रतिवेशिराज्यद्वयम्/NP ।/ PUNC तत्/SNV राज्यद्वयम्/NP सिंहपुरस्य/NS सामन्तराज्यम्/NV अपि/APY ।/PUNC
रत्नपुरस्य/NS राजकुमारी/NV विजयमाधवी/NS ,/PUNC वज्रपुरस्य/NS राजकुमारी/NV चन्द्रकला/NS च/APY अप्रतिमसुन्दर्यौ/NV इति/AUD श्रुतवान्/KN आसीत्/KP शिवदत्तः/NS ।/PUNC
सः/SN तयोः/SNV उभयोः/SN अपि/APY भावचित्रम्/NP आनाय्य/KKS दृष्टवान्/KN ।/PUNC
उभे/SN अपि/A सौन्दर्येण/NV समाने/NP आस्ताम्/KP ।/PUNC
तयोः/SN मध्ये/NP सुन्दरतरा/NP का/SNV इति/AUD निर्णेतुम्/KKS अशक्तः/KNV शिवदत्तः/NS तयोः/SN मातापितृभ्यः/NP वार्ताम्/NP प्रेषितवान्/KN यत्/AVK –/PUNC पुत्र्या/NP सह/AUP सिंहपुरम्/NS आगच्छन्तु/KP इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP एव/INTF सामन्तराजौ/NP उभौ/SNV अपि/APY राजकुमारीभ्याम्/NP सह/AUP सिंहपुरम्/NS आगतवन्तौ/KN ।/PUNC
शिवदत्तः/NS अतिथिगृहे/NP तेषाम्/SN वसतिव्यवस्थाम्/NP कल्पितवान्/KN ।/PUNC
कदाचित्/A सायङ्कालसमये/NP शिवदत्तः/NS सामन्तराजौ/NP दृष्ट्वा/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN आह्वानम्/NP पुरस्कृत्य/KKS भवन्तौ/SN अत्र/A आगतवन्तौ/KN इति/AUD यत्/AVK तेन/SN अहम्/SN सन्तुष्टः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
भवतः/SN अत्र/A आह्वानस्य/NP कारणम्/NP एतावता/SN एव/INTF भवद्भ्याम्/SN ऊहितम्/KN स्यात्/KP अपि/APY ।/PUNC
तथापि/AVK स्पष्टज्ञानार्थम्/NP अहम्/SN वदिष्यामि/KP ।/PUNC
राजकुमार्योः/NV विजयमाधवीचन्द्रकलयोः/NS भावचित्रदर्शनात्/NP अपि/APY सुन्दरतरा/NV का/SN इति/AUD अहम्/SN निर्णेतुम्/KKS अशक्तः/KNV जातः/KN अहम्/SN ।/PUNC
इदानीम्/A अहम्/SN विजयमाधवीम्/NS चन्द्रकलाम्/NS च/APY प्रत्यक्षम्/KV पश्यन्/KNV अस्मि/KP ।/PUNC
तथापि/AVK एतयोः/SN का/SN सुन्दरतरा/NV इति/AUD अहम्/SN निर्णेतुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP ।/PUNC
अतः/AVK एतस्याः/SNV समस्यायाः/NP परिहारम्/NP अपूर्वदर्पणस्य/NP साहाय्येन/NP प्राप्तुम्/KKS शक्नुमः/KP वयम्/SN ।/PUNC
राजकुमार्योः/NP दर्पणस्य/NP पुरतः/A तिष्ठतः/KN चेत्/A सौन्दर्यवती/NV का/SN इति/AUD अपूर्वदर्पणः/NP वदिष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनुक्षणम्/NP चन्द्रकला/NS -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN स्पर्धार्थम्/NP सिद्धा/NV अस्मि/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV गत्वा/KKS दर्पणस्य/NP पुरतः/A स्थितवती/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK विजयमाधवी/NS मन्दहासम्/NP प्रकटय्य/KKS उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC युवराजः/NV अन्धः/NV इति/AUD इदानीम्/A ज्ञातम्/KN मया/SN ।/PUNC
अन्धस्य/NP परिणयापेक्षया/NP अविवाहिततया/NP स्थितिः/NP एव/INTF श्रेयस्करी/NV ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
क्षणम्/NP यावत्/A शिवदत्तः/NS विजयमाधव्याः/NS वचनात्/NP कुपितः/KN चेत्/AVK अपि/APY अनन्तरम्/NP तस्याः/SN कथनस्य/NP भावम्/NP अवगत्य/KKS मन्दहासपूर्वकम्/KV तस्याः/SN पितरम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN पुत्रीम्/NV विजयमाधवीम्/NS अहम्/SN इष्टवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC
यदि/AVK तस्याः/SN अपि/APY सम्मतिः/NP अस्ति/KP ,/PUNC तर्हि/AVK इदानीम्/A एव/INTF विवाहसन्नाहः/NP भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
शिवदत्तस्य/NS एतत्/SNV वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS विजयमाधव्याः/NS मातापितरौ/NP ,/PUNC तत्रत्याः/NV राजोद्योगिनः/NP च/APY नितराम्/NV आश्चर्यचकिताः/KN ।/PUNC
कानिचन/SNV दिनानि/NP अतीतानि/KN ।/PUNC शिवदत्तविजयमाधव्योः/NS विवाहः/NP सवैभवम्/NV सम्पन्नः/KN ।/PUNC
मासः/NP अतीतः/KN वीरभद्रनामकः/NV राजभवनस्य/NP रक्षकः/NP राज्ञ्याः/NV विजयमाधव्याः/NS आरक्षणपेटिकायाः/NP उपरि/AUP स्थापितम्/KNV चन्द्रहारम्/NP चोरयित्वा/KKS उद्यानस्थानस्य/NV अशोकवृक्षस्य/NP कोटरे/NP स्थापितवान्/KN ।/PUNC 
‘/PUNC हारस्य/NP अदृश्यताकारणात्/NP राजभवने/NP कोलाहलः/NP भविष्यति/KP एव/INTF ।/PUNC
यदा/AVK कोलाहलः/NP शान्तः/KN भविष्यति/KP ,/PUNC तदा/AVK हारम्/NP गृहम्/NP नेष्यामि/KP ’/PUNC इति/AUD चिन्तितवान्/KN आसीत्/KP वीरभद्रः/NS ।/PUNC
किन्तु/AVK वीरभद्रेण/NS वृक्षकोटरे/NP हारस्थापनम्/NP मल्लिकानामिकया/NV दास्या/NP दृष्टम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
वीरभद्रस्य/NS निर्गमनानन्तरम्/NP मल्लिका/NS तम्/SNV हारम्/NP स्वीकृत्य/KKS गृहम्/NP गतवती/KN ।/PUNC
राज्ञी/NV विजयमाधवी/NS चन्द्रहारस्य/NP अदर्शनविषयम्/NP पतिम्/NP निवेदितवती/KN ।/PUNC
अन्तःपुरस्य/NP दासीषु/NP कयाचित्/A ,/PUNC रक्षकभटेषु/NP केनचित्/A वा/APY हारः/NP चोरितः/KN  स्यात्/A इति/AUD विचिन्त्य/KKS शिवदत्तः/NS तान्/SNV सर्वान्/SN आनीय/KKS अपूर्वदर्पणस्य/NP पुरतः/AUP स्थापयित्वा/KKS दर्पणम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB अपूर्वदर्पण/NP ! चन्द्रहारस्य/NP चोरः/NP कः/SN इति/AUD वदतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
भटाः/NP दास्यः/NP च/APY एक/SMKY एकशः/A अपूर्वदर्पणस्य/NP अग्रभागतः/KN अपरपार्श्वम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC
दर्पणस्य/NP पुरतः/AUP गमनसमये/NP मल्लिका/NS चातुर्येण/NV वीरभद्रस्य/NS पृष्ठतः/KN स्थितवती/KN ।/PUNC
स्वस्य/SN पर्यायः/NP यदा/AVK आगतः/KN तदा/AVK वीरभद्रस्य/NS शरीरे/NP भयात्/NP कम्पनम्/NP आरब्धम्/KN ।/PUNC  
तावता/SN दर्पणः/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वीरभद्रः/NS चोरः/NV ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS मल्लिका/NS उरसि/NP हस्तम्/NP स्थापयित्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC हा/ABS ,/PUNC रक्षिता/KN अहम्/SN ’’/PUNC इति/AUD मन्दस्वरेण/KV स्वगतम्/NP उक्तवती/KN ।/PUNC
एतत्/SN अकस्मात्/A राज्ञ्या/NV विजयमाधव्या/NS दृष्टम्/KN ।/PUNC
सा/SN तत्/SNV क्षणम्/NP भटान्/NP आज्ञप्तवती/KN यत्/AVK मल्लिकायाः/NS बन्धनम्/NP कुर्वन्तु/KP इति/AUD ।/PUNC
एतस्मात्/SN आश्चर्यचकितः/NV शिवदत्तः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC माधवि/NS !/PUNC किम्/AP इदम्/SN ?/PUNC हारस्य/NP चोरः/NP वीरभद्रः/NS इति/AUD दर्पणेन/NP एव/INTF उक्तम्/KN खलु/A ।/PUNC
एवम्/AUD सति/KN निरपराधिन्याः/NV मल्लिकायाः/NS बन्धनम्/NP किमर्थम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC अत्र/A मल्लिका/NS अपि/A सहभागिनी/NV इति/AUD मम/SN सन्देहः/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN विजयमाधवी/NS ।/PUNC
तदा/A शिवदत्तः/NS तर्जनस्वरेण/NP मल्लिकाम्/NS उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC कोऽपि/A अपराधी/NP सुलभतया/NV अस्मान्/SN वञ्चयितुम्/KKS न/AN शक्नोति/KP ।/PUNC
वस्तुतः/A किम्/SN प्रवृत्तम्/KN इति/AUD वदतु/KP भवती/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SN भीता/KNV मल्लिका/NS शिवदत्तस्य/NS पादयोः/NP पतित्वा/KKS प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN निवेदितवती/KN ,/PUNC गृहतः/A हारम्/NP आनीय/KKS शिवदत्ताय/NS दत्तवती/KN च/AVK ।/PUNC
शिवदतः/NS चन्दहारम्/NP विजयमाधव्याः/NS कण्ठे/NP स्थापयित्वा/KKS तस्याः/SN चातुर्यम्/NV अभिनन्दितवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/NP शिवदत्तः/NS पत्नीम्/NP उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC एतस्मात्/SNV अपूर्वदर्पणात्/NP लाभः/NP यथा/APY तथा/APY हानिः/NP अपि/A अस्ति/KP ।/PUNC
एतस्य/A प्रयोजनम्/NP सीमितम्/KN इति/AUD इदानीम्/SN प्रमाणितम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC
अतः/A एतम्/SNV दर्पणम्/NP अद्य/A एव/INTF मम/SN गुरवे/NP प्रत्यर्प्ययिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC मुनिवर्येण/NV गजेन्द्रेण/NS शिवदत्ताय/NS यः/SSN दर्पणः/NP दत्तः/KN ,/PUNC सः/SSN केषुचित्/A सन्दर्भेषु/NP समाधानकरम्/NP उत्तरम्/NP न/AN दत्तवान्/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SNV दर्पणस्य/NP सामर्थ्यविषये/NP सन्देहः/NP उत्पद्यते/KP ।/PUNC
त्रिषु/SMKY वीरेषु/NP शूरतमः/NV कः/SN इति/AUD कथने/NP विफलः/NP जातः/KN दर्पणः/NP ।/PUNC
किन्तु/A मल्लयोधयोः/NV सोमसुन्दरविजयदेवयोः/NS विषये/NP समाधानकरम्/NP निर्णयम्/NP उक्तवतः/KN दर्पणस्य/NP स्वभावः/NP विचित्रः/NV इव/ASD भासते/KP ।/PUNC
राजकुमारयमाधवी/NS दर्पणस्य/NP पुरतः/AUP स्थातुम्/KKS किमर्थम्/AP न/AN इष्टवती/KN इति/AUD तु/A न/A ज्ञायते/KP ।/PUNC
‘/PUNC राजकुमार्योः/NV विजयमाधवीचन्द्रकलयोः/NS स्पर्धायाम्/NP विजयम्/NP प्राप्तुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP ’/PUNC इति/AUD विजयमाधव्याः/NS चिन्तनम्/NP स्यात्/A वा/AP ?/PUNC तदास्ताम्/A तावत्/A ।/PUNC
सर्वाङ्गसुन्दरः/NV मन्मथसदृशः/ASD शिवदत्तः/NS न/AN विकलाङ्गः/NV ।/PUNC
एवम्/ASD सति/A अपि/A ‘/PUNC सः/SN अन्धः/NP ’/PUNC इति/AUD तस्य/SN उपहासम्/NP कुर्वत्या/KKS विजयमाधव्या/NS यत्/SSN उक्तम्/KN तत्/SN अविवेकिनाम्/NP लक्षणम्/NP खलु/A !/PUNC उपहासम्/NP कृतवतीम्/KN अपि/A ताम्/SN शिवदत्तः/NS मनसा/NP इष्टवान्/KN ।/PUNC                                                         
एषः/SNV मूर्खतायाः/NP परमावधिः/NP खलु/A !/PUNC अपूर्वदर्पणात्/NP लाभः/NP हानिः/NP च/APY इति/AUD उभयम्/SN अपि/APY सम्भवति/KP इति/AUD किमर्थम्/AP चिन्तितम्/KN शिवदत्तेन/NS ?/PUNC अपूर्वस्य/NV अपि/APY दर्पणस्य/NP गुरवे/NP प्रतिदानम्/NP अविवेकिनाम्/NP लक्षणम्/NP खलु/A !/PUNC एतेषाम्/SN समाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/APY यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/KN भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/KNV त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC दर्पणः/NP अपूर्वः/NV महिमयुतः/NV च/APY इत्यत्र/A न/AN अस्ति/KP सन्देहः/NP ।/PUNC
किन्तु/AVK तस्य/SN अपि/APY काचित्/SNV सीमा/NP अस्ति/KP इति/AUD अपि/APY वास्तविकः/NV अंशः/NP एव/INTF ।/PUNC
सिंहलदेशतः/A आगताः/KN वीरभूपतिः/NS ,/PUNC धीरसिंहः/NS ,/PUNC भूपालसिंहः/NS च/APY शौर्ये/NP साहसे/NP च/APY समानाः/NP इत्यत्र/A न/AN अस्ति/KP सन्देहः/NP ।/PUNC
अतएव/A तेषाम्/SN मध्ये/NP स्पर्धा/NP न/AN युज्यते/KP ।/PUNC
एतस्मात्/SNV कारणात्/NP एव/INTF दर्पणः/NP त्रिषु/SMK शूरतमम्/NP न/AN सूचितवान्/KN ,/PUNC अपि/APY तु/A मौनम्/NP आश्रितवान्/KN ।/PUNC
किन्तु/A सोमसुन्दरविजयदेवयोः/NS विषये/NP निर्णयम्/NP श्रावयितुम्/KKS शक्तः/KN जातः/KN दर्पणः/NP ।/PUNC
राजकुमारी/NV विजयमाधवी/NS सौन्दर्यनिर्णयार्थम्/NP दर्पणस्य/NP पुरतः/AUP स्थितिम्/NP निराकृतवती/KN इति/AUD यत्/SSN ,/PUNC तत्/SSN पराजयभीत्या/NP न/AN ।/PUNC
पुरतः/A स्थितवत्योः/NV राजकुमार्योः/NP सौन्दर्यनिर्णयम्/NP शिवदत्तः/NS स्वयम्/A कर्तुम्/KKS न/AN शक्तवान्/KN ,/PUNC अपि/APY तु/A तत्/SNV दायित्वम्/NP दर्पणे/NP आरोपितवान्/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SN विजयमाधवी/NS कुपिता/KN ।/PUNC
अतएव/A सा/SN ‘/PUNC शिवदत्तः/NS अन्धः/NV ’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
तस्याः/SN वचनस्य/NP भावम्/NP अवगत्य/KKS एव/INTF शिवदत्तः/NS ताम्/SN परिणीतवान्/KN ।/PUNC
अपूर्वदर्पणस्य/NP शक्तिः/NV परिमिता/KNV अस्ति/KP इति/AUD विषयम्/NP ज्ञात्वा/KKS मल्लिका/NS चौर्यम्/NP कृत्वा/KKS अपि/APY आत्मानम्/SN रक्षितुम्/KKS इष्टवती/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK विजयमाधव्याः/NS सूक्ष्मपरिशीलनेन/NV चातुर्येण/NV च/APY प्रमाणितः/KN अभवत्/KP यत्/AVK मल्लिका/NS एव/INTF चौर्यम्/NP कृतवती/KN इति/AUD ।/PUNC
एताम्/SNV घटनाम्/NP परिलक्ष्य/KKS शिवदत्तः/NS चिन्तितवान्/KN यत्/AVK अपूर्वदर्पणस्य/NP वचनात्/NP कदाचित्/A सत्यस्थितिः/NP अपि/APY न/AN ज्ञायते/KP इति/AUD ।/PUNC
अपूर्वस्य/NV साधनस्य/NP अपेक्षया/NP बुद्धिशक्तेः/NP उपयोगेन/NP समस्यापरिहारः/NP एव/INTF वरम्/NP इति/AUD विचिन्त्य/KKS शिवदत्तः/NS निश्चितवान्/KN यत्/AVK गजेन्द्राय/NS दर्पणः/NP प्रतिदातव्यः/KN इति/AUD ।/PUNC
शिवदत्तस्य/NS निर्णयः/NP सन्दर्भोचितः/NV अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदतः/KNV राज्ञः/NP मौनभङ्गः/NV यदा/AVK जातः/KN तदा/AVK शवान्तर्गतः/NV वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC

2/PUNC राक्षस्याः/NP मोक्षः/NP (/PUNC 02/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
आरब्धम्/KNV कार्यम्/NP परित्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनः/A अपि/APY वृक्षस्य/NP समीपम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC
वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/A आगतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A यथापूर्वम्/NP मौनम्/NP श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KNV वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB राजन्/NP !/PUNC आरब्धम्/NV कार्यम्/NP साधनीयम्/KN एव/INTF इति/AUD एताम्/SN भवतः/SN प्रवृत्तिम्/NP ,/PUNC धैर्यम्/NV ,/PUNC साहसम्/NV च/APY दृष्ट्वा/KKS अतीव/NV सन्तुष्टः/KN अहम्/SN ।/PUNC
परन्तु/AVK एतादृशम्/ASD कठोरम्/NV कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS भवान्/SN मुनितः/A वा/APY ,/PUNC मन्त्रिकतः/A वा/APY प्रेरणाम्/NP प्राप्नुवन्/KN स्यात्/KP इति/AUD सन्देहः/NP अस्ति/KP मम/SN ।/PUNC    
यतः/AVK तान्त्रिकाः/NP क्षुद्रदेवातानाम्/NP आराधकाः/NV ।/PUNC
कदाचित्/A आत्मना/SN क्रियमाणे/KNV कार्ये/NP असाफल्यम्/NP प्राप्य/KKS सरलान्/NV जनान्/NP बलिपशून्/NP कुर्वन्ति/KP ते/SN ।/PUNC
मुनयः/NP तथा/ASD न/AN कुर्वन्ति/KP चेद्/AVK अपि/APY आत्मनः/SN तपोबलेन/NP दुष्टान्/NP अपि/APY स्वर्गम्/NP प्रेषयितुम्/KKS प्रयतन्ते/KP ।/PUNC
तत्समये/NP कदाचित्/A तेषाम्/SN प्रयत्नः/NP विपरीतम्/NP एव/INTF फलम्/NP ददाति/KP ।/PUNC
एतस्य/SN निदर्शनार्थम्/NP असुराम्बिकानामिकायाः/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NP शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/NP वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KP –/PUNC
पूर्वकाले/NP दण्डकारण्ये/NS असुराम्बिकानामिका/NV राक्षसी/NP वसति/KP स्म/A ।/PUNC
नरमांसम्/NP सा/SN विशेषतः/A इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC
काचित्/SNV विशाला/NV गुहा/NP तस्याः/SN वासस्थानम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तत्/SNV स्थलम्/NP कः/SNV अपि/APY प्रयाणिकः/NP आगच्छति/KP चेत्/AVK सा/SN गुहातः/A बहिः/A आगत्य/KKS तम्/SN लीलया/NP गृहीत्वा/KKS खादति/KP स्म/A ।/PUNC
एकदा/A असुराम्बिका/NS गुहायाम्/NP निद्राम्/NP कुर्वती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
तदा/A एव/INTF विवाहार्थम्/NP प्रस्थितः/KNV गणः/NP तत्र/A आगतः/KN ।/PUNC
अनुक्षणम्/NP एव/INTF राक्षसी/NP गुहातः/A बहिः/A आगतवती/KN ।/PUNC
ताम्/SN दृष्ट्वा/KKS गणे/NP विद्यमानाः/KNV बहवः/NP भीत्या/NP धावितवन्तः/KN ।/PUNC
तेषु/SN कांश्चन/SNV जनान्/NP खादितवती/KNV सा/SNV राक्षसी/NP ।/PUNC
अनन्तरम्/NP असुराम्बिका/NS एकसप्ताहम्/NP यावत्/A निद्रितवती/KN ।/PUNC
यदा/AVK जागरणम्/NP जातम्/KN तदा/AVK सा/SN बुभुक्षया/NP आहारान्वेषणार्थम्/NP अरण्यम्/NP गतवती/KN ।/PUNC
एकस्मिन्/SMKY स्थले/NP विनयशीलः/NS नाम/NP कश्चन/SNV मुनिः/NP तपः/NP कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
असुराम्बिका/NS तम्/SN दृष्टवती/KN ।/PUNC
आहारः/NP लब्धः/KN इति/AUD सा/SN सन्तोषम्/NP अनुभवन्ती/KNV तस्य/SN समीपम्/NP गन्तुम् /KKS उद्युक्ता/KN ।/PUNC
तदा/A तम्/SNV मुनिम्/NP परितः/AUP सा/SN वृत्ताकारेण/NP अग्निज्वालाम्/NP दृष्टवती/KN ।/PUNC
तस्मिन्/SNV क्षणे/NP मुनिः/NP नेत्रे/NP उद्घाट्य/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC असुराम्बिके/NS किमर्थम्/AP मानवान्/NP खादति/KP भवती/SN ?/PUNC एतस्मात्/SNV हीनकार्यात्/NP मुक्तिम्/NP प्राप्तुम्/KKS मार्गम्/NP अन्विष्यतु/KP भवती/SN ।/PUNC
श्वः/A पवित्रा/NV शिवरात्रिः/NS ।/PUNC
भवती/SN यम्/SN कम्/SN अपि/APY मानवम्/NP अखादित्वा/KKS भगवन्नामस्मरणम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
कश्चन/SNV मानवः/NP सर्वपापनिवारकम्/NV गङ्गाजलम्/NP भवत्यै/SN दास्यति/KP ।/PUNC
तस्य/SNV जलपानस्य/NP अनुक्षणम्/NP एव/INTF राक्षसजन्मतः/A भवत्याः/SN मुक्तिः/NP भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
असुराम्बिका/NS मुनिम्/NP नमस्कृत्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC महास्वामिन्/NP !/PUNC भवतः/SN आज्ञानुसारम्/NP करोमि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS स्वगृहम्/NP गतवती/KN ।/PUNC
तत्र/A बुभुक्षया/NP अधिकम्/NV कष्टम्/NP अनुभूतवती/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/NP शिवरात्रिदिने/NP नागभैरवः/NS नाम/NP प्रसिद्धः/NV चोरः/NP अश्वम्/NP आरुह्य/KKS तेन/SNV मार्गेण/NP आगच्छन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
तम्/SN दृष्ट्वा/KKS असुराम्बिका/NS बुभुक्षाम्/NP सोढुम्/KKS अशक्ता/KNV गुहातः/A बहिः/A आगतवती/KN ,/PUNC तम्/SN मुष्ट्या/NP गृहीतवती/KN च/AVK ।/PUNC
तदा/A नागभैरवः/NS प्राणभयेन/NP कम्पमानः/KNV प्रार्थितवान्/KN यत्/AVK माम्/SN मा/AN मारयतु/KP इति/AUD ।/PUNC
तत्/SNV वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS मुनेः/NP वचनम्/NP राक्षसी/NP स्मृतवती/KN ।/PUNC
अतः/AVK नागभैरवम्/NS भूमौ/NP अवतारयन्ती/KNV सा/SN पृष्टवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN कः/SN ?/PUNC सत्यम्/NP वदतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
नागभैरवः/NS प्रार्थितवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SNV नागभैरवः/NS नाम/NP कश्चन/SNV चोरः/NP ।/PUNC
एतस्मात्/SN पूर्वम्/SN अहम्/SN कस्माच्चित्/SNV विवाहगृहात्/NP वस्तूनि/NP चोरयित्वा/KKS आगतवान्/KN ।/PUNC
तानि/SNV वस्तूनि/NP इदानीम्/A भवत्यै/SN दास्यामि/KP ।/PUNC
माम्/SN मुञ्चतु/KP कृपया/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
असुराम्बिका/NS चोरस्य/NP वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS उच्चैः/KV हसन्ती/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB मानव/NP !/PUNC भवतः/SN आभरणानि/NP मम/SN किमर्थम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS तम्/SN गृहीतवती/KN ।/PUNC
मुनेः/NP वचनम्/NP स्मृतवती/KN चेद्/AVK अपि/APY तम्/SNV चोरम्/NP खादितवती/KN च/AVK ।/PUNC
तावति/SNV काले/NP सा/SN अन्यम्/NV मनुष्यम्/NP दृष्टवती/KN ।/PUNC
राक्षसी/NP अनुक्षणम्/NP एव/INTF एकस्य/SMKY वृक्षस्य/NP पृष्ठतः/A निलीय/KKS स्थितवती/KN ।/PUNC
सः/SNV मनुष्यः/NP -/PUNC यदा/AVK समीपम्/NP आगतवान्/KN तदा/AVK उच्चस्वरेण/KV सा/SN पृष्टवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN कः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC राक्षसीम्/NP दृष्ट्वा/KKS सः/SNV मानवः/NP भयेन/KV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN नाम/NP वीरदासः/NS इति/AUD ।/PUNC अहम्/SN कलिङ्गराजस्य/NP आस्थाने/NP पाचकः/NP ।/PUNC
महाराजः/NP संशयेन/NP माम्/SN आस्थानात्/NP बहिः/A प्रेषितवान्/KN ।/PUNC
अहम्/SN इदानीम्/A अनाथः/NP इति/AUD ।/PUNC ’’/PUNC
असुराम्बिका/NS तम्/SN एव/INTF पश्यन्ती/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC महाराजः/NP वृथा/NP किमर्थम्/AP भवन्तम्/SN प्रेषितवान्/KN ।/PUNC भवान्/SN सत्यम्/NP वदतु/KP ।/PUNC
कम्/SNV अपराधम्/NP कृतवान्/KN भवान्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवती/KN ।/PUNC
वीरदासः/NS भीत्या/NV मन्दस्वरेण/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC सत्यम्/NP वदामि/KP ।/PUNC
माम्/SN मुञ्चतु/KP ।/PUNC
पार्श्वराज्यस्य/NP महाराजः/NP मह्यम्/SN धनम्/NP दत्त्वा/KKS उक्तवान्/KN आसीत्/KP यत्/AVK भवता/SN महाराजस्य/NP आहारे/NP विषम्/NP योजनीयम्/KN इति/AUD ।/PUNC
तथा/ASD कर्तुम्/KKS उद्युक्तम्/KN माम्/SN रक्षकभटाः/NP गृहीतवन्तः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तस्य/SN उत्तरम्/NP श्रुत्वा/KKS असुराम्बिका/NS उच्चैः/KV हसितवती/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC महाराजतः/KN विमोचनम्/NP प्राप्य/KKS अपि/A भवान्/SN मम/SN जाले/NP पतितवान्/KN एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV तम्/SN खादितवती/KN ।/PUNC
तथापि/AVK सा/SNV राक्षसी/NP बुभुक्षाम्/NP सोढुम्/KKS अशक्ता/KNV सती/KN गुहायाम्/NP उपविश्य/KKS कालयापनम्/NP कुर्वती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
तदा/A शिवताण्डवः/NS नाम/NP युवकः/NP तेन/SNV मार्गेण/NP आगतवान्/KN ।/PUNC
तम्/SN दृष्ट्वा/KKS राक्षसी/NP उत्थाय/KKS पदचतुष्टयम्/NP अग्रे/A आगत्य/KKS उक्तवती/KN  -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB ,/PUNC भवतः/SN कथा/NP समाप्ता/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
भयङ्करीम्/NV राक्षसीम्/NP दृष्ट्वा/KKS अपि/APY भीतिम्/NP अप्राप्नुवन्/KNV शिवताण्डवः/NS धैर्येण/KV पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC किमर्थम्/AP मम/SN मार्गस्य/NP अवरोधम्/NP करोति/KP भवती/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A उच्चैः/KV हसन्ती/KNV राक्षसी/NP -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN मार्गस्य/NP अवरोधम्/NP किमर्थम्/AP करोमि/KP इति/AUD न/AN जानाति/KP वा/APY भवान्/SN ?/PUNC तावती/SNV मूर्खता/NV वा/APY भवतः/SN ?/PUNC प्रातःकालतः/A अहम्/SN द्वौ/SMKY पुरुषौ/NP खादितवती/KN चेद्/AVK अपि/APY मम/SN बुभुक्षा/NP किञ्चिद्/A अपि/APY न/AN शान्ता/KN ।/PUNC
अतः/AVK अहम्/SN भवतः/SN मार्गस्य/NP अवरोधम्/NV कृतवती/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
तदा/A शिवताण्डवः/NS निर्भयेन/NP -/PUNC ‘‘/PUNC एवम्/AUD तर्हि/A भवती/SN माम्/SN मारयित्वा/KKS स्वस्य/A बुभुक्षाम्/NP निवारयतु/KP ।/PUNC
मम/SN शरीरेण/NP भवत्याः/SN बुभुक्षा/NP निवारिता/KN भवति/KP चेत्/AVK तदपेक्षया/NP अधिकम्/NV श्रेयस्करम्/NP किम्/AP अन्यत्/SN स्यात्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS आश्चर्यम्/NP प्रकटयन्ती/KNV असुराम्बिका/NS पृष्टवती/KN - /PUNC‘‘/PUNC मरणात्/NP भीतिः/NP न/AN अस्ति/KP वा/APY भवतः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC किमर्थम्/AP भयम्/NP ?/PUNC जातः/KNV सर्वः/SN अपि/APY मरणम्/NP प्राप्नुयात्/KP एव/INTF ।/PUNC
केनचित्/SNV रोगेण/NP अहम्/SN यदि/AVK मृतः/KN भवेयम्/KP तर्हि/AVK ततः/A किम्/AP वा/APY प्रयोजनम्/NP स्यात्/KP ?/PUNC इदानीम्/A भवत्याः/SN आहारः/NP भूत्वा/KKS मरणम्/NP प्राप्नोमि/KP चेत्/AVK परोपकारः/NP वा/AVK कृतः/KN भवेत्/KP ।/PUNC
अतः/AVK माम्/SN खादतु/KP कृपया/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN शिवताण्डवः/NS ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS असुराम्बिका/NS ज्ञातवती/KN यत्/AVK एषः/SN सामान्यः/NP न/AN इति/AUD ।/PUNC
तथापि/AVK एषः/SN मिथ्यागाम्भीर्यम्/NP प्रदर्शयन्/KNV स्यात्/KP इति/AUD सन्देहम्/NP प्राप्य/KKS सा/SN तम्/SN उन्नीतवती/KN ।/PUNC
तदा/A शिवताण्डवः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC क्षणकालम्/NP तिष्ठतु/KP ।/PUNC
मम/SN पत्नी/NP केभ्यश्चित्/SNV वर्षेभ्यः/NP अस्वस्था/NP अस्ति/KP ।/PUNC
तस्याः/SN निमित्तम्/NP महता/NV कष्टेन/NP काशीम्/NS गत्वा/KKS गङ्गाजलम्/NP आनीतवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC
कथञ्चित्/A तत्/SN ताम्/SN प्रापयितुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP ।/PUNC
भवती/SN वा/A तत्/SNV गङ्गाजलम्/NP पिबतु/KP ।/PUNC
अनन्तरम्/NP वा/APY भवत्याः/SN उत्तमम्/NV जन्म/NP लभ्येत/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तत्/SNV क्षणम्/NP एव/INTF अम्बिका/NS तम्/SN अवतार्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC स्वामिन्/NP !/PUNC तत्/SNV गङ्गाजलम्/NP भवतः/SN पत्न्यै/NP ददातु/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV साष्टाङ्गम्/NP तम्/SN नमस्कृतवती/KN ।/PUNC
शिवताण्डवस्य/NS पादस्पर्शस्य/NP समनन्तरम्/NP एव/INTF तस्याः/SN मोक्षः/NP जातः/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/AUD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC मुनिः/NP विनयशीलः/NV असुराम्बिकाम्/NS उक्तवान्/KN आसीत्/KP -/PUNC ‘/PUNC शिवरात्रौ/NS मानवान्/NP न/AN मारयतु/KP ।/PUNC
भगवन्नामस्मरणम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
कस्माच्चित्/SNV मानवात्/NP लभ्यमानस्य/KNV पवित्रगङ्गाजलस्य/NP सेवनम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
तेन/SN राक्षसीजन्मतः/A मोक्षः/KP लभ्यते/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
परन्तु/AVK असुराम्बिका/NS तस्य/SN वचनम्/NP उल्लङ्घ्य/KKS मानवद्वयम्/NP खादितवती/KN ।/PUNC
शिवताण्डवम्/NS प्राणसहितम्/NV मुञ्चितवती/KN चेद्/AVK अपि/APY गङ्गाजलम्/NP न/AN स्वीकृतवती/KN सा/SN ।/PUNC
तथापि/AVK तस्याः/SN मोक्षप्राप्तिः/NP जाता/KN ।/PUNC
कथम्/AP एतत्/SN ?/PUNC एतेषाम्/SN 
 समाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/APY यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/NP भग्नम्/KN भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/KNV त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC असुराम्बिका/NS यौ/SNV द्वौ/SMK मारितवती/KN तयोः/SN अन्यतरः/SNV महान्/NV चोरः/NP ,/PUNC अपरः/SNV स्वामिद्रोही/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC
यः/SSN स्वामिद्रोही/NV भवति/KP ,/PUNC यः/SSN च/APY लुण्ठकः/NV भवति/KP ,/PUNC सः/SNV नरराक्षसः/NV भवति/KP ,/PUNC न/AN तु/A उत्तममानवः/NP ।/PUNC
अतः/AVK शिवरात्रिपर्वदिने/NP असुराम्बिका/NS तौ/SN खादितवती/KN चेद्/AVK अपि/APY पापलेपम्/NP न/AN प्राप्तवती/KN ।/PUNC
परन्तु/AVK शिवताण्डवः/NS आसन्नमरणः/NV चेद्/AVK अपि/APY असुराम्बिकायाः/NS द्वेषम्/NP न/AN कृतवान्/KN ।/PUNC
अग्रिमजन्मनि/NP वा/AVK उत्तम/NV जन्म/NP प्राप्नोतु/KP इति/AUD ताम्/SN वदन्/KNV सः/SN पत्न्याः/NP निमित्तम्/KN आनीतम्/KN गङ्गाजलम्/NP तस्यै/SN दातुम्/KKS उद्युक्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
तादृशः/NV त्यागिनः/NP देवतासमानाः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC
गङ्गाजलस्य/NP अपेक्षया/NP तेषाम्/SN पादस्पर्शः/NP एव/INTF श्रेष्ठः/NV भवति/KP ।/PUNC
असुराम्बिका/NS मुनेः/NP वचनम्/NP स्मृतवती/KN चेद्/AVK अपि/APY गङ्गाजलम्/NP अस्वीकृत्य/KKS ‘/PUNC भवतः/SN पत्न्यै/NP ददातु/KP ’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
अतः/AVK तया/SN मोक्षः/NP प्राप्तः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/AUD वदतः/KNV राज्ञः/NP मौनभङ्गः/NP यदा/AVK जातः/KN तदा/AVK शवान्तर्गतः/KNV वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC

3/PUNC वचनभङ्गः/NP (/PUNC 03/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
‘/PUNC मया/SN एतावता/A बहवः/NV उपायाः/NP आश्रिताः/KN ।/PUNC
तथापि/AVK एषः/SNV धूर्तः/NV वेतालः/NP कथमपि/A माम्/SN पराजितम्/KN कुर्वन्/KNV एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC
एवम्/ASD तर्हि/A एतस्य/SN वशीकरणार्थम्/NP कम्/SNV वा/APY उपायम्/NP कुर्याम्/KP ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्/KNV दृढव्रतः/NV त्रिविक्रमः/NS पुनः/A च/AVK वृक्षस्य/NP समीपम्/NP गत्वा/KKS वृक्षे/NP स्थितम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KNV वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN कस्मैचित्/SN किञ्चन/SNV वाग्दानम्/NP कृतवान्/KN अस्ति/KP इति/AUD मम/SN भाति/KP ।/PUNC
तस्य/SNV वाग्दानस्य/NP पूरणार्थम्/NP एव/INTF कष्टानि/NP सहमानः/KNV इव/ASD दृश्यते/KP भवान्/SN ।/PUNC
यदि/AVK मया/SN ऊहितम्/KN समीचीनम्/NV स्यात्/KP तर्हि/AVK मम/SN प्रश्नः/NP यत्/AVK भवान्/SN अन्तिमक्षणम्/NP यावत्/A वचनभङ्गम्/NP विना/AUP स्थातुम्/KKS शक्नोति/KP वा/AP ?/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अत्यन्तम्/NV प्रज्ञावन्तः/KN सन्/KN मार्गिणः/NV मानवाः/NP अपि/APY कदाचित्/A स्वार्थप्रेरिताः/NV सन्तः/KN कृतम्/KNV वाग्दानम्/NP स्वयम्/A विस्मरन्ति/KP ।/PUNC
कीर्तिमती/NS इति/AUD काचित्/SNV विद्यावती/NS महाराज्ञी/NV चन्द्रमुखीनामिकायै/NP गन्धर्वकन्यकायै/NV कृतम्/KNV वाग्दानम्/NP कथम्/A उल्लङ्घितवती/KN इति/AUD निरूपयितुम्/KKS एकाम्/SMKY कथाम्/NP वदामि/KP ।/PUNC
तस्य/SN श्रवणतः/A भवतः/SN मार्गायासः/NP अपि/APY परिहृतः/KN भवेत्/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NP शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC अनन्तरम्/NP वेतालः/NP कथाम्/NP आरब्धवान्/KN –/PUNC 
पूर्वम्/SN चन्द्रदेवः/NS चोलदेशस्य/NP राजा/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SNV प्रतिवेशिराज्यस्य/NP राजकुमारी/NV कीर्तिमती/NS ।/PUNC
सा/SN चन्द्रदेवस्य/NS मातुः/NP दूरबन्धुः/NP एव/INTF ।/PUNC
यदा/AVK कीर्तिमती/NS बालिका/NP आसीत्/KP तदा/AVK एव/INTF चन्द्रदेवस्य/NS माता/NP ‘/PUNC कीर्तिमतीम्/NS स्नुषात्वेन/NV स्वीकरिष्यामि/KP ’/PUNC इति/AUD कीर्तिमत्याः/NS पित्रे/NP वाग्दानम्/NP कृतवती/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तदारभ्य/KKS कीर्तिमती/NS तत्र/A एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC
चन्द्रदेवस्य/NS माता/NP ताम्/SN अत्यन्तम्/NV प्रीत्या/KV पालयन्ती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
एवम्/AUD बाल्यात्/NP आरभ्य/KKS सह/AUP एव/INTF वर्धितवन्तौ/KN इति/AUD कारणतः/A यथा/ASD यथा/DV तौ/SN प्रवृद्धौ/KN तथा/ASD तथा/DV कीर्तिमती/NS -/PUNC चन्द्रदेवयोः/NS मध्ये/NP स्नेहः/NP अपि/A प्रवृद्धः/KN ।/PUNC
यदा/AVK गृहे/NP तयोः/SN विवाहविषये/NP चिन्तनम्/NP आरब्धम्/KN तदा/AVK कीर्तिमती/NS किञ्चिद्/SN इव/ASD खिन्ना/KP ।/PUNC
यतः/AVK तयोः/SN रूपे/NP स्पष्टः/NV भेदः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
चन्द्रदेवस्य/NS रूपम्/NP सुन्दरम्/NV मोहकम्/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC किन्तु/AVK स्फुरद्रूपी/NV चन्द्रदेवः/NS कीर्तिमतीम्/NS परिणयति/KP इति/AUD ज्ञात्वा/KKS कीर्तिमत्याः/NS सख्यः/NP ‘/PUNC मातुः/NP वाग्दानस्य/NP पूरणार्थम्/NP चन्द्रदेवः/NS इदानीम्/A कीर्तिमतीम्/NS परिणयेत्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK अग्रे/A काञ्चित्/SNV गन्धर्वकन्यकाम्/NP एव/INTF परिणयेत्/KP सः/SN ।/PUNC ’/PUNC
इति/AUD रहसि/NP परस्परम्/NP वार्तालापम्/NP कुर्वत्यः/KN आसन्/KP ।/PUNC
तदा/A तदा/DV एतादृशम्/NV सम्भाषणम्/NP कीर्तिमत्याः/NS कर्णपथम्/NP अपि/APY आगच्छति/KP स्म/A ।/PUNC
एतस्मात्/SN नितराम्/NV खिन्ना/NP सा/SN कदाचित्/A चन्द्रदेवम्/NS उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN भवतः/SN अनुरूपा/NV वधूः/NP न/AN अस्मि/KP ।/PUNC
अतः/AVK भवान्/SN अनुरूपाम्/NV काञ्चित्/SNV सौन्दर्यवतीम्/NP परिणयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD प्रार्थितवती/KN ।/PUNC
तदा/A चन्द्रदेवः/NS मन्दहासपूर्वकम्/NP -/PUNC ‘‘/PUNC कीर्तिमति/NS !/PUNC विवेकरहिताः/NV केचन/SNV मूर्खाः/NP आवयोः/SN विषये/NP असम्बद्धम्/NP प्रलपन्ति/KP ।/PUNC
तत्/SN भवती/SN श्रुतवती/KN इति/AUD भाति/KP ।/PUNC कालः/NP एव/INTF यथायोग्यम्/NP निर्णयम्/NP करिष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
चन्द्रदेवस्य/NS एतैः/SNV निष्कल्मषवचनैः/NP कीर्तिमत्याः/NS सङ्कोचः/NP अपगतः/KN ।/PUNC
अग्रे/A सा/SN चन्द्रदेवम्/NS परिणीय/KKS सन्तोषेण/NP आसीत्/KP ।/PUNC
वर्षाणि/NP अतीतानि/KN ।/PUNC             
किन्तु/AVK कीर्तिमत्याः/NS अपत्यम्/NP न/AN अभवत्/KP ।/PUNC
अतः/AVK कीर्तिमती/NS मनसि/NP एव/INTF खेदम्/NP अनुभवन्ती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
अथ/AVK कदाचित्/A सुन्दर्याम्/NV पूर्णिमायाम्/NP रात्रौ/NP चन्द्रदेवः/NS कीर्तिमत्या/NS सह/AUP नदीतीरे/NP विहरन्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SNV एव/INTF क्षणे/NP आकाशमार्गेण/NP गच्छन्ती/KNV चन्द्रमुखीनामिका/NP काचित्/SNV गन्धर्वकन्या/NP तौ/SN दृष्टवती/KN ।/PUNC
चन्द्रमुखी/NS गन्धर्वराजस्य/NV विद्युन्मयस्य/NS पुत्री/NP ।/PUNC
परमसुन्दरी/NV इति/AUD ख्यातिम्/NP प्राप्तवती/KN आसीत्/KP सा/SN ।/PUNC
गन्धर्वेषु/NP कः/SNV अपि/APY सुन्दरः/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD तस्याः/SN मनसि/NP असमाधानम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
चन्द्रदेवस्य/NS सौन्दर्येण/NP आकृष्टा/KNV अभवत्/KP चन्द्रमुखी/NS ।/PUNC
तस्मिन्/SNV क्षणे/NP एव/INTF अदृश्यरूपेण/NP तौ/SN अनुसृतवती/KN सा/SN ।/PUNC
सन्तानम्/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD दुःखेन/NV स्तः/KN तौ/SN इति/AUD अपि/A सा/SN ज्ञातवती/KN ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NV ततः/A निरगता/KN चन्द्रमुखी/NS पुनः/A कदाचित्/A एकाकितया/NV वृन्दावने/NP विहरतः/KN चन्द्रदेवस्य/NS पुरतः/A प्रत्यक्षीभूय/KKS स्वस्य/SN विषये/NP विवरणम्/NP वदन्ती/KNV ,/PUNC ‘/PUNC माम्/SN वृणोतु/KP ’/PUNC इति/AUD प्रार्थितवती/KN ।/PUNC
अनूह्याम्/NP एताम्/SNV घटनाम्/NP दृष्ट्वा/KKS चकितः/KNV चन्द्रदेवः/NS विनयपूर्वकम्/NP चन्द्रमुख्याः/NS अपेक्षाम्/NP निराकृतवान्/KN ।/PUNC
तथापि/AVK चन्द्रमुखी/NS निरुत्साहम्/NP न/AN प्राप्तवती/KN ।/PUNC
एकान्ते/A कदाचित्/A सा/SN कीर्तिमत्या/NS मिलित्वा/KKS चन्द्रदेवेन/NS कृतम्/KNV निराकरणम्/NP विवृत्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC चन्द्रदेवः/NS भवत्याम्/SN अतिशयेन/NV अनुरागवान्/NV अस्ति/KP ।/PUNC
अतएव/A तस्य/SN अनुरूपाम्/NV सौन्दर्यवतीम्/NV माम्/SN अपि/A तिरस्कृतवान्/KN अस्ति/KP सः/SN ।/PUNC
मया/SN तु/A स्वयम्/A प्रार्थना/NP कृता/KN आसीत्/KP ।/PUNC
भवतीम्/SN सर्वस्वम्/NP मन्यते/KP चन्द्रदेवः/NS ।/PUNC
सौन्दर्यस्य/NP विषयः/NP दूरे/NP तिष्ठतु/KP नाम/NP ।/PUNC
किन्तु/AVK भवत्याः/SNV अनपत्यतायाः/NP कारणतः/A सः/SN अपि/APY महान्तम्/NV खेदम्/NP अनुभवन्/KNV अस्ति/KP ।/PUNC
किम्/AP एतत्/SNV उचितम्/NP ?/PUNC भवती/SN एव/INTF चिन्तयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
चन्द्रमुख्याः/NS वचनैः/NP जातम्/KNV खेदम्/NV अप्रकटयन्ती/KNV कीर्तिमती/NS -/PUNC ‘‘/PUNC भवतु/KP ।/PUNC
अत्र/A भवत्याः/SN आगमनस्य/NP उद्देशः/NP कः/SNV इति/AUD एतावता/SN अपि/APY न/AN अवगतम्/KN मया/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
तदा/A चन्द्रमुखी/NS -/PUNC ‘‘/PUNC सर्वम्/SN विवृणोमि/KP ।/PUNC
शृणोतु/KP तावत्/AVK ।/PUNC
यदि/AVK भवती/SN पत्युः/NP आनन्दम्/NP अपेक्षमाणा/KNV निःस्वार्थिनी/NV पत्नी/NP अस्ति/KP ,/PUNC तर्हि/AVK चन्द्रदेवस्य/NS अङ्गीकारम्/NP प्राप्य/KKS तेन/SN सह/AUP मम/SN विवाहम्/NP निर्वर्तयतु/KP ।/PUNC
वर्षाभ्यन्तरे/NP जनिष्यमाणेन/KNV पुत्रेण/NP सह/AUP क्रिडिष्यन्/KN आनन्देन/NP कालम्/NP यापयेत्/KP सः/SN ।/PUNC
अपत्यप्राप्त्या/NP भवती/SN अपि/APY सन्तोषम्/NP प्राप्नुयात्/KP एव/INTF ।/PUNC
मम/SN परिणयात्/NP अपि/APY भवतीम्/SN न/AN विस्मरिष्यति/KP सः/SN ।/PUNC
प्रत्युत/AVK भवत्याः/SN निःस्वार्थबुद्धिम्/NP ज्ञात्वा/KKS भवत्याः/SN विषये/NP अधिकम्/NV गौरवम्/NP प्राप्य/KKS श्लाघमानः/KN स्थास्यति/KP ।/PUNC
अतः/AVK सम्यक्/KV चिन्तयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
कीर्तिमती/NS बहुकालम्/NP यावत्/A मौनम्/NV चिन्तयति/KP आसीत्/KP ।/PUNC
अन्ते/A चन्द्रमुखीम्/NS उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC किन्तु/AVK मम/SN एकः/SMKY नियमः/NP अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC किम्/AP तत्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD आश्चर्येण/KV पृष्टवती/KNV चन्द्रमुखी/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC अद्य/A चैत्रकृष्णपञ्चमी/NP ।/PUNC
अद्य/A आरभ्य/KKS एकम्/SMKY वर्षम्/NP यावत्/A समयावकाशम्/NP ददातु/KP ।/PUNC  
तावति/SNV काले/NP अपि/A अहम्/SN मातृत्वम्/NP न/AN प्राप्स्यामि/KP चेत्/AVK चन्द्रदेवः/NS भवतीम्/SN एव/INTF यथा/AVK वृणुयात्/KP तथा/AVK प्रयत्नम्/NP करिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD वाग्दानम्/NP कृतवती/KNV कीर्तिमती/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC अस्तु/ABS ,/PUNC तथा/ASD एव/INTF भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS ततः/A निर्गतवती/KNV चन्द्रमुखी/NS ।/PUNC
कदाचित्/A देवदर्शनम्/NP कृत्वा/KKS मन्दिरतः/A प्रत्यागच्छन्ती/KNV आसीत्/KP कीर्तिमती/NS ।/PUNC
मन्दिरस्य/NP कस्मिंश्चित्/SNV कोणे/NP कश्चन/SNV वृद्धः/NV सन्न्यासी/NP उपविष्टवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN कीर्तिमतीम्/NS हस्तसंज्ञया/NP स्वसमीपम्/NP आहूतवान्/KN ।/PUNC
कीर्तिमती/NS सन्न्यासिनः/NP समीपम्/NP गत्वा/KKS श्रद्धया/NP तम्/SN नमस्कृतवती/KN ।/PUNC
सन्न्यासी/NP हसन्/KNV आशीर्वादम्/NP कृत्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC सन्तानः/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD निरन्तरम्/NP महत्/NV दुःखम्/NP अनुभवन्ती/KNV अस्ति/KP अम्ब/NP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN ।/PUNC
कीर्तिमती/NS अङ्गीकारपूर्वकम्/NP शिरः/NP चालितवती/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC कृपया/NP भवत्याः/SN हस्तम्/NP प्रदर्शयतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS कीर्तिमत्याः/NS वामहस्तम्/NP परिशीलितवान्/KN सन्न्यासी/NP ।/PUNC
हस्ते/NP विद्यमानाः/KNV रेखाः/NP परिशील्य/KKS सः/SN खेदमिश्रितेन/NV स्वरेण/NP -/PUNC ‘‘/PUNC भवत्याः/SN हस्ते/NP सन्तानप्राप्त्यर्थम्/NP रेखाः/NP एव/INTF न/AN सन्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
पुनः/A क्षणम्/NP यावत्/A आलोच्य/KKS सः/SN -/PUNC ‘‘/PUNC किन्तु/AVK सन्तानः/NP न/AN अस्ति/KP चेद्/AVK अपि/APY उज्ज्वलभविष्यतः/A चिह्नानि/NP स्फुटम्/NV दृश्यन्ते/KP ।/PUNC
अतः/AVK एकम्/SMKY कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS शक्नोति/KP वा/APY भवती/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC वदतु/KP स्वामिन्/NP ’’/PUNC इति/AUD आनन्देन/KV उक्तवती/KNV कीर्तिमती/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC एतस्य/SNV राज्यस्य/NP उत्तरदिशि/NP विन्ध्यपर्वतावली/NP अस्ति/KP इति/AUD भवत्या/SN ज्ञातम्/KN एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC
पर्वतानाम्/NP मध्यभागे/NP एकम्/SMKY खातम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC
तेन/SNV मार्गेण/NP अपरम्/SNV तीरम्/NP प्राप्नोति/KP चेत्/AVK वैकुण्ठेश्वरमहर्षेः/NP आश्रमः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
भवती/SN पत्या/NP सह/AUP चैत्रमासस्य/NP शुक्लपक्षस्य/NP प्रथमातिथौ/NP सूर्योदयात्/NP पूर्वम्/SN तत्र/A उपस्थिता/KN भवतु/KP ।/PUNC
शरदृषेः/NP कथनानुसारम्/NP आवाम्/SN अत्र/A आगतवन्तौ/KN स्वः/KP इति/AUD भवती/SN वैकुण्ठेश्वरमहर्षिं/NP वदतु/KP ।/PUNC
अग्रे/A किम्/AP करणीयम्/KN सः/SN एव/INTF विस्तरेण/KV भवतीम्/SN सूचयिष्यति/KP ’’/PUNC  इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
सन्न्यासिनः/NP वचनैः/NP पुनश्च/A चैतन्यम्/NP प्राप्य/KKS कीर्तिमती/NS -/PUNC ‘‘/PUNC तथा/ASD एव/INTF भवतु/KP स्वामिन्/NP ।/PUNC
निश्चयेन/NP तत्र/A गमिष्यावः/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS सन्न्यासिनम्/NP नमस्कृत्य/KKS ततः/A राजगृहम्/NP प्रत्यागतवती/KN ।/PUNC
तस्मिन्/SNV दिने/NP रात्रौ/NP पत्युः/NP समीपे/NP उपविश्य/KKS सर्वम्/SN अपि/APY विस्तरेण/KV विवृत्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC आवयोः/SN भाग्यस्य/NP परीक्षणार्थम्/NP एषः/SNV एकः/SMKY एव/INTF अवसरः/NP अवशिष्टः/NV अस्ति/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SNV सन्न्यासिनि/NP मम/SN प्रबलः/NV विश्वासः/NP अस्ति/KP अपि/APY ।/PUNC
अतः/AVK कृपया/NP भवान्/SN अपि/APY मया/SN सह/AUP किञ्चित्/SNV परिश्रमम्/NP यदि/AVK कुर्यात्/KP .../PUNC ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS मौनम्/NP आश्रितवती/KN ।/PUNC
पत्न्याः/NP उद्वेगम्/NP ज्ञत्वा/KKS चन्द्रदेवः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC भद्रे/NP !/PUNC पतिपत्न्यौ/NP आवाम्/SN सुखेन/NP सह/AUP दुःखम्/NP ,/PUNC सौख्येन/NP सह/AUP श्रमम्/NP च/APY विभज्य/KKS स्वीकुर्वः/KP चेत्/AVK एव/INTF जीवनम्/NP सुखमयम्/NV भवति/KP ।/PUNC
अपेक्षा/NP केवलम्/NP भवत्याः/SN न/AN ,/PUNC अपि/APY तु/A आवयोः/SN ।/PUNC
अतः/AVK द्वौ/SMK अपि/APY गमिष्यावः/KP ।/PUNC
कष्टम्/NP भवतु/KP नाम/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
सन्न्यासिनः/NP वचनानुसारम्/NP कीर्तिमती/NS -/PUNC चन्द्रदेवौ/NS प्रस्थाय/KKS चैत्रमासस्य/NP शुक्लपक्षस्य/NP प्रथमायाम्/SMKP तिथौ/NP सूर्योदयात्/NP पूर्वम्/SN एव/INTF वैकुण्ठेश्वराश्रमम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
वृद्धः/NV करुणामयः/NV सः/SNV ऋषिः/NV तौ/SN आदरपूर्वकम्/KV स्वागतीकृत्य/KKS आहारपानीयादिदानेन/NP तौ/SN सत्कृत्य/KKS कुशलप्रश्नान्/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC
तदा/A चन्द्रदेवः/NS मन्दिरे/NP स्थितेन/KNV सन्न्यासिना/NP उक्तम्/KN सर्वम्/SN निवेद्य/KKS सन्तानापेक्षाम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रद्धया/KV श्रुत्वा/KKS वैकुण्ठेश्वरः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC चन्द्रदेवमहाराज/NS !/PUNC कृपया/NP भवतः/SN दक्षिणहस्तम्/NP दर्शयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
किञ्चित्/SNV कालम्/NP हस्तम्/NP परिशील्य/KKS सः/SNV ऋषिः/NP -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN हस्ते/NP अपि/APY सन्तानरेखाः/NP न/AN सन्ति/KP राजन्/NP ,/PUNC किन्तु/AVK शरदृषेः/NP कथनानुसारम्/NP चमत्कारः/NP कः/SNV अपि/APY भवेत्/KP एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC चमत्कारः/NP वा/APY ?/PUNC तत्/SN कथम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD आश्चर्येण/KV पृष्टवान्/KNV चन्द्रदेवः/NS ।/PUNC
तदा/A वैकुण्ठेश्वरमहर्षिः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC आम्/A ,/PUNC चमत्कारः/NP एव/INTF ।/PUNC
कथम्/AP इति/AUD विवृणोमि/KP ।/PUNC
इतः/A त्रियोजनपरिमिते/NV दूरे/NP अतिप्राचीनः/NV कश्चन/SNV शिवालयः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
तत्र/A एव/INTF कश्चन/SNV प्राचीनः/NV आम्रवृक्षः/NP अपि/APY अस्ति/KP ।/PUNC
सः/SNV वृक्षः/NP वर्षे/NP सकृत्/A एकम्/SMKY फलम्/NP ददाति/KP ।/PUNC
अपेक्षावान्/NV यः/SSN कः/SN अपि/APY आत्मशुद्ध्या/NP प्रार्थयन्/KNV यदि/AVK वृक्षस्य/NP अधः/A तिष्ठति/KP तर्हि/AVK सः/SSN तत्/SNV फलम्/NP प्राप्नोति/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK अपेक्षा/A न्यायपरा/NV एव/INTF भवेत्/KP ।/PUNC
नो/AN चेत्/AVK तत्/SNV फलम्/NP भूमौ/NP पतति/KP ।/PUNC
अधः/A पतितम्/KNV फलम्/NP खादति/KP चेद्/AVK अपि/APY प्रयोजनम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
तत्/SN अञ्जलौ/NP पतति/KP चेत्/AVK एव/INTF अपेक्षापूर्णा/NP भवति/KP ।/PUNC
रात्रौ/NP चन्द्रोदयसमये/NP तत्र/A गत्वा/KKS स्वभाग्यस्य/NP परीक्षाम्/NP कुरुताम्/KP ’’/PUNC इति/AUD विवृतवान्/KN ।/PUNC
महर्षेः/NV वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS कीर्तिमती/NS त्वरया/NV -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN अन्यत्/A किमपि/A न/AN इच्छामि/KP स्वामिन्/NP ।/PUNC
विवाहितस्त्रिया/NV सत्या/KNV मया/SN सन्तानापेक्षाकरणम्/NP न्यायपरम्/NV न/AN वा/APY ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवती/KN ।/PUNC
महर्षिः/NP तस्याः/SN वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS मन्दहासपूर्वकम्/NV -/PUNC ‘‘/PUNC अम्ब/NP अहम्/SN किम्/SN उत्तरम्/NP ददामि/KP ?/PUNC धर्मशास्त्रस्य/NP विचारः/NP अत्यन्तम्/NP सूक्ष्मः/NP ।/PUNC
तस्य/SN गभीरताम्/NP देवः/NP एव/INTF जानाति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/AVK महर्षेः/NP वचनानुसारम्/NP कीर्तिमती/NS -/PUNC चन्द्रदेवौ/NS प्रयाणम्/NP कृत्वा/KKS चन्द्रोदयात्/NP पूर्वम्/SN शिवालयम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
वृक्षे/NP सुवर्णकान्त्या/NP प्रकाशमानम्/NV फलम्/NP दृष्ट्वा/KKS कीर्तिमती/NS श्रद्धापूर्वकम्/NP वृक्षम्/NP नमस्कृत्य/KKS वृक्षस्य/NP अधः/A अञ्जलिम्/NP प्रसार्य/KKS स्थितवती/KN ।/PUNC
आश्चर्यम्/NP नाम/NP चन्द्रदेवः/NS अपि/APY अञ्जलिं/NS प्रसार्य/KKS ततः/A किञ्चित्/SNV दूरे/NP स्थितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
चन्द्रोदयः/NP अभवत्/KP ।/PUNC
वृक्षे/NP विद्यमानम्/KNV फलम्/NP अधः/A अवतरत्/KNV साक्षात्/NP चन्द्रदेवस्य/NS अञ्जल्याम्/NP पतितम्/KN ।/PUNC
अनिरीक्षिताम्/KNV एताम्/SNV घटनाम्/NP दृष्ट्वा/KKS चकिता/KN कीर्तिमती/NS क्षणम्/NP यावत्/A विचिन्त्य/KKS चन्द्रदेवेन/NS दत्तम्/KNV फलस्य/NP अर्धभागम्/NP सहर्षम्/KV स्वीकृतवती/KN ।/PUNC
ततः/AVK द्वाभ्याम्/SMK अपि/APY तत्/SNV फलम्/NP खादितम्/KN ।/PUNC   
तावत्/A पर्यन्तम्/A मौनम्/NP स्थितवती/KNV कीर्तिमती/NS -/PUNC ‘‘/PUNC प्रभो/NP ,/PUNC  भवतः/SN अपेक्षा/NP का/SNV इति/AUD ज्ञातुम्/KKS शक्नोमि/KP वा/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD  पृष्टवती/KN ।/PUNC
तदा/A चन्द्रदेवः/NS किञ्चित्/A इव/ASD गाम्भीर्येण/NP -/PUNC ‘‘/PUNC कीर्तिमति/NS !/PUNC विद्यावती/NV विवेकिनी/NV च/APY भवती/SN मम/SN वचनानि/NP अवगन्तुम्/KKS शक्नोति/KP इति/AUD विश्वसिमि/KP ।/PUNC
एतस्य/SNV पवित्रस्य/NV वृक्षस्य/NP समीपे/NP क्रियमाणा/KNV प्रार्थना/NP न्यायपरा/NV स्यात्/KP इति/AUD यत्/SSN महर्षिणा/NP उक्तम्/KN तत्/SSN स्मरति/KP खलु/A भवती/SN ?/PUNC सन्तानम्/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD एषः/SNV विषयः/NP अस्माकम्/SN जीवने/NP लोपरूपेण/NP स्यात्/A ।/PUNC
किन्तु/AVK एषः/SNV विषयः/NP प्रकृत्याः/NP दृष्ट्या/NP वैपरीत्यम्/NP वा/APY अधर्मः/NP वा/APY न/AN ।/PUNC
प्रकृतिनियमाः/NP न/AN उल्लङ्घनीयाः/KNV इति/AUD अत्र/A गौरवम्/NP प्रदर्शयन्तः/KNV वयम्/SN विधिलिखिते/KN परिवर्तनम्/NP अपेक्षामहे/KP चेत्/AVK किम्/AP तत्/SNV उचितम्/NP भवेत्/KP ?/PUNC तादृशी/NV अपेक्षा/NP पूर्णा/NV भवेत्/KP वा/AP ?/PUNC एवम्/AUD सन्देहम्/NP प्राप्तवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC
दरिद्रः/NP कश्चित्/SNV चौर्यम्/NP कृत्वा/KKS धनम्/NP सम्पादयति/KP ।/PUNC
अग्निसाक्षिपूर्वकम्/NP काञ्चित्/SN परिणीय/KKS ताम्/SN तिरस्कृत्य/KKS अन्याम्/SN परिणयति/KP ।/PUNC
एवम्/AUD चेत्/AVK तस्य/SN व्यवहारः/NP धर्मविरुद्धः/NV न/AN भवेत्/KP वा/AP ?/PUNC एवम्/AUD मम/SN मनसि/NP विविधाः/NV सन्देहाः/NP सन्ति/KP ।/PUNC 
अतएव/A किम्/SN अपि/APY निर्णेतुम्/KKS अशक्नुवन्/KNV अहम्/SN पवित्रवृक्षम्/NP उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘/PUNC हे/ASMB धर्मदेव/NP ,/PUNC अग्निसाक्षितया/NP परिणीतवन्तौ/KNV आवाम्/SN यावत्/A जीवम्/NP आनन्देन/NP जीवनम्/NP यथा/AVK कुर्याव/KP तथा/AVK आशीर्वादम्/NP करोतु/KP ’/PUNC इति/AUD प्रार्थितवान्/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
पत्युः/NP वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS दिङ्मूढा/NV कीर्तिमती/NS -/PUNC ‘‘/PUNC सन्तानम्/NP न/AN  अस्ति/KP चेद्/AVK अपि/APY चिन्ता/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNCगुणवान्/NV पतिः/NP तु/A अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD दृष्टवती/KN ।/PUNC ततः/A प्रस्थाय/KKS अनन्तरदिने/NP तौ/SN राजधानीम्/NP प्रत्यागतवन्तौ/KN ।/PUNC
केषाञ्चित्/SNV दिनानाम्/NP अनन्तरम्/NP चैत्रकृष्णपञ्चम्याम्/NP तिथौ/NP चन्द्रमुखी/NS आगत्य/KKS कीर्तिमत्या/NS मिलितवती/KN ।/PUNC
तदा/A कीर्तिमती/NS ताम्/SN आदरेण/KV स्वागतीकृत्य/KKS सत्कृतवती/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/NP -/PUNC ‘‘/PUNC चन्द्रमुखि/NS ,/PUNC वाग्दानम्/NP उल्लङ्घयन्तीं/KNV माम्/SN क्षाम्यतु/KP कृपया/NP ।/PUNC
मम/SN पतिः/NP एकपत्नीव्रतस्थः/NV ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SNV निवेदितवती/KN च/AVK ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS चन्द्रमुखी/NS -/PUNC ‘‘/PUNC कीर्तिमति/NS !/PUNC भाग्यशालिनी/NV भवती/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF पुत्रवती/NV भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS ततः/A निर्गतवती/KN ।/PUNC
वैचित्र्यम्/NP नाम/NP गच्छता/KNV कालेन/NP कीर्तिमती/NS सुन्दरस्य/NV शिशोः/NP कृते/KN जन्म/NP दत्तवती/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/AUD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC कीर्तिमती/NS स्ववाग्दानम्/NP उल्लङ्घितवती/KN इति/AUD कारणात्/NP स्वार्थपरा/NV जाता/KN ।/PUNC
तथापि/AVK सन्तानभाग्यम्/NP एव/INTF तस्याः/SN न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
तादृशी/NV सा/SN पुत्रवती/NV अभवत्/KP ।/PUNC
किम्/AP एतत्/SN विचित्रम्/NP न/AN ?/PUNC एतस्य/SNV सन्देहस्य/NP समाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/APY यदि/AVK न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/NP भग्नम्/KN भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/KNV त्रिविक्रमः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC कीर्तिमती/NS स्वार्थप्रेरिता/KNV वाग्दानम्/NP न/AN उल्लङ्घितवती/KN ।/PUNC
‘/PUNC मम/SN सन्तानभाग्यम्/NP न/AN अस्ति/KP ’/PUNC इति/AUD भावनाया/NP उत्पत्तेः/KN  पूर्वम्/SN एव/INTF चन्द्रदेवः/NS धर्मसूक्ष्मम्/NP उक्त्वा/KKS तस्याः/SN सन्देहम्/NP निवारितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तया/SN वाग्दानम्/NP अनुसृतम्/KN चेत्/AVK चन्द्रदेवस्य/NS कथनानुगुणम्/NP धर्मः/NP उल्लङ्घितः/KN इति/AUD भवति/KP ।/PUNC
चन्द्रदेवस्य/NS प्रार्थनायाम्/NP अपि/APY द्वन्द्वार्थः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
एकः/SMKY अर्थः/NP -/PUNC ‘/PUNC विधिलिखितम्/KN परिवर्त्य/KKS सन्तानदानेन/NP एव/INTF अनुगृह्य/KKS आनन्देन/KV जीवनम्/NP यापयितुम्/KKS अवसरम्/NP कल्पयतु/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अपरः/SNV अर्थः/NP -/PUNC ‘/PUNC सन्तानभाग्यम्/NP न/AN अस्ति/KP चेदपि/AVK आनन्देन/KV जीवितुम्/KKS आशीर्वादम्/NP करोतु/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतस्याम्/SNV प्रार्थनायाम्/NP विद्यमानः/KN गूढार्थः/NP अनुपमः/NV एव/INTF ।/PUNC
अतः/AVK तयोः/SN विधिलिखितम्/NP परिवर्तितम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC
सुन्दरम्/NV शिशुम्/NP दृष्ट्वा/KKS तौ/SN सन्तोषम्/KV अनुभूतवन्तौ/KN ।/PUNC
धर्माधर्मयोः/NP विषये/NP सूक्ष्मज्ञानम्/NP आसीत्/KP इति/AUD कारणतः/A एव/INTF चन्द्रदेवस्य/NS प्रार्थनातः/A असाध्यम्/NV अपि/APY सिद्धम्/KN अभवत्/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
एवम्/AUD वदता/KNV राज्ञा/NP यदा/AVK मौनभङ्गः/NP कृतः/KN तदा/AVK शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS पुनश्च/A वृक्षे/NP लम्बमानः/KN स्थितवान्/KN ।/PUNC

4/PUNC विजयस्य/NP साहसम्/NV (/PUNC 05/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
दृढचित्तः/NV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUD आगतवान्/KN ।/PUNC
वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोपितवान्/KN ।/PUNC
ततः/A अधः/AUP आगत्य/KKS पूर्ववत्/ASD मौनेन/NV श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
तदा/A शवे/NP विद्यमानः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP ,/PUNC अस्याम्/SNV घोररात्रौ/NP ,/PUNC अस्मिन्/SNV भयङ्करे/NV श्मशाने/NP ,/PUNC भवतः/SN कष्टसाध्यस्य/NV श्रमस्य/NP दर्शनेन/NP ज्ञायते/KP यत्/AVK भवान्/SN विधिवञ्चितः/KN इति/AUD ।/PUNC
भवादृशाः/ASD पुरुषाः/NP साहसवन्तः/KN स्युः/A चेत्/A अपि/A भवताम्/SN प्रयत्नस्य/NP परिणामः/NP शून्यः/NV एव/INTF भवति/KP ।/PUNC
यतः/A भवन्तः/SN फलप्राप्तिसमये/NP योग्यम्/NV निर्णयम्/NP न/AN स्वीकुर्वन्ति/KP ।/PUNC
तस्य/SN परिणामतः/KN श्रमस्य/NP साहसस्य/NP च/APY योग्यः/NV फलितांशः/NP न/AN प्राप्यते/KP ।/PUNC
उदाहरणार्थम्/NP अपूर्वात्/NV सौभाग्यात्/NP वञ्चितस्य/KN विजयस्य/NS कथाम्/NP श्रावयामि/KP ,/PUNC येन/SN भवतः/SN मार्गायासः/NP परिहृतः/KN भवेत्/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC 
पूर्वम्/A धीरसेनः/NS नाम/NP कश्चित्/A महाराजः/NV चन्द्रपुरम्/NS पालयति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्य/SN पुत्री/NP कमलमुखी/NS रूपवती/NV आसीत्/KP ।/PUNC
यः/SSN ताम्/SN परिणयति/KP सः/SSN अग्रे/A तस्य/SNV राज्यस्य/NP राजा/NP भवितुम्/KKS अर्हति/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A ताम्/SN परिणेतुम्/KKS बहवः/NV राजकुमाराः/NP विशेषतः/KN प्रयतमानाः/KN आसन्/KP ।/PUNC
राजकुमारी/NV कमलमुखी/NS स्वभावतः/KN धीरा/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तस्याः/SN एका/SMKY इच्छा/NP आसीत्/KP यत्/AVK धीरः/NV एव/INTF माम्/SN परिणयेत्/KP इति/AUD ।/PUNC
अतः/A सा/SN पितरम्/NP उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC स्पर्धायाम्/NP जितवन्तम्/KN एव/INTF  अहम्/SN परिणेष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A स्वस्य/A मनसि/NP स्थितायाः/NV स्पर्धायाः/NP स्वरूपम्/NP विवृतवती/KN च/AVK ।/PUNC
पुत्र्या/NP सूचितम्/KN स्पर्धायाः/NP स्वरूपम्/NP श्रुतवतः/KN धीरसेनस्य/NS आघातः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
अतः/A स/SN पुत्रीम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वत्से/NV ,/PUNC एषा/SNV स्पर्धा/NP सामान्या/NV न/AN ।/PUNC
एतस्याम्/SNV स्पर्धायाम्/NP कोऽपि/A भागम्/NP वोढुम्/NV न/AN अर्हति/KP ।/PUNC
अतः/A अन्याम्/A काञ्चित्/A स्पर्धायम्/NP सूचयतु/KP भवती/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC तात/NV !/PUNC अलम्/AN चिन्तया/NP ।/PUNC
यः/SSN मयि/SN विशेष/NV अनुरागवान्/NV भवति/KP सः/SSN स्वप्राणान्/NP तृणाय/NP मन्यते/KP एव/INTF ।/PUNC
तादृशः/ASD कश्चित्/A मया/SN सूच्यमानायाम्/NV स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP गृह्णीयात्/KP एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD मन्दहासपूर्वकम्/NV उक्तवती/KN कमलमुखी/NS ।/PUNC
पुत्र्याः/NP अचलम्/NV अभिमतम्/KN ज्ञात्वा/KKS निरुत्तरः/NV धीरसेनः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC तथैव/ASD भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
‘/PUNC यदि/AVK स्पर्धायाः/NP नियमः/NP पूर्वम्/A एव/INTF ज्ञायेत/KN तर्हि/AVK कोऽपि/A स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP न/AN गृह्णीयात्/KP ।/PUNC
अतः/A दिननिश्चयमात्रम्/NP उद्घोषयामि/KP ’/PUNC इति/AUD चिन्तितवान्/KN धीरसेनः/NS ।/PUNC
तदनुगुणम्/ASD -/PUNC ‘/PUNC आगामिपूर्णिमायाम्/NP स्पर्धा/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
स्पर्धायाम्/NP यः/SSN जयम्/NP प्राप्स्यति/KP तम्/SSN राजकुमारी/NP परिणेष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD समग्रे/NV देशे/NP सडिण्डिमघोषम्/NV वार्ताम्/NP प्रसारितवान्/KN सः/S ।/PUNC चन्द्रपुरस्य/NS  पार्श्वे/NP एव/INTF श्रीरङ्गपुरम्/NS नाम/NP कश्चन/A ग्रामः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SNV ग्रामे/NP विजयः/NS नाम/NP कश्चित्/A विकलाङ्गयुवकः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN द्वौ/SMKY अपि/A हस्तौ/NP न/AN आस्ताम्/KP ।/PUNC
बाल्ये/NP एव/INTF तदीया/SN माता/NP दिवङ्गता/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN पिता/NP अन्याम्/A काञ्चित्/A परिणीतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
विमाता/NP विजयम्/NS सर्वदा/SN पीडयति/KP स्म/A ।/PUNC
‘/PUNC किमपि/A कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS असमर्थः/NV भवान्/SN निष्प्रयोजकः/NV ,/PUNC भूमेः/NP भारभूतः/NV च/APY ।/PUNC
भवादृशानाम्/ASD जीवनम्/NP मरणम्NP च/APY अपि/A समानम्/NV एव/INTF ।/PUNC
धिक्/ABS भवतः/SN जीवनम्/NP ’/PUNC इत्यादिभिः/NP कटुवचनैः/NP सर्वदा/KV विजयम्/NS निन्दति/KP स्म/A सा/SN ।/PUNC
पुत्रस्य/NP एतादृशीम्/SNV स्थितिम्/NP दृष्टवतः/KN पितुः/NP महान्/NV खेदः/NP भवति/KP स्म/A ।/PUNC
किन्तु/A पत्न्याः/NP धार्ष्ट्यस्वभावम्/NP स्मरन्/KNV सः/SN पत्नीम्/NP किमपि/A न/AN वदति/KP स्म/A ।/PUNC
अस्मिन्/SNV समये/NP विजयः/NS कमलमुख्याः/NP स्वयंवरवार्ताम्/NP श्रुतवान्/KN ।/PUNC
स्वयंवरम्/NP द्रष्टुम्/KKS विजयस्य/NS इच्छा/NP अभवत्/KP ।/PUNC
साहसस्पर्धाम्/NP अपि/A द्रष्टुम्/KKS इष्टवान्/KN सः/SN ।/PUNC
अतः/A सः/SN पूर्णिमायाः/NP प्रभाते/NP एव/INTF गृहतः/KN प्रस्थाय/KKS चन्द्रपुरम्/NS प्राप्तवान्/KN ।/PUNC 
स्पर्धायाः/NP दिने/NP विविधदेशेभ्यः/NP समागताः/KN राजकुमाराः/NP ,/PUNC साहसिनः/NV युवकाः/NP च/APY चन्द्रपुरस्य/NS आस्थाने/NP उपस्थिताः/KN आसन्/KNV ।/PUNC
स्वयंवरस्य/NP वेदिकायाम्/NP महाराजः/NV धीरसेनः/NS ,/PUNC राजकुमारी/NV कमलमुखी/NS महामन्त्री/NV मल्लिकवर्मा/NS च/APY उपविष्टाः/KN आसन्/KNV ।/PUNC
स्वयंवरस्य/NP समयः/NP यदा/AVK सन्निहितः/KN तदा/AVK महामन्त्री/NV आसनात्/NP उत्थाय/KKS सभासदः/NP उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC राजकुमार्याः/NV स्वयंवरस्य/NP अङ्गतया/NP स्पर्धा/NP अस्ति/KP इत्येतावन्मात्रम्/NP जानन्ति/KP भवन्तः/SN ।/PUNC
किन्तु/A स्पर्धायाः/NP नियमम्/NP न/AN जानन्ति/KP ।/PUNC
तम्/SNV नियमम्/NP अहम्/SN इदानीम्/A वदामि/KP ।/PUNC 
स्पर्धायाम्/NP यः/SSN भागम्/NP वोढुम्/KKS इच्छति/KP तेन/SSN दुर्गस्य/NP उपरि/AUP गन्तव्यम्/KN ।/PUNC
दक्षिणदिशि/NP गोपुरम्/NP आरुह्य/KKS ततः/A अधः/AUD लङ्घनम्/NP करणीयम्/KN ।/PUNC
अधः/AUP त्रयाणाम्/SMKY खड्गयुक्तवलयानाम्/NP मध्ये/NP विद्यमाने/KN स्थले/NP सः/SN पतेत्/KP ।/PUNC
खड्गानाम्/NP मध्ये/NP विद्यमानस्य/KN स्थलस्य/NP वैशाल्यम्/NV पादचतुष्टयपरिमितमात्रम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A दुर्गशिखरात्/NP कूर्दनस्य/NP प्रयत्नः/KN प्राणापायाय/NP अपि/A भवेत्/KP इति/AUD मया/SN पुनः/A कथनीयम्/KN न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
राजकुमार्याः/NP परिणयम्/NP यः/SSN इच्छति/KP तेन/SSN एतावत्/ASD वा/A साहसम्/NV करणीयम्/KN एव/INTF ।/PUNC
अतः/A यः/SSN कमलमुख्याम्/NS विशेषानुरागवान्/NV अस्ति/KP सः/SSN अग्रे/A आगत्य/KKS स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP वहतु/KP नाम/NP ’’/PUNC इति/AUD उद्घोषितवान्/KN ।/PUNC
स्पर्धायाः/NP नियमश्रवणेन/NP तत्र/A सम्मिलिताः/KN सर्वे/SN स्तम्भीभूताः/KN अभवन्/KNV ।/PUNC
किञ्चित्कालम्/A सभायाम्/NP मौनम्/NV प्रसृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
क्रमशः/KV सभायाम्/NP परस्परम्/NV सम्भाषणम्/NP आरब्धम्/KN ।/PUNC
‘‘PUNC एषा/SN कीदृशी/AP स्पर्धा/NP ?/PUNC दुर्गस्य/NP उपरिष्टात्/NP खड्गवलयानाम्/NP मध्ये/NP लङ्घनम्/NP मरणाय/NP भवति/KP ।/PUNC
खड्गयुद्धम्/NP मल्लयुद्धम्/NP च/APY वीराणाम्/NV साहसिनाम्/NV च/APY निकषस्थानम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC
एषः/SNV महाराजः/NP राजकुमारान्/NP मारयितुम्/KKS इच्छति/KP इति/AUD भाति/KP ।/PUNC
अतएव/A एतादृशीम्/SNV प्राणहारिणीम्/NV स्पर्धाम्/NP आयोजितवान्/KN अस्ति/KP राजा/NP ।/PUNC
एतस्याम्/SNV स्पर्धायाम्/NP प्रविश्य/KKS मरणप्राप्तिः/NP तु/A सर्वथा/NV मूर्खतायै/NV ’’/PUNC इति/AUD परस्परम्/NV सम्भाषणम्/NP आरब्धवन्तः/KN राजकुमाराः/NP ।/PUNC
परन्तु/A कुतूहलेन/NV स्पर्धाम्/NP द्रष्टुम्/KKS आगतस्य/KN विजयस्य/NS चिन्तनम्/NP तु/A स्पर्धानियमश्रवणात्/NP परिवृत्तम्/KN ।/PUNC
सः/SN आसनतः/KN उत्थाय/KKS महाराजस्य/NP पुरतः/KN आगतवान्/KN ।/PUNC
उक्तवान्/KN च/AVK -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV ,/PUNC अहम्/SN स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP वोढुम्/KKS सिद्धः/NV अस्मि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
महाराजः/NV धीरसेनः/NS हस्तद्वयविहीनम्/NV विजयम्/NS आपादमस्तकम्/NP दृष्टवान्/KN ।/PUNC
‘/PUNC यदि/AVK एषः/SN स्पर्धायाम्/NP जयम्/NP प्राप्स्यति/KP तर्हि/AVK मम/SN पुत्र्याः/NP स्थितिः/NP शोचनीया/NV भविष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्/KNV सः/SN खेदम्/NV अनुभूतवान्/KN ।/PUNC
तथापि/A अनन्यगतिकतया/NV क्षणकालस्य/NP मौनस्य/NV अनन्तरम्/A सः/SN उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC तथैव/INTF भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनेकेषु/SNV राजकुमारेषु/NP सत्सु/A अग्रे/A आगतवन्तम्/KNV विजयम्/NS दृष्टवती/KN राजकुमारी/NV महान्तम्/NV खेदम्/NP अनुभूतवती/KN ।/PUNC               
‘/PUNC स्पर्धायाः/NP नियमस्य/NP अनुसारम्/NP विजयी/NV एव/INTF मया/SN परिणेतव्यः/KN ।/PUNC
अतः/A यदि/AVK एषः/SNV विकलाङ्गः/NV विजयम्/NP प्राप्नुयात्/KP तर्हि/AVK एषः/SN एव/INTF मया/SN परिणेतव्यः/KN भवेत्/KP ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्ती/KNV सा/SN भीता/KN ।/PUNC
किन्तु/A ‘/PUNC विकलाङ्गः/NV कदापि/A एतस्याम्/SNV स्पर्धायाम्/NP विजयम्/NP प्राप्तुम्/KKS न/AN अर्हति/KP ’/PUNC इत्येतत्/ASD चिन्तनम्/NP तस्याः/SN आतङ्कम्/NP न्यवारयत्/KP ।/PUNC
सामान्यः/NV कश्चित्/A स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP वहति/KP इति/AUD ज्ञातवन्तः/KN सर्वे/SNV राजकुमाराः/NP अवमानिताः/KN अभवन्/KNV ।/PUNC
तेषु/SN कश्चित्/A विजयम्/NS उद्दिश्य/KKS उच्चस्वरेण/NV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB ,/PUNC भवान्/SN कः/AP ?/PUNC भवतः/SN मातापितरौ/NP कौ/SN ?/PUNC दुर्गस्य/NP उपरिष्टात्/NP अधः/AUP पतनेन/NP मरणम्/NP निश्चितम्/KN एव/INTF ।/PUNC
एतत्/SNV दुःसाहसम्/NV भवतः/SN मातापितृभ्याम्/NP किम्/AP अनुमन्येत/KN ?/PUNC किमर्थम्/AP भवान्/SN मृत्युमुखम्/NP स्वयम्/A प्रविशति/KP ?/PUNC पूर्वापरम्/NV अनालोच्य/KKS एतादृशे/ASD असाध्ये/NV कार्ये/NP प्रवेशः/NP किम्/AP विवेकिताम्/NP द्योतयति/KP ?/PUNC विकलाङ्गः/NV भवान्/SN क्रीडास्पर्धादिषु/NP भागम्/NP वोढुम्/KKS अपि/A असमर्थः/NV ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN दुस्साध्ये/NV एतस्मिन्/SNV कार्ये/NP भवतः/SN प्रवर्तनम्/NP कथम्/AP वा/AP  लाभाय/NP भवेत्/KP ?/PUNC एतद्/ASD द्वारा/A आत्महत्या/NV करणीया/KN इति/AUD भवतः/SN इच्छा/NP वा/AP ?/PUNC कार्ये/NP प्रवर्तनात्/NP पूर्वम्/A कृत्याकृत्यम्/NV लाभालाभम्/NV च/APY परिशीलनीयम्/KN एव/INTF ।/PUNC
अतः/A अग्रे/A गमनात्/KP पूर्वम्/A सर्वम्/SN चिन्तयतु/KP कृपया/NV ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
विजयः/NS एतत्/SNV वचनम्/NP श्रुतवान्/KN ।/PUNC
तथापि/A सः/SN ततः/A पलायनम्/NV कर्तुम्/KKS सिद्धः/NV न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN दुर्गम्/NP प्रति/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
दुर्गस्य/NP उपरि/AUP गन्तुम्/KKS तत्र/A एका/SMKY निःश्रेणी/NP आसीत्/KP ।/PUNC
‘/PUNC एतस्याः/SN आरोहणम्/KP कथम्/AP ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्/KNV विजयः/NS तत्रैव/INTF मौनम्/NV स्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A महामन्त्री/NV भटौ/NP आदिष्टवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC एतस्य/SN साहाय्यम्/NP कुरुताम्/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
भटौ/NP जागरुकतया/NV विजयम्/NS उन्नीय/KKS दुर्गस्य/NP उपरि/AUP नीतवन्तौ/KN ।/PUNC
विजयः/NS उपरिष्टाद्/NP यदा/AVK अधः/AUP दृष्टवान्/KN तदा/AVK तस्य/SN पादौ/NP कम्पितौ/KN जातौ/KN ।/PUNC
भयेन/NV तस्य/SN शरीरे/NP स्वेदः/NP उत्पन्नः/KN ।/PUNC
रक्तगतेः/KN वेगः/NP अधिकः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
अधः/AUP स्थिताः/KN खड्गवलयाः/NP यमपाशाः/NV इव/ASD अभासन्त/KN ।/PUNC
‘/PUNC एतत्/SN स्पर्धास्थानम्/NP उत/APY वधस्थानम्/NP ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD सन्देहः/NP अपि/A तस्य/SN मनसि/NP उत्पन्नः/KN ।/PUNC
‘/PUNC स्पर्धायाम्/NP भागग्रहणम्/NP परित्यज्य/KKS गच्छामि/KP चेत्/A कथम्/AP ’/PUNC इत्यपि/A विचारः/NP तस्य/SN मनसि/NP क्षणकालम्/NP आगतः/KN ।/PUNC
परन्तु/A विजयः/NS सङ्कल्पम्/NV स्मरन्/KNV आत्मानम्/SN निगृहीतवान्/KN ।/PUNC
सकृत्/A शिरश्चालनेन/NP मनसः/NP दौर्बल्यम्/NV निवारितवान्/KN सः/SN ।/PUNC
सर्वेषाम्/SN दृष्टिः/NP विजयस्य/NS उपरि/AUP एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC
विजयः/NS इष्टदेवम्/NV स्मरन्/KNV दुर्गतः/KN खड्गवलयानाम्/NP मध्ये/NP लङ्घनम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
एतत्/SNV अदृष्टपूर्वम्/NV साहसम्/NV दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SNV राजकुमाराः/NV स्वयंवरम्/NP द्रष्टुम्/KKS आगताः/KN सामान्याः/NV जनाः/NP चापि/A रोमाञ्चिताः/KN अभवन्/KNV ।/PUNC
परन्तु/A अपरक्षणे/NP एव/INTF सर्वे/SN आनन्देन/NV करताडनम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC
यतः/A अदृष्टवशात्/NP विजयः/NS अपायात्/NP रक्षितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN खड्गवलयानाम्/NP मध्ये/NP विद्यमाने/KN रिक्ते/KN स्थले/NP पतितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN विशेषतः/KN व्रणितः/KN जातः/KN न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
एतेन/SN राजकुमारी/NV स्तम्भीभूता/KN अभवत्/KP ।/PUNC
‘/PUNC एतादृशः/ASD विकलाङ्गः/NV कश्चित्/A स्पर्धायाम्/NP जयम्/NV प्राप्नुयात्/KP ,/PUNC सः/SN मया/SN परिणेतव्यः/KN भवेत्/KP ’/PUNC इति/AUD सा/SN कदापि/A न/AN चिन्तितवती/KN  आसीत्/KP ।/PUNC
सा/SN पूर्वम्/A चिन्तितवती/KN आसीत्/KP -/PUNC ‘/PUNC कश्चित्/A साहसी/NV राजकुमारः/NV स्पर्धायाम्/NP जयम्/NV प्राप्स्यति/KP ,/PUNC मम/SN पतिः/NP भविष्यति/KP च/AVK ’/PUNC  इति/AUD ।/PUNC
क्षत्रियाणाम्/NP नियमानुसारम्/NP राजकुमार्या/NV विजयः/NS एव/INTF परिणेतव्यः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
धीरसेनः/NS पुत्र्याः/NP स्थितिम्/KN दृष्ट्वा/KKS दुःखितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
राजकुमारी/NV कमलमुखी/NS अपि/A विषण्णवदना/NV अभवत्/KP ।/PUNC
एतयोः/SN स्थितिम्/NP ज्ञात्वा/KKS विजयः/NS वेदिकायाम्/NP स्थितस्य/KN महाराजस्य/NV पुरतः/KN आगतवान्/KN ।/PUNC
महाराजम्/NV नमस्कृत्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC अहम्/SN राजकुमारीम्/NV परिणेतुम्/KKS सिद्धः/KN न/AN अस्मि/KP ।/PUNC
अतः/A अहम्/SN क्षन्तव्यः/KN ।/PUNC
स्पर्धायाम्/NP भागग्रहणे/NP राजकुमार्याः/NV परिणयः/NP कारणम्/NP न/AN ।/PUNC
स्पर्धायाम्/NP जयस्य/NV प्राप्तिः/KN एव/INTF कश्चन/A विशेषः/NV पुरस्कारः/NP ।/PUNC
स/SN च/AVK पुरस्कारः/NP अद्य/A मया/SN प्राप्तः/KN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
वेताल/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV ,/PUNC विजयस्य/NS व्यवहारः/NP कस्यचित्/A उन्मत्तस्य/NV इव/ASD अस्ति/KP किल/A ?/PUNC राजकुमार्याः/NV  विवाहः/NP यदि/AVK तस्य/SN उद्देशः/NP न/AN आसीत्/KP  तर्हि/AVK सः/SN तादृश्याम्/ASD अपायकर्याम्/NV स्पर्धायाम्/NP किमर्थम्/AP भागम्/NP गृहीतवान्/KN ?/PUNC ‘/PUNC स्पर्धायाम्/NP  जयेन/NV एव/INTF मया/SN  कश्चित्/A अमूल्यः/NV पुरस्कारः/NP प्राप्तः/KN अस्ति/KP ’/PUNC इति/AUD यत्/SSN तेन/SN उक्तम्/KN  तत्/SSN कस्यचित्/A उन्मत्तस्य/NV प्रलपनम्/NP इव/ASD भासते/KP खलु/A ?/PUNC सुखेन/NV प्राप्ताम्/KN राजपदवीम्/NP किमर्थम्/AP परित्यक्तवान्/KN सः/SN ?/PUNC किम्/AP एतत्/SNV सर्वम्/SN विधेः/NP विलसितम्/KN  इति/AUD अस्माभिः/SN परिचिन्तनीयम्/KN ?/PUNC यदि/AVK विजयः/NS राजकुमारीम्/NV कमलमुखीम्/NS परिणीतवान्/KN स्यात्/A तर्हि/AVK चन्द्रपुरस्य/NS राजा/NP अभविष्यत्/KP ।/PUNC
राज्यप्राप्तिः/KN च/AVK पुरस्कारप्राप्तिः/KN इव/ASD अभविष्यत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A विजयः/NS राज्यप्राप्तिम्/KN निराकृत्य/KKS अपि/A उक्तवान्/KN यत्/AVK मया/SN कश्चन/A पुरस्कारः/NP प्राप्तः/KN इति/AUD ।/PUNC
तेन/SN प्राप्तः/KN सः/SN पुरस्कारः/NP कः/SN ?/PUNC लाभालाभयोः/NP भेदम्/NP एव/INTF न/AN  अवगतवान्/KN वा/AP सः/SN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN  शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC विजयः/NS  विकलाङ्गः/NV सन्/A जन्म/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
बाल्ये/NP एव/INTF तस्य/SN माता/NP दिवङ्गता/KN ।/PUNC 
तस्य/SN विमाता/NV तम्/SN निन्दति/KP स्म/A -/PUNC ‘/PUNC भवान्/SN निष्प्रयोजनकः/NV ,/PUNC भूमेः/NP भारभूतः/KN ,/PUNC भवतः/SN जीवनेन/NP कोऽपि/A लाभः/NP न/AN अस्ति/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रति/AUP दिनम्/NP तम्/SN निन्दन्ती/KNV सा/SN तस्य/SN अवमाननम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC
एतादृशाः/ASD चिन्तयन्ति/KP यत्/AVK -/PUNC ‘/PUNC अवसरे/NP प्राप्ते/KN यत्/A किमपि/A  महत्/NV कार्यम्/NP कृत्वा/KKS सर्वेषाम्/SN पुरतः/KN श्रेष्ठत्वम्/NV सम्पादनीयम्/KN ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तादृशः/ASD अवसरः/NP विजयस्य/NS जीवने/NP राजकुमार्याः/NV स्वयंवररूपेण/ASD आगतः/KN ।/PUNC 
राजकुमार्याः/NV विवाहः/NP एव/INTF तस्य/SN लक्ष्यम्/NP न/AN आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
विजयः/NS जानाति/KP स्म/A यत्/AVK अहम्/SN राजकुमार्याः/NV अनुरूपः/ASD न/AN इति/AUD ।/PUNC
‘/PUNC राज्यपरिपालनम्/NP तु/A सामान्यम्/NV कार्यम्/NP न/AN ,/PUNC स्पर्धायाम्/NP जयप्राप्तिः/KN इव/ASD सुलभम्/NV अपि/A न/AN ’/PUNC इति/AUD सः/SN जानाति/KP स्म/A ।/PUNC
हस्तद्वयेन/SMKY विहीनः/NV कथम्/AP वा/AP खड्गम्/NP गृहीत्वा/KKS युद्धम्/NP कुर्यात्/KP ?/PUNC एतत्/SNV सर्वम्/SN जानन्/KNV सः/SNV राजकुमार्याः/NV विवाहम्/NP निराकृतवान्/KN ।/PUNC
अत्र/A विधेः/NP विपर्यासः/NV कोऽपि/A न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
सर्वेषाम्/SN पुरतः/KN श्रेष्ठः/NV भवितुम्/KKS एव/INTF सः/SN स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP गृहीतवान्/KN ।/PUNC
सर्वेषाम्/SN श्लाघनरूपः/ASD पुरस्कारः/NP तेन/SN प्राप्तः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN राजकुमार्याः/NV विवाहम्/NP तिरस्कृत्य/KKS ततः/A गतवान्/KN ।/PUNC
अतः/A विजयः/NS उन्मत्तः/NV इति/AUD कथने/NP किञ्चिद्/A अपि/A सामञ्जस्यम्/NV न/AN अस्ति/KP  इति/AUD ।/PUNC ’’/PUNC
एवम्/ASD वदता/KN त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NV कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखायाम्/NP  लम्बमानः/KN स्थितवान्/KN ।/PUNC
5/PUNC कः/SN दुष्टः/NV ?/PUNC कः/SN सज्जनः/NV ?/PUNC(/PUNC 08/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
आरब्धम्/NV कार्यम्/NP परित्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/NP श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC  एतस्मिन्/SNV मध्यरात्रे/NP घोरे/NV श्मशाने/NP भवान्/SN यत्/A एतत्/SNV कार्यम्/NP करोति/KP तस्य/SN प्रेरयिता/KN कः/SN ?/PUNC पिता/NP गुरुः/NP वा/APY न/AN स्यात्/AP खलु/A ?/PUNC यद्यपि/AVK गुरुः/NP पिता/NP वा/APY पूज्यौ/NV एव/INTF तथापि/AVK क्वचित्/A तौ/SN अविचिन्त्य/KKS व्यवहरन्तौ/KN अमार्गे/NV प्रेरयितुम्/KKS अपि/A अर्हतः/KN ।/PUNC
अत्र/A कारणम्/A युक्तायुक्ततानिर्णये/NP तयोः/SN असामर्थ्यम्/NV ।/PUNC
अत्र/A उदाहरणरूपेण/ASD विश्वदत्तनामकस्य/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KP –/PUNC
हरप्रियपुरे/NS विश्वदत्तः/NS नाम/NP कश्चन/A वणिक्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN पुत्रस्य/NP नाम/NP धनदत्तः/NS इति/AUD ।/PUNC
धनदत्तः/NS बुद्धिमान्/NV एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/A विचिन्त्य/KKS निर्णये/NP असमर्थः/NV ।/PUNC
अतः/A पित्रा/NP श्रमेण/NP सम्पादितम्/KN धनम्/NP सः/SN विना/AUP विवेचनम्/NP व्ययीकरोति/KP स्म/A ।/PUNC
पुत्रस्य/NP एतादृशप्रवृत्तेः/NP कारणतः/KN विश्वदत्तः/NS महान्तम्/NV खेदम्/NP अनुभवति/KP स्म/A ।/PUNC
कदाचित्/A विश्वदत्तः/NS पुत्रम्/NP आहूय/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC मया/SN  सम्पादितम्/KN धनम्/NP सुखेन/NV व्ययीकुर्वता/KN भवता/SN अद्यावधि/A विवेकः/NP एव/INTF न/AN प्राप्तः/KN ।/PUNC
अतः/A इतः/A परम्/NV भवतः/SN व्ययार्थम्/NP अहम्/SN धनम्/NP न/AN दास्यामि/KP ।/PUNC 
जीवननिर्वहणार्थम्/NP यत्/SSN धनम्/NP आवश्यकम्/NP तत्/SSN स्वश्रमेण/NP एव/INTF सम्पादयतु/KP  भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पितुः/NP वचनम्/NP अवमाननाय/NP मन्यमानः/KNV धनदत्तः/NS वाणिज्यम्/NP कर्तुम्/KKS इच्छन्/KNV  मित्राणि/NP साहाय्यम्/NP प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A तैः/SN उक्तम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC मूलधनविनियोगे/NP भवतः/SN अपि/A यदि/AVK भागः/NP स्यात्/A तर्हि/AVK वयम्/SN किञ्चिद्/A न/AN धनसाहाय्यम्/NP कुर्याम/KP ।/PUNC
रिक्तहस्तस्य/KN तु/A भवतः/SN साहाय्यम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN शक्नुमः/KN वयम्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अतः/A अन्ते/A अनन्यगतिकतया/NV धनदत्तः/NS पितरम्/NP एव/INTF धनम्/NP याचितवान्/KN ।/PUNC 
तदा/A विश्वदत्तः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अपेक्षामात्रेण/A कोऽपि/A वणिक्/NP भवितुम्/KKS  न/AN अर्हति/KP ।/PUNC
यस्य/SN सामर्थ्यम्/NV भवति/KP सः/SN तु/A धनम्/NP विना/AUP अपि/A बुद्धिबलम्/NV एव/INTF  मूलधनत्वेन/NP उपयुज्य/KKS वाणिज्यारम्भम्/NP कृत्वा/KKS साफल्यम्/NV प्राप्तुम्/KKS अर्हति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC किम्/SN बुद्धिबलादिप्रस्तावेन/NP ।/PUNC
यदि/AVK मयि/SN विश्वासः/NP स्यात्/A तर्हि/AVK भवान्/SN मह्यम्/SN सहस्रम्/SMKY सुवर्णनाणकानि/NP  ऋणरूपेण/ASD ददातु/KP ।/PUNC
ऋणस्वीकरणम्/NP अहम्/SN पत्रद्वारा/NP दृढीकरिष्यामि/KP ।/PUNC
वर्षाभ्यन्तरे/NP वृद्धिसहितम्/KN ऋणम्/NP प्रत्यर्पयिष्यामि/KP च/AVK ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN  धनदत्तः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC बुद्धिमत्तायाः/NP अभावे/AN धनस्थितितः/KN अपि/A न/AN किमपि/A प्रयोजनम्/NP ।/PUNC
अतः/A बुद्धिपरीक्षा/NP आदौ/A भवेत्/KP ।/PUNC
तदर्थम्/A एका/SMKY परीक्षा/NP आयोजयिष्यते/KP मया/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN विश्वदत्तः/NS ।/PUNC
हरप्रियपुरात्/NS अनतिदूरे/AUP रमणपुरनामके/NP ग्रामे/NP अभिरामः/NS बलरामः/NS च/APY इति/AUD उभौ/SN वसतः/KN स्म/A ।/PUNC
जनाः/NP भावयन्ति/KP स्म/A यत्/AVK तौ/SN मान्त्रिकशक्तिन्तौ/KN इति/AUD ।/PUNC
यः/SSN नूतनकार्यस्य/NP आरम्भम्/A कर्तुम्/KKS इच्छति/KP सः/SSN यदि/AVK एतयोः/SN अन्यतरस्य/NV  सेवाम्/NP करोति/KP तर्हि/AVK तस्य/SN कार्यम्/NP सिद्धम्/NP भविष्यति/KP  इति/AUD प्रतीतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
एतत्/SNV सर्वम्/SN पुत्रम्/NP निवेद्य/KKS विश्वदत्तः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN  इतः/A रमणपुरम्/NS गच्छतु/KP ।/PUNC
षट्/SMKY मासान्/NP यावत्/A अभिरामस्य/NS ,/PUNC पुनः/A षट्/SMKY मासान्/NP यावत्/A  बलरामस्य/NS च/APY सेवाम्/NP कृत्वा/KKS तयोः/SN आशीर्वादम्/NV प्राप्नोतु/KP ।/PUNC
जनाः/NP वदन्ति/KP यत्/AVK अभिरामः/NS दुष्टः/NV ,/PUNC जनानाम्/NP निन्दकः/NV च/APY इति/AUD ।/PUNC
बलरामः/NS तु/A सज्जनः/NV जनहितकाङ्क्षी/NV च/APY इति/AUD जनानाम्/NP आशयः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A तयोः/SN विषये/NP भवतः/SN अभिप्रायः/NP कः/SN इति/AUD अहम्/SN ज्ञातुम्/KKS इच्छामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
धनदत्तः/NS पितुः/NP वचनम्/NP अङ्गीकुर्वन्/KNV रमणपुरम्/NS प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
विश्वदत्तः/NS पुत्राय/NP वराटिकामात्रम्/NV अपि/A धनम्/NP न/AN दत्तवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A पुत्रः/NP यदा/AVK पितुः/NP नाम/NP उक्त्वा/KKS धनम्/NP याचते/KP तदा/AVK धनम्/NP  कश्चित्/A यथा/AVK दद्यात्/KP तथा/AVK व्यवस्थाम्/NP तु/A कृतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
धनदत्तः/NS आदौ/A अभिरामस्य/NS गृहम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN आगमनोद्देशम्/NP ज्ञात्वा/KKS अभिरामः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN मम/SN मित्रम्/NP इव/ASD ।/PUNC
यः/SN कोऽपि/A सन्देहः/NP आगतः/KN चेदपि/A भवान्/SN माम्/SN निःसङ्कोचं/NV पृच्छतु/KP ।/PUNC
किन्तु/A एकम्/SMK तु/A स्मर्तव्यम्/KN यत्/AVK भवता/SN कदापि/A मयि/SN कोपः/NP न/AN उत्पादनीयः/KKS ।/PUNC
कोपसमये/NP अहम्/SN यत्/SSN वदामि/KP तत्/SSN तथैव/INTF भविष्यति/KP एव/INTF ।/PUNC
अतः/A मम/SN कोपनेन/NP भवतः/SN हानिः/NP एव/INTF सम्भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
अभिरामस्य/NP रामप्रियः/NS नाम/NP पुत्रः/NP ,/PUNC दमयन्ती/NS नाम/NP पुत्री/NP च/APY आस्ताम्/KP ।/PUNC
तौ/SN वयसा/NP धनदत्तात्/NS अपि/A कनिष्ठौ/NV ।/PUNC
तौ/SN बहून्/NV विषयान्/NP धनदत्तात्/NS जानीतः/KN स्म/A ।/PUNC
गच्छता/KN कालेन/NP धनदत्तः/NS यत्/SSN वदति/KP तत्/SSN वेदवाक्यम्/NP जातम्/KN ।/PUNC 
अभिरामः/NS धनदत्तम्/NS बहूनि/NV वाणिज्यरहस्यानि/NP बोधयति/KP स्म/A ।/PUNC
सर्वाणि/NV वाणिज्यतन्त्राणि/NP श्रद्धया/NV श्रुतवान्/KN धनदत्तः/NS कदाचित्/A अभिरामम्/NS पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC श्रीमन्/NV !/PUNC भवतः/SN मया/SN बहवः/NV विषयाः ज्ञाताः/KN ।/PUNC
भवता/SN उक्तः/KN मार्गः/NP अनुसरणीयः/NV चेत्/A प्रामाणिकता/NV ,/PUNC सत्यनिष्ठा/NV इत्यादयः/A परित्यक्तव्याः/KN भवेयुः/SN ।/PUNC
अधर्मः/NP च/AVK आचरणीयः/KN भवेत्/KP ।/PUNC
एतत्/SN युक्तम्/KN न/AN खलु/A ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A अभिरामः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वाणिज्यम्/NP सदापि/A असत्यादिसम्मिश्रितम्/KN  एव/INTF भवति/KP ।/PUNC
वाणिज्यक्षेत्रे/NP न्यायधर्मप्रामाणिकतादयः/NP आधिक्येन/NV न/AN चिन्तनीयाः/KN ।/PUNC
किन्तु/A राज्ञः/NP कोपः/NP कथमपि/A यथा/AVK न/AN स्यात्/A तथा/AVK जागरुकता/NP आश्रयणीया/KN    ।/PUNC
राज्ञः/NP उच्चाधिकारिणाम्/NP च/APY तोषः/NP यावत्/AVK भवति/KP तावत्/AVK वाणिज्ये/NP न/AN  कोऽपि/A क्लेशः/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
धनदत्तः/NS एतत्/SNV बोधनम्/NP गृहीतवान्/KN ।/PUNC
सायम्/NP तदेव/ASD रामप्रियम्/NS दमयन्तीम्/NS च/APY बोधितवान्/KN ।/PUNC
तौ/SN अपि/A उत्साहेन/NV एतत्/SNV बोधनम्/NP श्रुतवन्तौ/KN ।/PUNC
प्रतिदिनम्/A धनदत्तः/NS एतादृशम्/ASD एव/INTF बोधयति/KP स्म/A इति/AUD कारणतः/KN तौ/SN  निर्णीतवन्तौ/KN यत्/AVK आवाभ्याम्/SN अपि/A भाविजीवने/NP वाणिज्यम्/NP  एव/INTF करणीयम्/KN इति/AUD ।/PUNC
अतः/A वाणिज्यव्यवहारज्ञाने/NP तौ/SN विशेषकुतूहलिनौ/NV जातौ/KN ।/PUNC
एताम्/SNV वार्ताम्/NP कथमपि/A ज्ञातवान्/NV अभिरामः/NS ।/PUNC
धनदत्तम्/NS आहूय/KKS असन्तोषमिश्रितेन/NV स्वरेण/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN  उत्तमानि/NV वाणिज्यतन्त्राणि/NP बोधयामि/KP ।/PUNC
भवान्/SN तु/A मम/SN पुत्रौ/NP दुर्मार्गोपदेशेन/NP नाशयन्/KNV अस्ति/KP ।/PUNC                             
किम्/AP एतत्/SN उचितम्/NP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A धनदत्तः/NS शान्तस्वरेण/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC आर्य/NV !/PUNC भवान्/SN  माम्/SN यत्/SSN बोधितवान्/KN तत्/SSN एव/INTF अहम्/SN तौ/SN बोधितवान्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN मया/SN किम्/AP वा/A अपराद्धम्/NP ?/PUNC तयोः/SN नाशनार्थम्/NP कुत्र/AP  वा/AP प्रयत्नः/NP  कृतः/KN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC वाणिज्यम्/NP नाम/NP असत्यकथन-वञ्चनादीनाम्/NP असूयायाः/NP च/APY क्षेत्रम्/NP |/PUNC  
तादृशे/ASD अनुचिते/NV क्षेत्रे/NP मम/SN पुत्रयोः/NP आसक्तिम्/KN जनयन्/KNV भवान्/SN घोरम्/NV  अपराधम्/NP एव/INTF कुर्वन्/KNV अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD कोपेन/NV उक्तवान्/KN  अभिरामः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC यत्/SSN वाणिज्यम्/NP अस्माकम्/SN जीवनम्/NP नाशयति/KP तत्/SSN माम्/SN किमर्थम्/AP बोधितवान्/KN भवान्/SN ?/PUNC किम्/AP भवान्/SN मम/SN प्रगतिम्/NP न/AN  इच्छति/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN धनदत्तः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC तत्र/A कारणम्/NP अपि/A अस्ति/KP ।/PUNC
वाणिज्यम्/NP यद्यपि/AVK अप्रशस्तमार्गावलम्बितम्/KN भवति/KP तथापि/AVK लोके/NP तत्/SN अपरिहार्यम्/NP ।/PUNC
अतः/A जनान्/NP अहम्/SN वाणिज्ये/NP प्रेरयामि/KP ।/PUNC
किन्तु/A मम/SN पुत्रौ/NP वाणिज्ये/NP आसक्तौ/KN न/AN भवेताम्/KP इति/AUD मम/SN इच्छा/NP ।/PUNC
अतः/A तौ/SN उद्दिश्य/KKS वाणिज्यतन्त्रस्य/NP बोधनम्/NP अहम्/SN न/AN इच्छामि/KP ’’/PUNC  इति/AUD उक्तवान्/KN अभिरामः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC तन्नाम/NP यदि/AVK हानिः/NP भवति/KP तर्हि/AVK अन्येषाम्/A एव/INTF भवतु/KP ,/PUNC न/AN तु/A मत्परिवारस्य/NP इति/AUD खलु/A भवतः/SN चिन्तनम्/NP ?/PUNC एतादृशम्/ASD चिन्तनम्/NP किम्/AP उचितम्/NP ?/PUNC सर्वथा/A असामञ्जसपूर्णः/NV व्यवहारः/NP  भवतः/SN ’’/PUNC इति/AUD धैर्येण/NV उक्तवान्/KN धनदत्तः/NS ।/PUNC
एतत्/ASD श्रुत्वा/KKS अभिरामः/NS नितराम्/NV क्रुद्धः/NP सन्/A -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB ,/PUNC गुरोः/NV मम/SN व्यवहारस्य/NP एव/INTF युक्तायुक्तताम्/KN विमृशतः/KN भवतः/SN कियत्/AP धार्ष्ट्यम्/NP ?/PUNC धिक्/ABS भवन्तम्/SN ।/PUNC
मम/SN कोपम्/NP वर्धितवतः/KN भवतः/SN प्रतिदिनम्/NP अशुभम्/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
निर्गच्छतु/KP इतः/A ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
धनदत्तः/NS तु/A उपेक्षया/NV हसन्/KNV ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
यावत्/AVK सः/SN किञ्चित्/A दूरम्/AUP गतवान्/KN तावत्/AVK कदलीत्वचः/NP उपरि/AUP पादस्य/NP स्थापनात्/KP पतितवान्/KN ।/PUNC
ततः/A उत्थातुम्/KKS अशक्नुवन्/KNV सः/SN यावत्/AVK कष्टम्/NP अनुभवन्/KNV आसीत्/KP तावता/KNV कश्चन/A आगत्य/KKS तम्/SN उत्थाप्य/KKS वैद्यसमीपम्/AUP नीतवान्/KN ।/PUNC
वैद्यः/NP तस्य/SN योग्याम्/NV चिकित्साम्/NP कृत्वा/KKS व्रणस्य/NP कारणम्/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC
तदा/A धनदत्तः/NS प्रवृत्तम्/KN समग्रम्/NV निवेदितवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC अये/ASMB अभिरामस्य/NS शापः/NP प्राप्तः/KN वा/AP भवता/SN ?/PUNC एवम्/ASD तर्हि/A भवान्/SN प्रतिदिनम्/NP किमपि/A अनिष्टम्/NP सम्मुखीकरिष्यति/KP एव/INTF ।/PUNC
किम्/AP विपदः/NP स्वागतीकरणेन/NP ?/PUNC अद्यैव/INTF तम्/SN शरणम्/NP गत्वा/KKS क्षमाम्/NP प्रार्थयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD बोधितवान्/KN वैद्यः/NP ।/PUNC
‘‘/PUNC शापादिषु/NP विश्वासः/NP न/AN अस्ति/KP मम/SN ।/PUNC
आधुनिके/A काले/NP अपि/A यः/SSN शापादिषु/NP विश्वसिति/AUD सः/SSN मूर्खः/NP एव/INTF ।/INTF
मम/SN अपि/A युक्तायुक्तविवेकः/NV अस्ति/KP ।/PUNC
यदि/AVK आवश्यकता/NP भविष्यति/KP तर्हि/AVK प्रतिदिनम्/NP भवत्समीपम्/AUP आगत्य/KKS चिकित्साम्/NP प्राप्नुयाम्/KP ,/PUNC किन्तु/A कदापि/A तम्/SNV वराकम्/NV अभिरामम्/NS शरणम्/NP न/AN गमिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN धनदत्तः/NS ।/PUNC
वैद्यः/NP क्षणकालम्/NP आलोच्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC भवतः/SN चिकित्सार्थम्/NP अहम्/SN यावन्तम्/AVK व्ययम्/NP करोमि/KP तावत्/AVK हरिहरपुरीयः/NS विश्वदत्तः/NS दास्यति/KP ।/PUNC
अतः/A चिकित्साकरणे/NP मम/SN न/AN कोऽपि/A क्लेशः/NP ।/PUNC
जानद्भिः/NP अस्माभिः/SN दिने/NP दृष्टे/KN कूपे/NP रात्रौ/NP न/AN पतनीयम्/KN ।/PUNC
स्वास्थ्यम्/NP हि/A अमूल्यम्/NV लोके/NP ।/PUNC
तस्य/SN नाशः/NP सर्वथा/A अनुचितः/KN ।/PUNC
अभिरामः/NS शरणम्/NP गतः/KN चेत्/A सर्वम्/SN सुष्ठु/NV भविष्यति/KP ।/PUNC
अथवा/A बलरामम्/NS वा/A शरणम्/NP गच्छतु/KP ।/PUNC
ततः/A अपि/A भवान्/SN अपायात्/NP मुक्तः/KN भवेत्/KP कदाचित्/A ’’/PUNC इति/AUD सूचितवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC बलरामस्य/NS गृहम्/NP प्रति/AUP एव/INTF अहम्/SN प्रस्थितवान्/KN आसम्/KP ।/PUNC
बलरामः/NS किम्/AP मम/SN आगमनम्/NP सन्तोषेण/NV स्वागतीकुर्यात्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN धनदत्तः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC वस्तुतः/A मार्गे/NP पतितम्/KN भवन्तम्/SN अत्र/A बलरामः/NS एव/INTF आनीतवान्/KN ।/PUNC
परोपकारी/NV सः/SN ।/PUNC
सर्वान्/SN अपि/A प्रीत्या/NV आदरेण/NV च/APY पश्यति/KP सः/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN वैद्यः/NP ।/PUNC
ततः/A धनदत्तः/NS बलरामस्य/NS गृहम्/NP गत्वा/KKS स्वपरिचयम्/NP उक्त्वा/KKS प्रवृत्तम्/KN समग्रम्/NV निवेदितवान्/KN ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS बलरामः/NS उक्तवान्KN -/PUNC ‘‘/PUNC वाणिज्यम्/NP प्रजाहितार्थम्/NV परोपकारार्थम्/NV च/APY स्यात्/A ।/PUNC
तत्/SNV उभयम्/SN वाणिज्यात्/NP कथम्/A सम्पादनीयम्/KN इति/AUD तु/A स्वानुभवात्/NP एव/INTF ज्ञातव्यम्/KN ।/PUNC
अतः/A भवान्/SN अद्यैव/INTF वाणिज्यस्य/NP आरम्भम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
मूलधनम्/NP तु/A अहम्/SN दास्यामि/KP ।/PUNC
प्राप्ते/KN लाभे/NP उभयोः/SN अपि/A समभागः/NP भवतु/KP ।/PUNC
एतत्/SN अनुमतम्/KN खलु/A भवतः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A धनदत्तः/NS आश्चर्यम्/NP अनुभवन्/KNV पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC श्रीमन्/NV !/PUNC भवान्/SN सज्जनः/NV इति/AUD मया/SN श्रुतम्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN वञ्चनाबहुले/NV वाणिज्ये/NP माम्/SN किमर्थम्/NP प्रवर्तयितुम्/KKS प्रयत्नम्/NP करोति/KP भवान्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC वैद्यः/NP चिकित्सार्थम्/NP यथा/AVK धनम्/NP प्राप्नोति/KP ,/PUNC गायकः/NP गानस्य/NP निमित्तम्/KN यथा/AVK धनम्/NP प्राप्नोति/KP तथा/AVK वणिक्/NP कृतस्य/KN वाणिज्यस्य/NP निमित्तम्/KN धनम्/NP प्राप्नोति/KP ।/PUNC
अतः/A न्यायेन/NP मार्गेण/NP वाणिज्ये/NP प्रवर्तनम्/NP न/AN पापाय/NP ।/PUNC
अतिलाभाशाया/NP दुर्मिश्रणे/NP प्रवर्तनम्/NP ,/PUNC वञ्चनमार्गस्य/NP आश्रयणम्/NP इत्यादयः/A न /AN करणीयाः/KN ।/PUNC
भवन्तम्/SN मार्गे/NP योजयितुम्/KKS एव/INTF भागहरत्वेन/NP अहम्/SN अपि/A वाणिज्ये/NP प्रवृत्तः/KN अस्मि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN बलरामः/NS ।/PUNC
धनदत्ताय/NS एतानि/SNV वचनानि/NP अरोचन्त/KN ।/PUNC
अतः/A सः/SN झटिति/KV वाणिज्यम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC
बलरामस्य/NS आशीर्वादात्/NP ,/PUNC दैवबलात्/NP वा/APY तस्य/SN वाणिज्ये/NP मासचतुष्टयाभ्यन्तरे/AUP एव/INTF प्रवृद्धम्/KN ।/PUNC
बलरामः/NS मूलधनरूपेण/NP सहस्रम्/SMKY रूप्यकाणि/NP दत्तवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
प्रथमे/SMKP मासद्वये/SMK एव/INTF पञ्चसहस्रम्/NP रूप्यकाणि/NP लाभरूपेण/NP प्राप्तानि/KP ।/PUNC
तत्र/A अर्धभागम्/NP बलरामाय/NS दत्तवान्/KN धनदत्तः/NS ।/PUNC
अग्रे/A प्रतिमासम्/NP लाभः/NP प्रवृद्धः/KN एव/INTF ।/PUNC
प्रतिमासम्/NP लाभस्य/NP अर्धभागम्/NP बलरामाय/NS यच्छति/KP स्म/A धनदत्तः/NS ।/PUNC
यदा/AVK पञ्चमः/SMKP मासः/NP अतीतः/KN तदा/AVK धनदत्तः/NS चिन्तितवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC बलरामः/NS यावत्/AVK धनम्/NP मूलधनरूपेण/NP दत्तवान्/KN ततः/AVK बहुगुणितम्/KN धनम्/NP लाभरूपेण/NP सः/SN एतवता/ASD एव/INTF प्राप्तवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
यदि/AVK वृद्धिव्यवहारम्/NP सः/SN कुर्यात्/KP तर्हि/AVK वर्षानन्तरम्/A अपि/A एतस्य/SN अर्धभागम्/NP अपि/A वृद्धिरूपेण/NP प्राप्तवान्/KN न/AN स्यात्/A ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अतः/A सः/SN कदाचित्/A बलरामम्/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC आर्य/NV !/PUNC भवान्/SN मह्यम्/SN मूलधनरूपेण/NP यावत्/AVK दत्तवान्/KN तस्य/SN वृद्धिम्/NP अनन्तगुणितम्/KN लाभम्/NP च/APY प्राप्तवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A इतः/A परम्/NV लाभे/NP भागम्/NP मा/AN पृच्छतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A कुपितः/KN बलरामः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC वाणिज्ये/NP आवाम्/SN अंशभागिनौ/NP ।/PUNC
अहम्/SN मूलधनस्य/NP विनियोगम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A भवान्/SN वाणिज्यम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
उभयोः/SN अपि/A लाभे/NP समभागः/NP इति/AUD तु/A आवयोः/SN सन्धिः/NP आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
इदानीम्/A धनाशया/NP सन्धेः/NP भङ्गः/NP न/AN उचितः/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC आवयोः/SN सन्धिः/NP आसीत्/KP इति/AUD तु/A सत्यम्/NV एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/A सः/SN च/APY सन्धिः/NP वञ्चनापूर्णः/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तत्/SN इदानीम्/A मया/SN ज्ञातम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
अन्यत्/A च/AVK सः/SN च/APY सन्धिः/NP पत्रलेखनदानेन/NP प्रमाणीकृतः/KN तु/A न/AN ।/PUNC
तत्कारणतः/KN तस्य/SN सन्धेः/NP पालनम्/NP इतः/KN परम्/NV मया/SN न/AN क्रियते/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवान्/SN एतत्/SN न/AN अङ्गीकरोति/KP तर्हि/AVK मया/SN भवतः/SN सहवासः/NP एव/INTF परित्यज्यते/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भवान्/SN यथा/AVK इच्छति/KP तथैव/INTF भवतु/KP ।/PUNC
किन्तु/A इतः/A परम्/NV यत्/AVK प्रवर्तिष्यते/KP तस्य/SN मम/SN च/APY कोऽपि/A सम्बन्धः/NP न/AN भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN बलरामः/NS ।/PUNC
एतदनन्तरम्/A धनदत्तः/NS विना/AUP वचनम्/NP ततः/A निर्गत्य/KKS मार्गम्/NP आगतवान्/KN ।/PUNC
तत्र/A सः/SN स्खलनात्/NP पतितः/KN सन्/A उत्थातुम्/KKS एव/INTF न/AN शक्तवान्/KN ।/PUNC
दयालुः/NV कश्चित्A तम्/SN चिकित्सालयम्/NP नीतवान्/KN ।/PUNC
वैद्यः/NP यथोचितचिकित्साम्/NP कृत्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB ,/PUNC अभिरामबलरामयोः/NS वाक्सिद्धिः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
बाल्यात्/NP एव/INTF ताभ्याम्/SN एषा/SNV शक्तिः/NP प्राप्ता/KN अस्ति/KP ।/PUNC
प्रायः/A दैवानुग्रहः/NP एव/INTF अत्र/A कारणम्/NP ।/PUNC
किन्तु/A तयोः/SN वाक्सिद्धिः/NP एतद्ग्रामपरिसरमात्रे/A कार्यकारिणी/NP ,/PUNC न/AN अन्यत्र/A ।/PUNC
यदि/AVK इतः/A परम्/NV अपि/A भवान्/SN अत्र/A भविष्यति/KP तर्हि/AVK प्रतिदिनम्/NP भवतः/SN विपत्तिः/NP निश्चिता/KN ।/PUNC
अतः/A भवान्/SN अद्यैव/INTF एतम्/SNV ग्रामम्/NP परित्यजतु/KP ’’/PUNC इति/AUD सूचितवान्/KN ।/PUNC
धनदत्तः/NS तस्मिन्/SN एव/INTF दिने/NP तम्/SNV ग्रामम्/NP परित्यज्य/KKS गत्वा/KKS गृहम्/NP प्राप्य/KKS पितरम्/NP प्रवृत्तम्/KN समग्रम्/NV निवेद्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC अभिरामः/NS बलरामः/NS च/APY दुष्टौ/NP एव/INTF ।/PUNC
उभौ/SN अपि/A शापम्/NP एव/INTF दत्तवन्तौ/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
तदा/A विश्वदत्तः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN बुद्धिमत्ता/NV कियती/A इति/A मया/SN ज्ञातम्/KN ।/PUNC
भवान्/SN वाणिज्यार्थम्/NP अर्हः/NP न/AN ।/PUNC
यतः/A वाणिज्ये/NP महती/NV बुद्धिमत्ता/NV अपेक्षिता/KN ।/PUNC
कृष्यर्थम्/NP पशुपालनार्थम्/NP वा/APY अर्हः/NP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC पुत्रः/NP वाणिज्यार्थम्/NP अर्हः/NP न/AN इति/AUD विश्वदत्तः/NS निर्णीतवान्/KN तत्/SN किम्/AP उचितम्/KN ?/PUNC धनदत्तः/NS स्वानुभवबलात्/NP ज्ञातवान्/NV आसीत्/KP यत्/AVK अभिरामः/NS बलरामः/NS च/APY दुष्टौ/NP इति/AUD ।/PUNC
यदा/AVK धनदत्तात्/NS स्वप्रयोजनम्/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD तौ/SN ज्ञातवन्तौ/KN तदा/AVK कुपितौ/KN तौ/SN शापम्/NP दत्तवन्तौ/KN ।/PUNC         
अतः/A तयोः/SN दुष्टता/NV तावत्/A सिद्धा/NP ।/PUNC
किन्तु/A विश्वदत्तस्य/NS आशयः/NP अस्ति/KP यत्/AVK तयोः/SN अन्यतरः/A सज्जनः/NV अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
अन्यत्/A च/AVK धनदत्तः/NS वाणिज्यम्/NP आरभ्य/KKS प्रभूतम्/NV लाभम्/NP सम्पादितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तादृशम्/ASD अपि/A पुत्रम्/NP विश्वदत्तः/NS किमर्थम्/NP उक्तवान्/KN यत्/AVK भवान्/SN वाणिज्यार्थम्/NP अनर्हः/NP इति/AUD ?/PUNC केन/AP आधारेण/NP अभिरामबलरामयोः/NS अन्यतरः/A सज्जनः/NV इति/AUD विश्वदत्तः/NS निर्णीतवान्/KN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तराणि/NP भवान्/SN जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अभिरामः/NS दुष्टः/NV इत्यत्र/A न/AN अस्ति/KP सन्देहः/NP ।/PUNC
यतः/A यत्/SSN अनुचितम्/KN इति/AUD सः/SN जानाति/KP तत्/SN एव/INTF सः/SN अन्यम्/A कर्तव्यत्वेन/NP बोधयति/KP स्म/A ।/PUNC
किन्तु/A बलरामः/NS न/AN तथा/ASD ।/PUNC
धनदत्तस्य/NP सामर्थ्यम्/NV अजानन्/KNV अपि/A सः/SN तस्य/SN सामर्थ्ये/NP विश्वस्य/NS मूलधनम्/NP विनियुक्तवान्/KN ।/PUNC
एतत्/SN एव/INTF तस्य/SN सज्जनताम्/NP द्योतयति/KP ।/PUNC
तस्य/SN आशीर्वादस्य/NP फलतः/KN धनदत्तस्य/NS वाणिज्यम्/NP दिने/NP दिने/DV प्रवृद्धम्/KN ।/PUNC
धनदत्ताय/NS शापम्/NP दत्तवान्/KN तु/A अभिरामः/NS ।/PUNC
बलरामस्य/NS परिचयः/NP यदा/AVK धनदत्तेन/NS प्राप्तः/KN तदा/AVK अभिरामस्य/NS शापः/NP शक्तिहीनः/NV जातः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A धनदत्तः/NS ततः/A अग्रे/A विपदम्/NP न/AN प्राप्तवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A अविवेकी/NV धनदत्तः/NS एतत्/SNV सर्वम्/SN ज्ञातुम्/KKS अशक्नुवन्/KNV ‘/PUNC भवते/SN लाभम्/NP न/AN दास्यामि/KP ’/PUNC इति/AUD बलरामम्/NS उक्तवान्/KN ,/PUNC भवतः/SN सहवासम्/NP न/AN इच्छामि/KP इत्यपि/A सूचितवान्/KN सः/SN ।/PUNC
एवम्/ASD धनदत्तात्/NS अपमानितः/KN बलरामः/NS स्वस्य/A अनुग्रहम्/NP प्रतिस्वीकृतवान्/KN ।/PUNC
तस्मात्/SN अभिरामस्य/NS शापस्य/NP शक्तिः/NV उज्जीविता/KN अभवत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A एतस्य/SN कारणम्/NP किम्/SN इति/AUD न/AN अवगतवान्/KN धनदत्तः/NS ।/PUNC
बलरामस्य/NS कोपः/NP एव/INTF कारणम्/NP इति/AUD निर्णीतवान्/KN सः/SN ।/PUNC
अतः/A गृहम्/NP प्रति/AUP आगत्य/KKS सः/SN ‘/PUNC उभौ/SN अपि/A दुष्टौ/NP ’/PUNC इति/AUD पितरम्/NP निवेदितवान्/KN ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS विश्वदत्तः/NS निर्णीतवान्/KN यत्/AVK वाणिज्यार्थम्/NP आवश्यकम्/NP नैपुण्यम्/NV विचक्षणता/NV वा/APY धनदत्तस्य/NS सर्वथा/NV न/AN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
धनदत्तः/NS वाणिज्ये/NP लाभम्/NP यत्/SSN प्राप्तवान्/KN तत्/SSN बलरामस्य/NS आशीर्वादात्/NP एव/INTF इति/AUD मया/SN किम्/AP पुनः/A वक्तव्यम्/KN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KN त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NV कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
6/PUNC अगोचरशक्तयः/NP (/PUNC 09/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
स्वीकृतम्/KN कार्यम्/NP यदि/AVK अहम्/SN परित्यजामि/KP तर्हि/AVK तत्/SN मम/SN राजत्वस्य/NP एव/INTF अपमाननाय/NP इति/AUD विचिन्त्य/KKS दृढव्रतः/NV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A यथापूर्वम्/ASD मौनम्/NV श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN च/APY ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN अमानुषीम्/NV अगोचरीम्/NV काञ्चित्/A शक्तिम्/NP सम्पादयितुम्/KKS यतमानः/KP स्यात्/A ।/PUNC
तथा/AVK चेत्/AVK एतस्याम्/SNV भयङ्कररात्रौ/NP अस्मिन्/SNV घोरे/NV श्मशाने/NP विविधानि/NV कष्टानि/NP भवता/SN सम्मुखीकरणीयानि/NP भवेयुः/KP इति/AUD भाति/KP मम/SN ।/PUNC
विभिन्नाः/NV कथाः/NP घटनाः/NP च/APY श्रुत्वा/KKS केचन/A भ्रमम्/NP अनुभवन्ति/KP यत्/AVK अनायासेन/NV अगोचरशक्तिः/NP लब्धुम्/KKS शक्या/NV इति/AUD ।/PUNC
पुनः/A केचन/A काकतालीयघटनानाम्/NP आधारेण/NP ऊहाम्/NP कुर्वन्ति/KP यत्/AVK मम/SN अगोचरशक्तिबलम्/NP अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
अपरे/A केचन/A भ्रमम्/NP अनुभवन्ति/KP यत्/AVK गुर्वादीनाम्/NP अनुग्रहेण/NV मया/SN अगोचरशक्तिः/NP प्राप्ता/KN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
तादृशम्/ASD भ्रमम्/NP भवान्/SN मा/AN अनुभवतु/KP इति/AUD उद्देशेन/NP हिमकरनामकस्य/NP राजकुमारस्य/NP कथाम्/NP विस्तरेण/NV श्रावयामि/KP ।/PUNC
मार्गायासपरिहारार्थम्/NP ताम्/SNV कथाम्/NP श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KP –/PUNC
तुङ्गभद्रानदीतीरे/NP कमलापुरम्/NS नाम/NP लघु/NV राज्यम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SNV राज्यस्य/NP युवराजः/NV आसीत्/KP हिमकरः/NS ।/PUNC
युवराजः/NV हिमकरः/NS ,/PUNC मन्त्रिणः/NP पुत्री/NP चारुमती/NS ,/PUNC सेनाधिपतेः/NP पुत्रः/NP भद्रवर्मा/NS च/APY बाल्यतः/KN एव/INTF स्नेहिताः/KN आसन्/KP ।/PUNC
हिमकरः/NS भद्रवर्मा/NS च/APY दश/SMKY वर्षाणि/NP यावत्/A मिलित्वा/KKS गुरुकुले/NP विद्याभ्यासम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
तौ/SN श्रद्धया/NV विद्याभ्यासम्/NP कुरुतः/KN स्म/A ।/PUNC
सर्वेषु/SN अपि/A विषयेषु/NP तयोः/SN एव/INTF अग्रगण्यता/NV भवति/KP स्म/A ।/PUNC
एतौ/SN सदा/A सहैव/INTF आधिक्येन/NV भवतः/KP स्म/A इति/AUD कारणतः/KN सहाध्यायिनः/NP वदन्ति/KP स्म/A यत्/AVK एतौ/SNV रामलक्ष्मणौ/NS एव/INTF इति/AUD ।/PUNC
केचन/A अल्पमतयः/NV एतयोः/SN उपहासम्/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
तथापि/A तौ/SN एतादृशम्/ASD सर्वम्/SN अपरिगणयन्तौ/KN परस्परस्नेहेन/NV व्यवहरन्तौ/KN अध्ययने/NP निरतौ/KN भवतः/KP स्म/A ।/PUNC
अथ/A कदाचित्/A तयोः/SN अध्ययनम्/NP समाप्तम्/KN ।/PUNC
गुरुकुलतः/KN स्वराज्यम्/NP प्रति/AUP आगमनसमये/NP यथा/AVK भद्रवर्मा/NS न/AN जानीयात्/KP तथा/AVK गुरुकुलस्य/NP प्रधानाचार्यः/NV हिमकरम्/NS विशिष्टाम्/NV परकायप्रवेशविद्याम्/NP बोधितवान्/KN ।/PUNC
आचार्यस्य/NP आशीर्वादम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN उभौ/SN अपि/A स्वराज्यम्/NP प्रतिगतवन्तौ/KN ।/PUNC
प्रासादस्य/NP प्रधानद्वारस्य/NP पुरतः/KN विद्यमाने/KN क्रीडाङ्गणे/NP प्रति/AUP दिनम्/NP सायङ्काले/NP युवकानाम्/NP मध्ये/A विविधाः/NV स्पर्धाः/NP प्रचलन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
कदाचित्/A धावनस्पर्धायाम्/NP कस्यचित्/A सेनानायकस्य/NP पुत्रः/NP हिमकरम्/NS पराजितवान्/KN ।/PUNC  
सः/SN अहङ्कारेण/NV विविधवचनैः/NP हिमकरम्/NS निन्दितवान्/KN ।/PUNC
परन्तु/A हिमकरः/NS कामपि/A प्रतिक्रियाम्/NP अप्रकटयन्/KNV मौनम्/NV ततः/A गतवान्/KN ।/PUNC                          
परन्तु/A तस्मिन्/SNV दिने/NP रात्रौ/NP एव/INTF सेनानायकस्य/NP पुत्रम्/NP कश्चित्/A विषजन्तुः/NP दृष्टवान्/KN ।/PUNC
अतः/A सः/SN मासम्/NP यावत्/A शय्याम्/NP आश्रितवान्/KN ।/PUNC
पुनः/A कदाचित्/A वृन्दावन/NS आस्थानवैद्यस्य/NP पुत्रः/NP विनाकारणम्/NP हिमकरेण/NS सह/AUP कलहम्/NP कृत्वा/KKS तस्य/SN उपरि/AUP शिलाखण्डम्/NP क्षिप्तवान्/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SN हिमकरस्य/NS अधिकः/NV व्रणः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC
परन्तु/A वैद्यस्य/NP पुत्रः/NP तस्मिन्/SNV दिने/NP एव/INTF यदा/AVK सस्यानाम्/NP जलसेचनम्/NP कुर्वन्/KNV आसीत्/KP तदा/AVK सर्पः/NP तम्/SN दंष्टवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN पितुः/NP वैद्यकीयसाहाय्येन/NP सः/SN जीवितवान्/KN ।/PUNC
एषः/SNV विषयः/NP हिमकरेण/NS ज्ञातः/KN ।/PUNC
चारुमती/NS अतीव/NV सुन्दरी/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तस्याः/SN विषये/NP हिमकरस्य/NS ,/PUNC भद्रवर्मणः/NS च/APY अनुरागः/NV आसीत्/KP ।/PUNC
कदाचित्/A ते/SNV त्रयः/SMKY अपि/A महाराजस्य/NP उद्याने/NP विहारार्थम्/NP गतवन्तः/KN ।/PUNC
तत्र/A विचित्रम्/NS नाम/NP अकाले/NV आम्रवृक्षस्य/NP उपरि/AUP एकम्/SMKY फलम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तत्/SNV फलम्/NP दृष्टवती/KN चारुमती/NS -/PUNC ‘‘/PUNC तत्/SNV फलम्/NP आनीय/KKS  ददातु/KP इति/AUP तौ/SN उभौ/SN अपि/A सूचितवती/KN ।/PUNC ’’/PUNC
अनुक्षणम्/NP एव/INTF भद्रवर्मा/NS वृक्षम्/NP आरोढुम्/KKS उद्युक्तः/KN ।/PUNC
हिमकरः/NS अपि/A तत्/SN फलम्/NP चारुमत्यै/NS दातुम्/KN इच्छन्/KNV वृक्षम्/NP आरोढुम्/KKS उद्युक्तः/KN ।/PUNC
तस्मिन्/SNV क्षणे/NP सः/SN किञ्चित्/A दूरे/AUP मृतम् शुकम्/NP एकम्/SMKY दृष्टवान्/KN ।/PUNC
अनुक्षणम्/NP एव/INTF सः/SN आत्मना/SN अधीतायाः/NV परकायप्रवेशविद्यायाः/NP साहाय्येन/AUP शुकस्य/NP शरीरम्/NP प्रविश्य/KKS वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS फलम्/NP आनीतवान्/KN ।/PUNC
पुनः/A स्वशरीरम्/NP प्रविश्य/KKS फलम्/NP चारुमत्यै/NS दत्तवान्/KN ।/PUNC
एतत्/SNV सर्वम्/SN क्षणार्धे/AUP एव/INTF प्रवृत्तम्/KN ।/PUNC
एतत्/SN दृष्टवान्/KN भद्रवर्मा/NS कोपम्/NV असहमानः/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB राजकुमार/NV !/PUNC एतत्/SN तु/A अन्याय्यम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC
वृक्षम्/NP आरोढुम्/KKS भवतः/SN क्षमता/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A मन्त्रतन्त्रम्/NP आश्रित्य/KKS भवान्/SN फलम्/NP आनीतवान्/KN ।/PUNC
एतादृशम्/ASD अनुचितम्/NV कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS किम्/AP भवतः/SN लज्जा/NP न/AN भवति/KP ?/PUNC क्षत्रियकुलजाताः/KN कदापि/A कार्यसाधनार्थम्/NP वाममार्गम्/NP न/AN आश्रयन्ति/KP ।/PUNC
किन्तु/A भवता/SN तदेव/INTF कृतम्/KN ।/PUNC
धिक्/ABS भवन्तम्/SN ।/PUNC
यदि/AVK धैर्यम्/NV अस्ति/KP तर्हि/AVK रणरङ्गे/NP स्थित्वा/KKS युद्धम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
तदा/A एव/INTF क्षत्रियाणाम्/NP महत्त्वम्/NP प्रमाणितम्/KN भवति/KP ।/PUNC
परन्तु/A कुयुक्त्या/NV यत्/SSN क्रियते/KP तत्/SN वीरस्य/NV शोभाकरम्/NP न/AN ’’/PUNC इति/AUD क्रोधमिश्रितस्वरेण/NP उच्चैः/KV वदन्/KNV वृक्षतः/KN अवतरन्/KNV अधः/A पतितवान्/KN ।/PUNC
तदा/SN भद्रवर्मणः/NS पादस्य/NP अस्थिभङ्गः/NP जातः/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SNV कारणात्/NP मासत्रयम्/SMK यावत्/A सः/SN चलितुम्/KKS न/AN शक्तवान्/KN ।/PUNC
एतादृशघटनानन्तरम्/NP हिमकरः/NS ज्ञातवान्/KN यत्/AVK -/PUNC ‘/PUNC काचित्/A अदृष्टशक्तिः/NP मम/SN साहाय्यम्/NP करोति/KP ।/PUNC
तस्मात्/SN ये/SSN माम्/SN निन्दन्ति/KP तेषाम्/SSN दण्डनम्/NP भवति/KP ।/PUNC
एतावत्/SN पर्यन्तम्/KN प्रवृत्ताः/KN घटनाः/NP एव/INTF अत्र/A प्रमाणम्/NP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
याः/SSN घटनाः/NP घटिताः/KN ताः/SSN सर्वाः/SN काकतालीयाः/NV न/AN इति/AUD तस्य/SN मनः/NP वदति/KP स्म/A ।/PUNC
‘/PUNC माम्/SN ये/SSN द्विषन्ति/KP ते/SSN सर्वे/SN कष्टम्/NP अनुभविष्यन्ति/KP ’/PUNC  इति/AUD दृढविश्वासः/NP हिमकरे/NS उत्पन्नः/KN ।/PUNC
राजकुमारः/NV मन्त्रिणः/NP पुत्र्याम्/NP चारुमत्याम्/NS अनुरक्तः/KN इति/AUD ज्ञातवान्/KN राजा/NP एकदा/A हिमकरम्/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN पट्टाभिषेकः/NP करणीयः/KN इति/AUD चिन्तितवान्/KN अस्मि/KP अहम्/SN ।/PUNC
तस्मिन्/SNV समये/NP एव/INTF भवतः/SN विवाहः/NP भविष्यति/KP चेदपि/A वरम्/NV एव/INTF ।/PUNC
एतस्मिन्/SNV विषये/NP मन्त्रिणा/NP सह/AUP चर्चाम्/NP करोमि/KP किम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC  इति/AUD ।/PUNC
स्वपिता/NP स्वस्य/A मनोभिलाषम्/NP अवगतवान्/KN इति/AUD ज्ञात्वा/KKS हिमकरः/NS सम्मतिपूर्वकम्/KN मन्दहासम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
अन्याम्/A राजकुमारीम्/NV परिणयतु/KP इति/AUD पिता/NP अनुरोधम्/NP न/AN कृतवान्/KN इत्यतः/KN हिमकरः/NS अतीव/NV सन्तुष्टः/KN अभवत्/KP । 
एताम्/SNV शुभवार्ताम्/NP चारुमतीम्/NS श्रावयितुम्/KKS इच्छन्/KNV हिमकरः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC सायङ्काले/NP नदीविहारार्थम्/NP आगच्छतु/KKS ’’/PUNC इति/AUD वार्ताम्/NP चारुमत्यै/NS प्रेषितवान्/KN ।/PUNC
एताम्/SNV वार्ताम्/NP प्राप्तवती/KN चारुमती/SN सायङ्काले/NP निश्चितसमये/NP नदीसमीपम्/AUP आगतवती/KN ।/PUNC
परन्तु/A अनिरीक्षितरूपेण/ASD भद्रवर्मा/NS अपि/A तया/SN सह/AUP नदीविहारार्थम्/NP प्रस्थितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A त्रयः/SMK अपि/A उडुपेन/NP लघुद्वीपम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवन्तः/KN ।/PUNC
विहारम्/NP समाप्य/KKS प्रत्यागमनसमये/NP उभौ/SN अपि/A स्वपितुः/NP निर्णयम्/NP श्रावितवान्/KN हिमकरः/NS ।/PUNC
एतम्/SNV विषयम्/NP ज्ञात्वा/KKS भद्रवर्मा/NS नितराम्/NV सन्तुष्टः/KN भविष्यति/KP इति/AUD हिमकरः/NS भावितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
यतः/A भद्रवर्मा/NS अपि/A चारुमत्याम्/NS अनुरक्तः/KN अस्ति/KP इति/AUD सः/SN न/AN जानाति/KP स्म/A ।/PUNC
यदि/AVK तथा/A अज्ञास्यत्/KP तर्हि/AVK तस्मिन्/SN समये/NP स्वविवाहविषयम्/NP सः/SN न/AN अवदिष्यत्/KP एव/INTF ।/PUNC
भद्रवर्मा/NS शीघ्रकोपी/NV निर्भयः/NV च/APY ।/PUNC
सः/SN आघातकरम्/NV एतम्/SNV विवाहप्रस्तावम्/NP श्रुत्वा/KKS महता/NV कोपेन/NP हिमकरम्/NS  दूषितवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN राजकुमारः/NP इति/AUD कारणतः/KN स्वस्य/A अधिकारस्य/NP दुरुपयोगम्/NP कुर्वन्/KNV अस्ति/KP ।/PUNC             
अहम्/SN चारुमत्याम्/NS अनुरक्तः/KN इति/AUD भवान्/SN जानन्/KNV अपि/A ताम्/SN परिणेतुम्/KKS उद्युक्तः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
भवान्/SN मित्रद्रोही/NP ।/PUNC
भवतः/SN पिता/NP राजा/NP ।/PUNC
चारुमत्याः/NS पिता/NP मन्त्री/NP ।/PUNC
अतः/A भवतः/SN इच्छा/NP पूरिता/KN भविष्यति/KP ।/PUNC
भवान्/SN एतादृशः/ASD दुष्टः/NV इति/AUD मया/SN न/AN ज्ञातम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवति/SN क्षात्रधर्मः/NP अस्ति/KP तर्हि/AVK इदानीम्/SN एव/INTF भवान्/SN मया/SN सह/AUP बाहुयुद्धम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
अधिकारबलात्/NP तरुण्याः/NP परिणयेन/NP किम्/SN वा/AP साध्यते/KP भवता/SN ?/PUNC न/AN  किमपि/A ।/PUNC
मया/SN सह/AUP युद्धम्/NP कृत्वा/KKS स्वबाहुबलम्/NP प्रमाणीकृत्य/KKS ताम्/SN परिणयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV युद्धार्थम्/NP आहूतवान्/KN ।/PUNC
चारुमती/NS एतत्/SNV सर्वम्/SN पश्यन्ती/KNV अपि/A अपश्यन्ती/KNV इव/ASD निर्लिप्ता/KN सती/A उपविष्टवती/KN आसीत्/KP ।/PUNC
हिमकरः/NS कोपस्य/NP निग्रहणम्/NP कुर्वन्/KNV ,/PUNC ‘/PUNC अल्पे/NP एव/INTF काले/NP  भद्रवर्मणः/NS कोपः/NP शान्तः/KN भवेत्/KP ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्/KNV मौनम्/NV स्थितवान्/KN ।/PUNC
परन्तु/A भद्रवर्मा/NS क्रोधेन/KV खड्गम्/NP कोषात्/NP आकृष्य/KKS युद्धार्थम्/NP सिद्धः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
‘/PUNC इतः/A परम्/A तूष्णीम्/NP स्थित्वा/KKS न/AN किमपि/A प्रयोजनम्/NP ’/PUNC इति/AUD  विचिन्त्य/KKS हिमकरः/NS पूर्वतनघटनाः/NP सर्वाः/SN स्मरन्/KNV भद्रवर्मणः/NS  मणिबन्धम्/NP दृढम्/NV गृहीतवान्/KN ।/PUNC
परन्तु/A भद्रवर्मा/NS अपि/A आवेशेन/NP तस्य/SN उपरि/AUP आक्रमणम्/NP कर्तुम्/KKS प्रयत्नम्/NP  कृतवान्/KN ।/PUNC
तदा/A उडुपः/NP जले/NP निमज्जितः/KN ।/PUNC
प्रथमम्/SMKP एव/INTF नद्याम्/NP पतिता/KN चारुमती/NS पृष्ठतः/KN अदृष्ट्वा/KKS तीरम्/NP प्रति/AUP  तरितुम्/KKS उद्युक्ता/KN ।/PUNC
हिमकरेण/NS सह/AUP भद्रवर्मा/NS अपि/A जले/NP पतितवान्/KN ।/PUNC
भद्रवर्मणः/NS कारणतः/KN एव/INTF एतत्/SNV सर्वम्/SN प्रवृत्तम्/KN इति/AUD हिमकरः/NS यदा/AVK  चिन्तयन्/KNV आसीत्/KP तदा/AVK उडुपस्य/NP अग्रभागे/NP तस्य/SN शिरसः/NP घट्टनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SN सः/SN मूर्च्छितः/KN जातः/KN ।/PUNC
यदा/AVK सः/SN सचेतनः/NV जातः/KN तदा/AVK भद्रवर्मा/NS हिमकरस्य/NS उदरम्/NP नुदन्/KP तेन/SN  पीतम्/NV जलम्/NP बहिः/A आनेतुम्/KKS प्रयतमानः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN पार्श्वे/NP एव/INTF चारुमती/NS आसीत्/KP ।/PUNC
हिमकरः/NS यदा/AVK उत्थितवान्/KN तदा/AVK भद्रवर्मा/NS कोपेन/KV तम्/SN दृष्ट्वा/KKS वेगेन/KV ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
तदा/A चारुमती/NS हिमकरम्/NS उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN उत्तमम्/NV तरणम्/NP  जानाति/KP चेदपि/A किमर्थम्/A शिरसः/NP घट्टनम्/NP प्राप्तवान्/KN इति/AUD अस्य/SN कारणम्/NP विवृण्वन्/KNV भद्रवर्मा/NS  रहस्यम्/NP एकम्SMKY माम्/SN उक्तवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC मयि/SN विद्यमानया/KN   कयाचित्/A अगोचरशक्त्या/NP मम/SN शत्रवः/NP कष्टम्/NP अनुभवन्ति/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
कदाचित्/A शत्रूणाम्/NP मरणम्/NP अपि/A भवेत्/KP इति/AUD सः/SN माम्/SN उक्तवान्/KN ’’/PUNC  इति/AUD ।/PUNC
एतत्/ASD श्रुत्वा/KKS हिमकरः/NS चारुमतीम्/NS किमपि/A प्रष्टुम्/KKS यावत्/AVK उद्युक्तः/KN तावता/AVK  एव/INTF सा/SN ततः/A वेगेन/KV गतवती/KN ।/PUNC
एतदनन्तरम्/A हिमकरः/NS पुनः/A अन्तःपुरम्/NP गत्वा/KKS पितरम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC इदानीम्/SN विवाहस्य/NP इच्छा/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC             
किञ्चित्/A कालम्/NP यावत्/A देशपर्यटनम्/NP करोमि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A पितुः/NP अनुज्ञाम्/NP प्राप्तवान्/KN सः/SN देशपर्यटनार्थम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB राजन्/NP !/PUNC हिमकरस्य/NS एतादृश/ASD विचित्रव्यवहारस्य/NP अन्तरङ्गम्/NP किम्/SN अस्ति/KP ?/PUNC किमर्थम्/AP सः/SN विवाहार्थम्/NP अनुमतिम्/NP दत्त्वा/KKS अपि/A अन्ते/A देशपर्यटनार्थम्/NP गतवान्/KN ?/PUNC ‘/PUNC यदि/AVK अहम्/SN चारुमतीम्/NS वृणोमि/KP तर्हि/AVK भद्रवर्मणः/NS अगोचरी/NV  शक्तिः/NP माम्/SN बाधेत/KN ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्/KNV सः/SN भीतः/KN वा/AP ?/PUNC अथवा/A भद्रवर्मा/NS माम्/SN रक्षितवान्/KN इति/AUD कृतज्ञताभावनया/NP चारुमत्याः/NS परिणयविचारम्/NP परित्यक्तवान्/KN वा/AP सः/SN ?/PUNC अथवा/A परिणयप्रस्तावनिराकारस्य/NP अन्यत्/A एव/INTF विशिष्टम्/NV कारणम्/NP स्यात्/A वा/AP ?/PUNC एतादृश/ASD सन्देहानाम्/NP उत्तरम्/NP भवान्/SN  जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A त्रिविक्रमः/NS मौनम्/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/KN सन्/A -/PUNC ‘‘/PUNC अत्र/A अन्यत्/./A किमपि/A कारणम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
पूर्वम्/A हिमकरः/NS स्वस्मिन्/SN विद्यमानायाम्/NV अगोचरशक्त्याम्/NP विश्वसितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A भद्रवर्मणा/NS सह/AUP यदा/AVK कलहः/NP प्रवर्तमानः/KN आसीत्/KP तदा/AVK हिमकरः/NS  चिन्तितवान्/KN आसीत्/KP यत्/AVK भद्रवर्मा/NS जले/NP निमज्जेत्/KP इति/AUD ।/PUNC
परन्तु/A स्वयम्/A एव/INTF जले/NP निमज्जितः/KN अभवत्/KP | 
अतः/A अगोचरशक्त्याः/NP विषये/NP तस्य/SN विश्वासः/NP अपगतः/KN ।/PUNC
यः/SSN अगोचरशक्तौ/NP एव/INTF न/AN विश्वसिति/AUD सः/SSN कथम्/SN वा/AP भावयेत्/KP यत्/AVK अन्यस्मिन्/SN सा/SN अस्ति/KP इति/AUD ?/PUNC अतः/A एतत्/SN तु/A सिद्धम्/NP यत्/AVK भद्रवर्मतः/NS हिमकरः/NS भीतः/KN न/AN इति/AUD ।/PUNC
‘/NS चारुमती/NS मयि/SN अनुरागवती/KN ’/PUNC इति/AUD हिमकरः/NS चिन्तितवान्/KN आसीत्/KP /PUNC ।/PUNC
किन्तु/A नौकातः/KN पतिता/KN चारुमती/NS कस्यापि/A अपायम्/NP अचिन्तयन्ती/KNV स्वप्राणरक्षार्थम्/NP तीरम्/NP यदा/AVK गतवती/KN तदा/AVK हिमकरः/NS निर्णीतवान्/KNयत्/AVK चारुमती/NS मयि/SN अनुरागवती/KN न/AN इति/AUD ।/PUNC
अतः/A सः/SN चारुमत्याः/NS परिणयविचारम्/NP परित्यक्तवान्/KN ।/PUNC
पितरम्/NP उक्तवान्/KN यत्/AVK अहम्/SN देशपर्यटनम्/NP कर्तुम्/KKS इच्छामि/KP इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD चारुमत्याम्/NS तस्य/SN अनुरागः/NP एव/INTF न/AN आसीत्/KP इत्यतः/KN ‘/PUNC प्राणान्/NP रक्षितवतः/KN भद्रवर्मणः/NS निमित्तम्/KN चारुमतीविषयकम्/NP अनुरागम्/NP परित्यक्तवान्/KN ’/PUNC इति/AUD चिन्तनम्/NP अपि/A सर्वथा/A अयुक्तम्/KN एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदतः/KN राज्ञः/NP मौनभङ्गः/NP यदा/AVK जातः/KN तदा/AVK शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/ASD वृक्षस्य/NP शाखाम्/NPअवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
6/PUNC गन्धर्वगानम्/NP (/PUNC 10/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
आरब्धम्/KN कार्यम्/NP परित्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/ASD श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB राजन्/NP !/PUNC एतादृशे/ASD अन्धकारे/NP भवता/SN किम्/SN साधनीयम्/KN इति/AUD कठोरदीक्षा/NP स्वीकृता/KN इत्यंशः/NP मया/SN तु/A न/AN ज्ञायते/KP ।/PUNC
राज्यपालकः/NV भवान्/SN स्वस्मात्/SN अधिकम्/NV शक्तिशालिनम्/NV अपरम्/NV महाराजम्/NP सम्मुखीकर्तुम्/KKS इच्छन्/KNV अगोचरशक्तिसम्पादनार्थम्/NP प्रयत्नम्/NP करोति/KP ,/PUNC उत/AVK अन्यान्/NV महाराजान्/NP सर्वान्/SN जित्वा/KKS चक्रवर्ती/NV भवितुम्/KKS इच्छति/KP ?/PUNC यः/SSN लौकिकसुखम्/NP ,/PUNC ख्यातिम्/NP च/APY इच्छति/KP तेन/SSN वास्तविकजीवनम्/NP अपि/A चिन्तनीयम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
हितम्/KN किम्/SN ,/PUNC अहितम्/KN किम्/SN इति/AUD ज्ञातुम्/KKS तस्य/SN विवेचनाशक्तिः/NP आवश्यकी/NP ।/PUNC
अन्यथा/A यः/SSN अध्यात्मचिन्तने/NP ,/PUNC तात्त्विकविषये/NP च/APY आसक्तः/KN भवति/KP सः/SSN आत्मना/SN कष्टेन/NP सम्पादितम्/KN अपि/A अन्येभ्यः/A दत्तवान्/KN भवति/KP कदाचित्/A ।/PUNC
अत्र/A उदाहरणरूपेण/ASD देवशर्मनामकस्य/NP युवकस्य/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
मार्गायासपरिहारार्थम्/NP ताम्/SN श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/NP वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
देवशर्मा/NS नाम/NP युवकः/NP विशालदेशे/NP कस्मिंश्चित्/A कुग्रामे/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN सङ्गीतविदुषाम्/NP परिवारः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN पितामहः/NP वीणावादने/NP ,/PUNC पिता/NP गीतगाने/NP च/APY प्रसिद्धौ/KN आस्ताम्/KP ।/PUNC
अतः/A बाल्यतः/KN एव/INTF देवशर्मणः/NS सङ्गीते/NP आसक्तिः/NP वर्धिता/KN ।/PUNC
तस्य/SN बाल्ये/NP एव/INTF मातापितरौ/NP दिवङ्गतौ/KN ।/PUNC
अतः/A देवशर्मा/NS स्वगृहे/NP स्थितानाम्/NP ताडपत्राणाम्/NP अध्ययनम्/NP ,/PUNC सङ्गीताभ्यासम्NP च/APY कुर्वन्/KNV अपारम्/NV सङ्गीतज्ञानम्/NP सम्पादितवान्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD सति/A अनिरीक्षिततया/NP विशालदेशस्य/NP आस्थानसङ्गीतविद्वान्/NP दिवङ्गतः/KN ।/PUNC
सङ्गीतस्पर्धाम्/NP आयोज्य/KKS ,/PUNC तत्र/A एतावत्पर्यन्तम्/KN अपि/A येन/SN केनापि/A अश्रुतम्/KN /KN रागम्/NP यः/SSN गायति/KP सः/SSN आस्थानपण्डितस्थाने/NP योजनीयः/KKS इति/AUD महाराजः/NP निर्णीतवान्/KN ।/PUNC
अतः/A ‘/PUNC राजधान्याम्/NP आयोजितायाम्/NP सङ्गीतस्पर्धायाम्/NP सर्वे/SN भागम्/NP वहेयुः/KP ’/PUNC इति/AUD राजा/NP देशे/NP सर्वत्र/A उद्घोषणम्/NP कारितवान्/KN ।/PUNC
उद्घोषणस्य/NP वार्ताम्/NP ज्ञात्वा/KKS देवशर्मा/NS चिन्तितवान्/KN यत्/AVK जनानाम्/NP पुरतः/AUP मम/SN प्रतिभाम्/NP प्रदर्शयितुम्/KKS एषःSNV योग्यः/NV अवकाशः/NP प्राप्तः/KN इति/AUD ।/PUNC
अतः/A सः/SN राजधानीम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP मध्याह्नसमये/NP कञ्चित्/A अग्रहारम्/NP प्राप्तवान्/KN च/APY ।/PUNC
तत्र/A सः/SN कश्यपनामकस्य/NP कस्यचित्/A वृद्धस्य/NP गृहे/NP आश्रयम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SNV वृद्धस्य/NP पौत्री/NP काचित्/A आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SNV वृद्धः/NP अपि/A सङ्गीतविद्वान्/NP एव/INTF ।/PUNC
सङ्गीतस्पर्धार्थम्/NP देवशर्मा/NS राजधानीम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितः/KN इति/AUD अंशम्/NP ज्ञात्वा/KKS ‘/PUNC गायतु/KP ’/PUNC इति/AUD तम्/SN उक्तवान्/KN कश्यपः/NS ।/PUNC
तदनुगुणम्/NV गीतवान्/NV देवशर्मा/NS ।/PUNC
देवशर्मणः/NS गीतम्/NP श्रुत्वा/KKS नितराम्/NV सन्तुष्टः/KN कश्यपः/NS तम्/SN आलिङ्गितवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC अहम्/SN भवतः/SN पितामहस्य/NP विषये/NP श्रुतवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC
सङ्गीतक्षेत्रे/NP तत्सदृशः/ASD विद्वान्/NP अपरः/A कोऽपि/A न/AN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS क्षणम्/A यावत्/A विचिन्त्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN अपि/A कञ्चित्/A अपूर्वम्/NV रागम्/NP जानामि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN कश्यपः/NS ।/PUNC
अनन्तरम्/A तस्य/SNV रागस्य/NP कथाम्/NP आरब्धवान्/KN च/APY –/PUNC
‘‘/PUNC अहम्/SN गुरुकुले/NP पठामि/KP स्म/A ।/PUNC
एकदा/A समिधः/NP निमित्तम्/KN अहम्/SN अरण्ये/NP अटन्/NP आसम्/KP ।/PUNC
तदा/A अहम्/SN कस्यचित्/A मधुरम्/NV स्वरम्/NP श्रुतवान्/KN ।/PUNC
आरम्भे/NP कस्यचित्/A पक्षिणः/NP स्वरः/NP इति/AUD अहम्/SN चिन्तितवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/A अभासत/KN यत्/AVK सहस्रभ्रमराणाम्/NP झेङ्कारस्वरः/NP एषः/SN इति/AUD ।/PUNC
अहम्/SN कुतूहलेन/NV तम्/SNV स्वरम्/NP अनुसृत्य/KKS गच्छन्/KNV कस्यचित्/NV मुनेः/NP आश्रमम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
तत्र/A मुनेः/NP पुत्री/NP पुष्पमालाम्/NP रचयन्ती/KNV तन्मयतया/NV गायन्ती/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
मम/SN आगमनम्/NP दृष्ट्वा/KKS सा/SN गानम्/NP स्थगितवती/KN ।/PUNC ’’/PUNC
मम/SN जीवने/NP कदापि/A तादृशम्/ASD अपूर्वम्/NV सङ्गीतम्/NP मया/SN न/AN श्रुतम्/KN आसीत्/KP  ।/PUNC
अतः/A अहम्/SN मुनिम्/NP नमस्कृत्य/KKS ‘/PUNC तम्/SNV रागम्/NP माम्/SN पाठयतु/KP ’/PUNC इति/AUD प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC              
तदा/A मुनिः/NP माम्/SN गानविषयम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/ASMB !/PUNC  एषः/SN लोकातीतः/KN अपूर्वः/NV रागः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
सामान्यतः/KN पञ्चषेभ्यः/SMKY शतकेभ्यः/NP पूर्वम्/NP अस्माकम्/SN पूर्वजः/NP कश्चित्/A गन्धावृतपर्वतस्य/NP उपरि/AUP तपः/NP कर्तुम्/KKS गतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
एकदा/A तपः/NP कुर्वता/KNV तेन/SN अश्रुतपूर्वस्य/NV रागस्य/NP गीतम्/NP श्रुतम्/KN ।/PUNC
प्रजापालनामकः/NP कश्चित्/A गन्धर्वः/NP तत्/SNV गीतम्/NP गायन्/KNV आकाशात्/NP तत्रैव/INTF स्थितस्य/KN सरोवरस्य/NP समीपम्/AUP अवतीर्णवान्/KN ।/PUNC
अस्माकम्/SN पूर्वजः/NP तत्/SN श्रुत्वा/KKS तन्मयः/NV सन्/A गन्धर्वम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC  ‘‘/PUNC महानुभाव/ASMB !/PUNC इदानीम्/SN येन/SNV रागेण/NP भवता/SN गीतम्/NP सः/SNV रागः/NP अपूर्वः/NV अस्ति/KP ।/PUNC
एकवारम्/A एव/INTF श्रुत्वा/KKS अहम्/SN तम्/SNV रागम्/NP कण्ठस्थीकृतवान्/KN ।/PUNC
कृतज्ञः/NV अहम्/SN ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतस्मात्/SN कुपितः/KN गन्धर्वः/NP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN यत्/SSN उक्तवान्/KN तत्/SSN सत्यम्/NP अस्ति/KP ।/PUNC
परन्तु/A एतम्/SNV रागम्/NP अन्यम्/A यदि/AVK भवान्/SN पाठयिष्यति/KP तर्हि/AVK तत्क्षणे/NP एव/INTF भवता/SN सः/SNV रागः/NP विस्मृतः/KN भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD शापम्/NP दत्त्वा/KKS ततः/A अदृश्यताम्/NV गतः/KN ।/PUNC
एवं/ASD प्रकारेण/NP तम्/SNV गन्धर्वरागम्/NP मम/SN वंशे/NP पारम्परिकक्रमेण/NP कश्चित्/A जानाति/KP एव/INTF ।/PUNC ’’/PUNC
एवम्/ASD उक्त्वा/KKS कश्यपः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/ASMB !/PUNC अहम्/SN यम्/SNV रागम्/NP जानामि/KP तम्/SN ज्ञातुम्/KKS अन्यस्य/A कस्यापि/A अवकाशः/NP एव/INTF न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
एतम्/SNV रागम्/NP यः/SSN गायति/KP तम्/SSN महाराजः/NP निश्चयेन/NV आस्थानसङ्गीतपण्डितस्थाने/NP नियोजयिष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV गन्धर्वरागस्य/NP किञ्चित्/A आलापनम्/NP कृत्वा/KKS स्थगितवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN रागालापनसमये/NP देवशर्मा/NS तन्मयः/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तादृशम्/ASD मधुरम्/NV सङ्गीतम्/NP देवशर्मा/NS इतः/A पूर्वम्/A कदापि/A न/AN श्रुतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN कश्यपम्/NS नमस्कुर्वन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC स्वामिन्/NV !/PUNC भवान्/SN मध्ये/NP एव/INTF किमर्थम्/AP गानम्/NP स्थगितवान्/KN ?/PUNC एतस्य/SNV रागस्य/NP लक्षणम्/NP किम्/SN ?/PUNC स्वरयोजनम्/NP कथम्/AP ?/PUNC सम्पूर्णम्/NV आलापनम्/NP करोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC वत्स/ASMB !/PUNC त्वराम्/NP माAN करोतु/KP ।/PUNC
यदि/AVK तम्/SNV रागम्/NP भवन्तम्/SN बोधयिष्यामि/KP तर्हि/AVK अनुक्षणम्/NP एव/INTF अहम्/SN तम्/SNV रागम्/NP विस्मरिष्यामि/KP ।/PUNC
सङ्गीतम्/NP एव/INTF मम/SN सम्पत्तिः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
मम/SN पौत्र्याः/NP विवाहदायित्वम्/NP मम/SN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV कश्यपः/NS दूरे/AUP स्थिताम्/KN पौत्रीम्/NP दर्शितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A लज्जिता/KN पौत्री/NP गृहस्य/NP अन्तः/KN गतवती/KN ।/PUNC
देवशर्मा/NS क्षणम्/NP यावत्/A विचिन्त्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC स्वामिन्/NV !/PUNC राजधानीगमनार्थम्/NP त्रीणि/SMKY दिनानि/NP अवशिष्टानि/NV सन्ति/KP ।/PUNC
अहम्/SN कञ्चित्/A विषयम्/NP विस्मृतवान्/KN ।/PUNC
अतः/A मम/SN ग्रामम्/NP गत्वा/KKS आगमिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV ग्रामम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
कश्यपस्य/NS रागालापनम्/NP एव/INTF देवशर्मणः/NS कर्णयोः/NP गुञ्जति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्य/SN रागस्य/NP लक्षणम्/NP कुत्रापि/A लभ्यते/KP वा/A इति/AUD सः/SN गृहे/NP सर्वत्र/A अन्विष्टवान्/KN ।/PUNC
पुरातनताडपत्राणि/NP सर्वाणि/SN दृष्टानिKP ।/PUNC
परन्तु/A तस्य/SN प्रयत्नः/NP व्यर्थः/NV जातः/KN ।/PUNC
कश्यपः/NS एकः/SMKY एव/INTF तम्/SNV अपूर्वम्/NV रागम्/NP जानाति/KP स्म/A ।/PUNC
देवशर्मा/NS पुनः/A कश्यपस्य/NS समीपम्/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
कश्यपः/NS देवशर्माणम्/NS पुरतः/AUP उपवेश्य/KKS यदा/AVK पौत्रीम्/NP वाद्यम्/NP वादयन्ती/KNV आसीत्/KP तदा/AVK गन्धर्वरागेण/NP गीतवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SNV रागस्यNP लक्षणम्/NP बोधितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
देवशर्मा/NS पुनः/A प्रयत्नम्/NP कृत्वा/KKS तेन/SNV रागेण/NP गीतवान्/KN ।/PUNC
तत्/SN श्रुत्वा/KKS कश्यपः/NS ,/PUNC तस्य/SN पौत्री/NP च/APY स्तम्भीभूतौ/KN ।/PUNC
देवशर्मणः/NS अपि/A पुनर्जन्म/NP प्राप्तम्/KN इव/ASD अभवत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN मुखम्/NP अपि/A प्रकाशमानम्/NV दृश्यते/KP स्म/A ।/PUNC
देवशर्मणः/NS आनन्दम्/NV उद्वेगम्/NV च/APY दृष्ट्वा/KKS कश्यपस्य/NS पौत्री/NP उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN पितामहः/NP मम/SN निमित्तम्/KN एव /INTF सङ्गीतसम्पत्तिम्/NP रक्षितवान्/KN इव/ASD ,/PUNC ‘/PUNC मम/SN पौत्रीम्/NP /AUD सूचयन्/KNV इव/ASD च/AVK भवता/SN सह/AUP सम्भाषणम्/NP कृतवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
भवान्/SN यदा/AVK ग्रामम्/NP प्रति/AUP गतवान्/KN आसीत्/KP तदा/AVK ‘/PUNC मम/SN विवाहविषयम्/NP मा/AN गोपयतु/KP ’/PUNC इति/AUD पितामहम्/NP अहम्/SN उक्तवती/KN ।/PUNC
तत्/SNV वचनम्/NP पितामहः/NP अङ्गीकृतवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A भवान्/SN माम्/SN परिणयेत्/KP एव/INTF इति/AUD नियमः/NP न/AN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भवत्याः/SN परिणये/NP मम/SN कापि/A आपत्तिः/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
भवत्याः/SN तादृशी/ASD आपत्तिः/NP अस्ति/KP चेत्/A सूचयतु/KP ।/PUNC
यतः/A अहम्/SN तु/A सङ्गीतस्पर्धार्थम्/NP राजधानीम् /NP न/AN गमिष्यामि/KP इति/AUD निश्चितवान्/KN ’’/PUNC इति/AUD हसन्/KNV उक्तवान्/KN देवशर्मा/NS ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB राजन्/NP !/PUNC लौकिकसुखार्थम्/NP ,/PUNC कीर्तेः/NP प्राप्त्यर्थम्/NP च/APY देवशर्मा/NS सङ्गीतस्पर्धायाम्/NP भागम्/NP गृहीत्वा/KKS आस्थानविद्वान्/NP भवितुम्/KKS इष्टवान्/NV खलु/A ?/PUNC अतएव/A सः/SN कश्यपस्य/NS द्वारा/A अपूर्वम्/NV गन्धर्वरागम्/NP ज्ञातवान्/KN ।/PUNC
पितामहः/NP रागम्/NP बोधितवान्/KN इति/AUD कारणतः/KN कश्यपस्य/NS पौत्री/NP अपि/A स्वविवाहविषये/NP देवशर्मणः/NS निर्बन्धम्/NP न/AN कृतवती/KN ।/PUNC
तथापि/A देवशर्मा/NS राजधानीगमनविचारम्किमर्थम्/NP परित्यक्तवान्/KN ?/PUNC गृहस्थजीवनस्य/NP साधकबाधकम्/NP विस्मृत्य/KKS मानसिकदौर्बल्यकारणतः/KN विशिष्टम्/NV रागम्/NP ज्ञात्वा/KKS अपि/A स्पर्धार्थम्/NP गमनस्य/NP विचारम्/NP देवशर्मा/NS परित्यक्तवान्/KN यत्/SSN तत्/SSN अज्ञानम्/NP एव/INTF खलु/A द्योतयति/KP ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NP उत्तरम्/NP ज्ञात्वा/KKS अपि/A न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC यः/SSN उत्तमः/NV कलाविद्/NV सः/SSN लौकिकसुखार्थम्/NP ,/PUNC धनसम्पत्तेः/NP निमित्तम्/KN वा/APY स्पर्धायाम्/NP भागम्/NP न/AN वहति/KP ।/PUNC
देवशर्मणः/NS सङ्गीतविदुषाम्/NP वंशः/NP ।/PUNC
तस्य/SN पितामहः/NP प्रपितामहः/NP च/APY अपि/A राजाश्रयम्/NP न/AN इष्टवन्तौ/KN आस्ताम्/KP ।/PUNC
तादृश/ASD कुटुम्बे/NP देवशर्मा/NS जन्म/NP प्राप्य/KKS सङ्गीतस्पर्धायाम्/NP भागम्/NP गृहीत्वा/KKS आस्थानविद्वान्/NP भवितुम्/KKS यत्/SSN इष्टवान्/KN तत्/SSN तस्य/SN बलहीनताम्/NP दर्शयति/KP इति/AUD तु/A सत्यम्/NP एव/INTF ।/PUNC
परन्तु/A कश्यप/NS द्वारा/A गन्धर्वरागम्/NP श्रुत्वा/KKS अपूर्व/NV आनन्दम्/NP यदा/AVK सः/SN अनुभूतवान्/KN तदा/AVK सः/SN चिन्तितवान्/KN यत्/AVK अपूर्व/NV रागेण/NP स्पर्धायाम्/NP गीत्वा/KKS अन्येषाम्/A कृते/KN तस्य/SN दानम्/NP अपराधः/NP इति/AUD ।/PUNC
कलोपासकः/NV आत्मानन्दम्/NP एव/INTF सर्वश्रेष्ठम्/NV भावयति/KP ।/PUNC
यदा/A आत्मानन्दः/NP प्राप्यते/KP तदा/A सः/SN अन्यविधलाभान्/NP सर्वान्/SN तृणाय/NP मन्यते/KP ।/PUNC
देवशर्मा/NS तु/A श्रेष्ठः/NV कलाविद्/NV ।/PUNC
अतएव/A सः/SN आत्मानन्दस्य/NP प्राप्तेः/KN अनन्तरम्/A अन्यप्रयोजनानाम्/NP प्राप्तौ/KN अनिच्छाम्/NP प्रकटितवान्/KN यत्/SSN तत्/SSN सर्वथा/NV उचितम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
देवशर्मणः/NS मानसिकदौर्बल्यम्/NV इति/AUD चिन्तनम्/NP तु/A अनुचितम्/KN एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KN त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS पुनः/A वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
7/PUNC वेणुगानम्/NP (/PUNC 11/PUNC //PUNC 96/PUNC )/PUNC
अङ्गीकृतम्/KN कार्यम्/NP समापनीयम्/KN एव/INTF इति/AUD दृढसङ्कल्पम्/NP कृत्वा/KKS त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS वृक्षे/NP स्थितम्/KN शवम्/NP अवतार्य/KKS स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS मौनम्/NV श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB राजन्/NP !/PUNC सुखमयम्/NV अन्तःपुरवासम्/NP परित्यज्य/KKS कष्टम्/NP सहमानः/KN भवान्/SN श्मशानम्/NP एव/INTF अपेक्षते/KP ।/PUNC
एतस्मात्/SN अहम्/SN भावयामि/KP यत्/AVK भवतः/SN विचित्रम्/NV मनःसत्त्वम्/NP अस्ति/KP इति/AUD  ।/PUNC
महाराजः/NV ‘/PUNC चक्रवर्ती/NV भवेयम्/KP ’/PUNC इति/AUD अपेक्षाम्/NP करोति/KP यत्/AVK निर्धनः/NV कृषिकः/NP भूस्वामी/NP भवितुम्/KKS परिश्रमम्/NP करोति/KP ।/PUNC
यत्/AVK तत्र/A असहजम्/NV किमपि/A न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
परन्तु/A केचन/A जनाः/NP स्वबुद्धिमत्तया/NP,/PUNC देवकृपया/NP वा/APY अपेक्षायाः/NP पूर्तिः/NP यावत्/AVK भवति/KP तावता/AVK एव/INTF ताः/SN अपेक्षाः/NP दूरीकुर्वन्ति/KP ।/PUNC
एषः/SN मनोभावः/NP तेषाम्/SN जडत्वम्/NV,/PUNC मनोवैकल्यम्/NV च/APY द्योतयति/KP ।/PUNC
एतस्य/SN उदाहरणत्वेन/NP मोहननामकस्य/NP कथाम्/NP विस्तरेण/KV श्रावयामि/KP ।/PUNC
मार्गायासस्य/NP परिहारार्थम्/NP ताम्/SNV कथाम्/NP श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
गोकुलपुरे/NS मोहनः/NS नाम/NP कश्चित्/A युवकः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN गुरुकुले/NP विद्याभ्यासम्/NP समाप्य/KKS गृहम्/NP प्रति/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN पितुः/NP मोहनः/NS एकः/SMKY एव/INTF पुत्रः/NP ।/PUNC
तस्य/SN भूसम्पत्तिः/NP अपि/A अधिका/NV आसीत्/KP ।/PUNC
‘/PUNC अध्ययनानन्तरम्/NP पुत्रः/NP मम/SN साहाय्यम्/NP करिष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD पिता/NP दिवाकरः/NS अपेक्षाम्/NP कृतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
परन्तु/A गुरुकुलात्/NP प्रत्यागतः/KN मोहनः/NS पितुः/NP साहाय्यम्/NP किमपि/A न/AN कृतवान्/KN एव/INTF ।/PUNC
कृषिकार्येषु/NP सर्वथा/NV अनासक्तिः/NV अनादरः/NV च/APY आसीत्/KP तस्य/SN ।/PUNC
पितुः/NP धनम्/NP व्ययीकुर्वन्/KNV मित्रैः/NP सह/AUP विनोदेन/NP कालम्/NP यापयति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
पुत्रस्य/NP एतादृशेन/ASD व्यवहारेण/NP खिन्नः/NV दिवाकरः/NS मासानन्तरम्/NP मोहनम्/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC पुत्र/NP !/PUNC आदिनम्/NP विना/AUP कार्यम्/NP भवान्/SN किमर्थम्/NP समययापनम्/NP करोति/KP ?/PUNC मम/SN अपि/A वयः/NP जातम्/KN ।/PUNC
भवान्/SN क्षेत्रकार्ये/NP मम/SN साहाय्यम्/NP करोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पितुः/NP वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS मोहनः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC तात/NV !/PUNC कृषिकार्यम्/NP महता/NV कष्टेन/NP कुर्मः/KP चेदपि/A किम्/SN प्रयोजनम्/NP ?/PUNC कृषितः/KN प्राप्यमाणः/KN आयः/NP अत्यल्पः/NV एव/INTF ।/PUNC  
ततः/A न/AN आतृप्ति/NV भोजनम्/NP कर्तुम्/KKS शक्यते/KP,/PUNC न/AN वा/AVK सर्वविधाः/NV अपेक्षाः/NP पूरयितुम्/KKS शक्यन्ते/KP ।/PUNC
अतः/A किम्/AP एतादृशेन/ASD जीवनेन/NP ?/PUNC मह्यम्/SN मासम्/NP यावत्/A समयम्/NP ददातु/KP भवान्/SN ।/PUNC
अहम्/SN अरण्यम्/NP गत्वा/KKS तत्र/A तपः/NP करिष्यामि/KP ।/PUNC
तत्रत्यानाम्/NP मुनीनाम्/NP आशीर्वादम्/NP प्राप्य/KKS प्रत्यागमिष्यामि/KP ।/PUNC
अनन्तरम्/A वयम्/SN अधिकाम्/NV सम्पत्तिम्/NP प्राप्य/KKS सुखेन/NV जीवनम्/NP करिष्यामः/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
गुरुकुलस्य/NP पठनकारणतः/KN पुत्रस्य/NP इच्छाः/NP अधिकाः/NV जाताः/KN इति/AUD चिन्तयित्वा/KKS मोहनस्य/NS पिता/NP दिवाकरः/NS अनन्यगतिकः/KN सन्/A -/PUNC ‘/PUNC तथैव/INTF भवतु/KP ’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
माता/NP तु/A मौनेन/NV सर्वम्/NV सोढवती/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP प्रातः/NP मोहनः/NS भोजनम्/NP कृत्वा/KKS मार्गे/NP खादनार्थम्/NP काश्चन/A रोटिकाः/NP वस्त्रेण/NP बद्ध्वा/KKS स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC
गृहात्/NP प्रस्थितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
सः/SN मध्याह्नसमये/NP अरण्ये/NP कस्यचित्/A सरोवरस्य/NP समीपम्/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
तदा/A अनिरीक्षिततया/NV कश्चित्/A वानरः/NP वृक्षात्/NP उत्पतितवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN हस्ते/NP रजतरेखायुक्तः/KN विचित्रः/NV वेणुः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
मोहनः/NS आश्चर्यचकितः/KN सन्/A वानरः/NP यावत्/AVK पश्यन्/KNV आसीत्/KP तावता/AVK सः/SNV वानरः/NP वेणुम्/NP भूमौ/NP स्थापयित्वा/KKS रोटिकाम्/NP स्वीकृत्य/KKS ततः/A पलायितवान्/KN ।/PUNC
मोहनः/NS कोपेन/NV वानरम्/NP दृष्ट्वा/KKS तस्य/SN गमनानन्तरम्/A दीर्घम्/NV निःश्वस्य/NP भूमौ/NP पतितम्/KN वेणुम्/NP स्वीकृतवान्/KN ।/PUNC
सरोवरे/NP जलम्/NP पीत्वा/KKS अग्रे/A प्रस्थितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
किञ्चित्/A दूरम्/AUP यदा/AVK गतम्/KN तदा/AVK वृद्धः/NV कश्चित्/A मुनिः/NP तस्य/SN पुरतः/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
सः/SN दीर्घकेशी/NV ,/PUNC श्वेतश्मश्रुधारी/NV च/AVK आसीत्/KP ।/PUNC
तस्या/SN नेत्रद्वयम्/SMKY अपि/A प्रकाशमानम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC
मोहनः/NS तस्य/SN कान्तियुक्तम्/NV मुखम्/NP दृष्ट्वा/KKS प्रभावितः/KN सन्/A तम्/SNV वृद्धम्/NP साष्टाङ्गम्/NV नमस्कृतवान्/KN ।/PUNC
मुनिः/NP मोहनम्/NS आत्मीयतया/NV उत्थापितवान्/KN ।/PUNC
मोहनः/NS किमपि/A वक्तुम्/KKS यावत्/AVK उद्युक्तः/KN तावता/AVK मुनिः/NP -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC अहम्/SN सर्वम्/NV जानामि/KP ।/PUNC
अत्रत्यानाम्/NP मुनीनाम्/NP आशीर्वादम्/NP प्राप्य/KKS भवान्/SN स्वस्य/A अपेक्षाः/NP पुरयितुम्/KKS इष्टवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
भवतः/SN हस्ते/NP स्थितः/KN वेणुः/NP सामान्यः/NV न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
तस्य/SN महत्त्वम्/NP अधिकम्/NV अस्ति/KP ।/PUNC
तस्य/SN वादनम्/NP यः/SSN करोति/KP तम्/SSN विहाय/KKS अन्ये/NV श्रोतारः/NP सर्वे/NV निद्राम्/NP कुर्वन्ति/KP ।/PUNC
तत्र/A पशुपक्षिणः/NP राक्षसाः/NP च/APY अन्तर्भवन्ति/KP ।/PUNC
अन्यम्/A एकम्/SMKY विचारम्/NP वक्तुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
मनुष्यस्य/NP अपेक्षा/A तस्य/SN शक्तिसामर्थ्यम्/NP ,/PUNC बुद्धिविवेकम्/NP च/APY अतिक्रम्य/KKS न/AN गच्छेत्/KP ।/PUNC
यदि/AVK तथा/ASD भवेत्/KP तर्हि/AVK सः/SN अन्येषाम्/A उपहासस्य/NP अपमानस्य/NP च/APY पात्रताम्/NP प्राप्नोति/NP ।/PUNC
भवान्/SN जागरूकः/KN भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
मोहनः/NS सन्तोषेण/NV ग्रामम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
ततः/A सः/SN किञ्चित्/A दूरम्/AUP यदा/AVK गतवान्/KN तदा/AVK कस्यचित्/A सिंहस्य/NP गर्जनम्/NP श्रुतवान्/KN ।/PUNC
तत्र/A कश्चित्/A सिंहः/NP हरिणस्य/NP ग्रहणार्थम्/NP प्रयत्नम्/NP कुर्वन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
तदा/A मोहनः/NS कम्पमानः/KN पार्श्वे/NP एव/INTF स्थितम्/KN वृक्षम्/NP आरूढवान्/KN ।/PUNC
तावति/NV काले/NP तेन/SN हस्ते/NP स्थितः/KN वेणुः/NP स्मृतः/KN ।/PUNC
अनुक्षणम्/NV सः/SN वेणुवादनम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
तत्/SN श्रुत्वा/KKS सिंहः/NP हरिणः/NP च/APY निद्राम्/NP कर्तुम्/KKS उद्युक्तौ/KN ।/PUNC
सः/SN किञ्चित्/A कालम्/NP वेणुवादनम्/NP कृत्वा/KKS श्रमनिवारणार्थम्/NP क्षणम्/NP यावत्/AVK स्थगितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A सिंहः/NP हरिणः/NP च/APY जागरितौ/KN ।/PUNC
झटिति/NV उत्थितः/KN हरिणः/NP धावनम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC
धावन्तम्/KNV हरिणम्/NP अनुसृत्य/KKS सिंहः/NP अपि/A अरण्यम्/NP प्रति/AUP धावितवान्/KN ।/PUNC
तावता/A एव/INTF महावटवृक्षस्य/NP उपरिष्टात्/AUP काचित्/A राक्षसी/NP आगत्य/KKS मोहनस्य/NS पुरतः/AUP स्थितवती/KN ।/PUNC
ताम्/SNV राक्षसीम्/NP दृष्ट्वा/KKS मोहनः/NS प्राणभयेन/NP कम्पमानः/KNV अभवत्/KP ।/PUNC
तदा/A राक्षसी/NP -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN भोः/ASMB !/PUNC मम/SN तु/A महती/NV बुभुक्षा/NP अस्ति/KP ।/PUNC
भवान्/SN वृथा/A कालहरणम्/NP मा/AN करोतु/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवान्/SN शीघ्रम्/NV अचेतनः/NP भवति/KP तर्हि/AVK भवन्तम्/SN खादित्वा/KKS बुभुक्षाम्/NP निवारयिष्यामि/KP ।/PUNC ’’/PUNC इतिAUD उक्तवती/KN ।/PUNC
तस्याः/SN वचने/NP किमपि/A रहस्यम्/NP स्यात्/A इति/AUD विचिन्त्य/KKS मोहनः/NS धैर्येण/NV -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN अचेतनः/NV न/AN भविष्यामि/KP चेत्/A माम्/SN न/AN खादिष्यति/KP वा/AVK ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN ।/PUNC
तदा/A राक्षसी/NP दीर्घम्/NV निःश्वस्य/NP -/PUNC ‘‘/PUNC एकदा/A अहम्/SN कञ्चित्/A वृषभम्/NP खादित्वा/KKS तस्य/SN अस्थिपञ्जरम्/NP स्वशक्त्या/NV दूरे/AUP क्षिप्तवती/KN ।/PUNC
तत्/SN कस्यचित्/A मुनेः/NP आश्रमे/NP पतितम्/KN ।/PUNC
तदा/A मुनिः/NP कोपेन/NV -/PUNC ‘/PUNC सचेतनम्/NV यम्/SNV कमपि/A प्राणिनम्/NP भवती/SN खादति/KP चेत्/A भवत्याः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भविष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD शापम्/NP दत्तवान्/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
अनुक्षणम्/NV एव/INTF मोहनः/NS स्वसमीपे/AUP स्थितम्/KN वेणुम्/NP स्मृत्वा/KKS तम्/SN वादयितुम्/KKS उद्युक्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
तावता/A राक्षसी/NP तम्/SNV वेणुम्/NP आकृष्य/KKS -/PUNC ‘/PUNC अहो/ASMB सुन्दरः/NV वेणुः/NP ’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV वादनम्/NP आरब्धवती/KN ।/PUNC
तदा/A यथा/AVK वेणुनादः/NP न/AN श्रूयेत/KP तथा/AVK हस्तद्वयेन/NP कर्णौ/NP गृहीतवान्/KN मोहनः/NS ।/PUNC
एतत्/SN दृष्ट्वा/KKS राक्षसी/NP -/PUNC ‘‘/PUNC अवमानकरम्/NV एतत्/SN ।/PUNC
अहम्/SN वेणु/NP वादयन्ती/KNV भवामि/KP चेत्/A भवान्/SN किमर्थम्/AP कर्णौ/NP पिदधाति/KP ?/PUNC भवान्/SN कथम्/AP वादयति/KP इति/AUD द्रक्ष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV वेणुम्/NP दूरे/AUP क्षिप्तवती/KN ।/PUNC
मोहनः/NS ‘/PUNC अहम्/SN रक्षितः/KN ’/PUNC इति/AUD चिन्तयन्/KNV वेणुम्/NP उन्नीय/NV वादितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A राक्षसी/NP ‘/PUNC अद्भुतम्/ABS !/PUNC अद्भुतम्/ABS !/PUNC ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS भूमौ/NP पतित्वा/KKS निद्राम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC
एषः/SN एव/INTF पलायनार्थम्/NP सुसमयः/NP इति/AUD विचिन्त्य/KKS मोहनः/NS ततः/A धावितवान्/KN ।/PUNC
अनुक्षणम्/NV एव/INTF जागरिता/KN राक्षसी/NP -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB !/PUNC तिष्ठतु/KP ,/PUNC तिष्ठतु/KP ’’/PUNC इति/AUD उच्चस्वरेण/NP वदन्ती/KNV तस्य/SN पृष्ठतः/KN धावितवती/KN ।/PUNC
तदा/A मोहनः/NS सुन्दरीम्/NV काञ्चित्/A शिबिकाम्/NS दृष्टवान्/KN ।/PUNC
ताम्/SNV शिबिकाम्/NS उन्नीय/NV चत्वारः/NP आगच्छन्तः/KNV आसन्/KP ।/PUNC
दश/SMKY रक्षकाः/NP अपि/A तत्र/A आसन्/KP ।/PUNC
तान्/SNV सर्वान्/SN दृष्ट्वा/KKS राक्षसी/NP -/PUNC ‘‘/PUNC अदृष्टम्/KN नाम/NP एवम्/ASD भवेत्/KP ।/PUNC
एकम्/SMKY जनम्/NP अनुसृत्य/KKS आगतया/NP मया/SN अद्य/A खादनार्थम्/NP एतावन्तः/KN जनाः/NP प्राप्ताः/KN ’’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV उच्चैः/KV हसितवती/KN ।/PUNC
राक्षसस्याः/NP हासध्वनिम्/NP श्रुत्वा/KKS शिबिकायाः/NP जवनिकाम्/NP अपसार्य/KKS काचित्/A सुन्दरी/NV शिरः/NP बहिः/AUP प्रसारितवती/KN ।/PUNC
तस्याः/SN मुखम्/NP तु/A बहु/NV सुन्दरम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तत्/SN दृष्ट्वा/KKS मोहनः/NS झटिति/NV निर्णीतवान्/KN यत्/AVK एषा/SN एव/INTF मया/SN परिणेतव्या/KN इति/AUD ।/PUNC
राक्षसीम्/NP दृष्ट्वा/KKS सर्वे/SN भयेन/NP कम्पमानाः/KN आसन्/KP ।/PUNC
एक/SMKY काले/NP एव/INTF एतावन्तः/KN जनाः/NP प्राप्ताः/KN इति/AUD सन्तोषेण/NV हसन्ती/KNV राक्षसी/NP एकैकम्/NP पदम्/NP स्थापयन्ती/KNV अग्रे/A आगतवती/KN ।/PUNC
पार्श्वे/NP एव/INTF एकः/SMKY कूपः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK राक्षसी/NP तम्/SNV कूपम्/NP न/AN लक्षितवती/KN एव/INTF ।/PUNC
तत्रैव/INTF स्थितस्य/KN कूपस्य/NP समीपम्/AUP यदा/AVK सा/SN आगतवती/KN तदा/AVK मोहनः/NS वेणुम्/NP वादितवान्/KN ।/PUNC
वेणोः/NP ध्वनिम्/NP श्रुत्वा/KKS राक्षसी/NP -/PUNC ‘/PUNC अद्भुतम्/ABS !/PUNC अद्भुतम्/ABS !/PUNC ’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV निद्रामत्ता/NV सती/A कूपे/NP पतितवती/KN ।/PUNC
तस्मिन्/SNV समये/NP एव/INTF रक्षकाः/NP ,/PUNC अश्वाः/NP ,/PUNC युवतिः/NP च/APY इति/AUD सर्वे/SN अपि/A निद्राम्/NP आरब्धवन्तः/KN ।/PUNC
मोहनः/NS वेणुवादनम्/NP स्थगितवान्/KN ।/PUNC
तत्/SNV क्षणम्/NP एव/INTF सर्वे/SN निद्रातः/KN जागरिताः/KN इव/ASD उत्थितवन्तः/KN ।/PUNC
कूपे/NP पतिता/KN राक्षसी/NP अपि/A जागरणम्/NP प्राप्य/KKS उच्चैः/NV आक्रोशनम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC
किम्/SN प्रवृत्तम्/KN इति/AUD अजानतः/KN रक्षकान्/NP प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN विवृतवान्/KN मोहनः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC इदानीम्/SN राक्षसी/NP कूपात्/NP बहिः/AUP आगन्तुम्/KKS न/AN शक्नोति/KP ।/PUNC
भवन्तः/SN के/SN ?/PUNC कुत्र/AP प्रस्थितवन्तः/KN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN च/AVK ।/PUNC
तदा/A रक्षकेषु/NP कश्चन/A -/PUNC ‘‘/PUNC स्वामिन्/NV !/PUNC अस्माकम्/SN अदृष्टम्/KN एव/INTF तथा/AVK अस्ति/KP ।/PUNC
वयम्/SN सूर्यगिरिराज्यीयाः/NP ।/PUNC
अस्माकम्/SN पार्श्वस्थस्य/KN मकरगिरिराज्यस्य/NP महाराजः/NV अस्माकम्/SN राज्यस्य/NP उपरि/AUP आक्रमणम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
सप्ताहम्/NP यावत्/A युद्धम्/NP प्रवृत्तम्/KN ।/PUNC
युद्धे/NP अस्माकम्/SN सैनिकाः/NP सहस्रशः/SMKY मृताः/KN ।/PUNC
अस्माकम्/SN पराजयः/NP निश्चितः/KN इति/AUD ज्ञात्वा/KKS रहस्यमार्गेण/NP अस्माकम्/SN युवराज्ञीम्/NV आनयन्तः/KN वयम्/SN अत्र/A आगताः/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
मोहनः/NS तान्/SN स्वपरिचयम्/NP उक्त्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC माम्/SN भवताम्/SN महाराजस्य/NP समीपम्/AUP नयन्तु/KP ।/PUNC
तेन/SN सह/AUP युद्धतन्त्रविषये/NP मया/SN चर्चा/NP करणीया/KKS अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
युवराज्ञ्याः/NP अनुमतिम्/NP प्राप्य/KKS रक्षकाः/NP मोहनेन/NS सह/AUP स्वराजधानीम्/NP प्रति/AUP प्रस्थिताः/KN ।/PUNC
प्रातःकाल/NP अभ्यन्तरे/AUP ते/SN राजधानीं/NP प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC
रहस्यमार्गेण/NP ते/SN दुर्गम्/NP प्रविष्टवन्तः/KN ।/PUNC
रक्षकाः/NP मोहनः/NP च/APY अन्तःपुरात्/NP बहिः/NP स्थितवन्तः/KN ।/PUNC
युवराज्ञी/NP अन्तः/KN गतवतीKN ।/PUNC
महाराजः/NV आसने/NP व्याकुलतया/KV उपविष्टः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
पुत्रीम्/NP दृष्ट्वा/KKS आश्चर्यचकितस्य/KN महाराजस्य/NV प्रश्नात्/NP पूर्वम्/A एव/INTF पुत्री/NP अरण्ये/NP प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN उक्त्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC मोहननामकः/NP युवकः/NP युद्धे/NP जेतुम्/KKS मार्गम्/NP दर्शयामि/KP इति/AUD उक्तवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
सः/SN बहिः/A भवतः/SN प्रतीक्षाम्/NP कुर्वन्/KNV अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS महाराजः/NV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC कश्चित्/AP सामान्यः/NV मया/SN सह/AUP युद्धतन्त्रविषये/NP चर्चाम्/NP कर्तुम्/KKS इच्छति/KP ?/PUNC कथम्/AP युज्यते/KP एतत्/SN ?/PUNC युद्धतन्त्रविषये/NP किम्/AP वा/AP जानीयात्/KP सः/SN ?/PUNC कः/SN अनुभवः/NP तस्य/SN ?/PUNC अथवा/A ..../PUNC सः/SN अन्तः/KN आगच्छतु/KP नाम/NP ।/PUNC
राक्षसीतः/KN भवतः/SN सर्वान्/SN रक्षितवान्/KN इति/AUD भवती/SN वदति/KP इति/AUD यतः/A भाति/KP यत्/AVK सः/SN महावीरः/NV एव/INTF स्यात्/A इति/AUD ।/PUNC             
तम्/SN अन्तः/KN प्रेषयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
यदा/AVK मोहनः/NS महाराजस्य/NV पुरतः/AUP आगतवान्/KN तदा/AVK महाराजः/NV संशयेन/KV तम्/SN दृष्ट्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN युद्धतन्त्रम्/NP वदिष्यति/KP इति/AUD अहम्/SN श्रुतवान्/KN खलु/A ।/PUNC
तत्/SN किम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN ।/PUNC
राजकुमार्याः/NV सौन्दर्येण/NP परवशस्य/NV मोहनस्य/NS प्रबला/NV इच्छा/NP आसीत्/KP यत्/AVK राजकुमारी/NV एव/INTF परिणेतव्या/KN इतिAUD ।/PUNC
परन्तु/AVK ताम्/SNV इच्छाम्/NP प्रकटीकर्तुम्/KKS सः/SN न/AN शक्तवान्/KN ।/PUNC
अतः/A सः/SN स्ववेणोः/NP महत्त्वम्/NP महाराजम्/NV विवृण्वन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC मया/SN सूच्यमानः/KN उपायः/NP अनुसृतः/KN चेत्/A युद्धे/NP वयम्/SN निश्चयेन/NV जयम्/NP प्राप्स्यामः/KP ।/PUNC
तस्य/SN प्रतिफलरूपेण/ASD मम/SN काचित्/A अपेक्षा/NP भवता/SN पूरणीया/NP ।/PUNC
तथा/AVK भवान्/SN वचनम्/NP ददातु/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
महाराजः/NV क्षणकालम्/NP यावत्/A मौनम्/NV स्थित्वा/KKS अनन्तरम्/A शान्त/NV स्वरेण/NP -/PUNC ‘‘/PUNC मोहन/NS !/PUNC यदि/AVK मम/SN शत्रवः/NP पराजिताः/KN भविष्यन्ति/KP तर्हि/AVK भवता/SN अहम्/SN ,/PUNC मम/SN परिवारः/NP ,/PUNC प्रजाः/NP ,/PUNC सूर्यगिरिदेशः/NP च/APY रक्षिताः/KN इव/ASD ।/PUNC
तादृशस्य/ASD भवतः/SN अपेक्षाम्/NP निश्चयेन/KV पूरयिष्यामि/KP एव/INTF ।/PUNC
तथा/AVK मम/SN कुलदेवस्य/NP पुरतः/AUP प्रतिज्ञाम्/NP करोमि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN  ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP यदा/AVK युद्धम्/NP आरब्धम्/KN तदा/AVK युद्धभूमौ/NP कस्मिंश्चित्/A रथे/NP उपविष्टवान्/KN मोहनः/NS वेणुवादनम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC
सूर्यगिरि/NS महाराजः/NV ,/PUNC सेनाधिपतिः/NV ,/PUNC अन्ये/A सैनिकाः/NP च/APY मोहनस्य/NS पूर्वसूचनानुसारम्/NP कर्णयोः/NP कार्पासम्/NP स्थापितवन्तः/KN आसन्/KP ।/PUNC
अतः/A ते/SN वेणुवादनम्/NP न/AN श्रुतवन्तः/KN /PUNC ।/PUNC
परन्तु/AVK मकरगिरिराजः/NP ,/PUNC तत्/SN सेनाधिपतिः/NV ,/PUNC तत्/SN सैनिकाः/NP च/APY वेणुगानम्/NP श्रुत्वा/KKS परवशाः/NP सन्तः/A निद्रितवन्तः/KN ।/PUNC
एषः/SN एव/INTF उत्तमः/NV समयः/NP इति/AUD विचिन्त्य/KKS सूर्यगिरिसैन्येन/NP शत्रुसैन्यम्/NP पराजितम्/KN ।/PUNC
सूर्यगिरिराजः/NS मकरगिरिमहाराजम्/NS बन्धयित्वा/KKS कारागृहम्/NP स्थापितवान्/KN ।/PUNC
तस्मिन्/SNV दिने/NP सायम्/NP मोहनस्य/NS सम्मानसमारम्भे/NP महाराजः/NV ,/PUNC आस्थानपण्डिताः/NP ,/PUNC नगरगण्याः/NP ,/PUNC मन्त्रिणः/NP च/APY ‘/PUNC महाशूरः/NV ’/PUNC इति/AUD मोहनम्/NS बहुधा/NV श्लाघितवन्तः/KN ।/PUNC
परन्तु/AVK कश्चित्/A सेनाधिपतिः/NV मौनम्/NV सर्वम्/SN पश्यन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
अनन्तरम्/A महाराजः/NV युद्धात्/NP पूर्वम्/A मोहनाय/NS दत्तम्/KN वाग्दानम्/NP स्मारयन्/KNV तम्/SN उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB वीराधिवीर/U !/PUNC भवता/SN वयम्/SN रक्षिताः/KN ।/PUNC
देशः/NP च/AVK रक्षितः/KN ।/PUNC
यदि/AVK भवान्/SN न/AN स्यात्/A तर्हि/AVK प्रायः/A अस्माकम्/SN शोचनीया/NP स्थितिः/NP अभविष्यत्/KP ।/PUNC
अतः/A भवतः/SN नितराम्/NV उपकृताः/KN वयम्/SN ।/PUNC
भवान्/SN यत्/SSN इच्छति/KP तत्/SSN दास्यामि/KP ।/PUNC
भवान्/SN स्वस्य/A अपेक्षाम्/NP वदतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
मोहनः/NS विनयेन/NV महाराजम्/NV नमस्कृत्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC माम्/SN क्षाम्यतु/KP ।/PUNC
मम/SN अपेक्षाम्/NP अहम्/SN श्वः/NP भवन्तम्/SN वदिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV अतिथिगृहम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP सूर्योदयात्/NP पूर्वम्/A एव/INTF उत्थाय/KKS सः/SN महत्त्वपूर्णम्/NV स्ववेणुम्/NP भञ्जयित्वा/KKS दुर्गस्य/NP परिखायाम्/NP क्षिप्त्वा/KKS स्वग्रामम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD वेतालः/NP कथाम्/NP समाप्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB राजन्/NP !/PUNC मोहनः/NS अरण्ये/NP प्रथम/SMKP वारम्/NP यदा/AVK युवराज्ञीम्/NP दृष्टवान्/KN तदा/AVK तस्याः/SN सौन्दर्येण/NP परवशः/NP सन्/A ताम्/SN परिणेतुम्/KKS इष्टवान्/KN ।/PUNC
‘/PUNC युद्धानन्तरम्/A मम/SN अपेक्षा/NP पूरणीया/NP ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS महाराजात्/NV वाग्दानम्/NP अपि/A स्वीकृतवान्/KN आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
परन्तु/AVK यदा/AVK सभायाम्/NP राजा/NP ‘/PUNC अपेक्षाम्/NP वदतु/KP ’/PUNC इति/AUD मोहनम्/NS सूचितवान्/KN तदा/AVK मोहनः/NS -/PUNC ‘/PUNC श्वः/NP वदिष्यामि/KP ’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS दुर्गम्/NP एव/INTF त्यक्त्वा/KKS किमर्थम्/NP ग्रामम्/NP गतवान्/KN ?/PUNC तावत्/AVK एव/INTF न/AN ,/PUNC महत्त्वपूर्णम्/NV वेणु/NP भञ्जयित्वा/KKS किमर्थम्/AP परिखायाम्/NP क्षिप्तवान्/KN सः/SN ?/PUNC अपेक्षापूरणस्य/NP अन्तिमसमये/NP तस्य/SN तादृश/ASD व्यवहारस्य/NP कारणम्/NP तस्य/SN बुद्धिहीनता/NV ,/PUNC उत/APY मानसिकदौर्बल्यम्/NV ?/PUNC मम/SN एतादृश/ASD सन्देहानाम्/NP उत्तरम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
तदा/A त्रिविक्रमः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC मुनेः/NP आशीर्वादम्/NP प्राप्तुम्/KKS यदा/AVK अरण्यम्/NP गतवान्/KN ततः/A ज्ञायते/KP यत्/AVK मोहनेन/NS गुरुकुले/NP अधीतया/NV विद्यया/NP जीवनस्य/NP वास्तविकताम्/NP ज्ञातुम्/KKS न/AN शक्तम्/KN इति/AUD ।/PUNC
अरण्ये/NP तेन/SN मिलितः/KN मुनिः/NP अपि/A तस्य/SN स्वभावम्/NP ज्ञात्वा/KKS एव/INTF -/PUNC ‘/PUNC मानवस्य/NP अपेक्षाः/NP तस्य/SN शक्तिसामर्थ्यम्/NP अतिरिच्य/NV न/AN भवेयुः/KP ’/PUNC इति/AUD जागरितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तदा/AVK एव/INTF मोहनः/NS वेणोः/NP महत्त्वम्/NP ज्ञातवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरम्/A सौन्दर्यवतीम्/NV युवराज्ञीम्/NP परिणेतुम्/KKS इष्टवान्/KN मोहनः/NS ।/PUNC
शत्रूणाम्/NP संहारात्/NP पूर्वम्/A एव/INTF सः/SN स्वापेक्षाम्/NP महाराजम्/NP उक्त्वा/KKS तस्मात्/SN वाग्दानम्/NP स्वीकर्तुम्/KKS अशक्ष्यत्/KP ।/PUNC
परन्तु/AVK मुनेः/NP वचनम्/NP सः/SN न/AN विस्मृतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सभायाम्/NP सर्वे/SN ‘/PUNC महाशूरः/NV ’/PUNC इति/AUD यद्यपि/AVK तस्य/SN श्लाघनम्/NP कुर्वन्तः/KN आसन्/KP ,/PUNC तथापि/AVK कश्चित्/A सेनाधिपतिः/NV मौनी/NV आसीत्/KP ।/PUNC
एतस्मात्/SN मोहनेन/NS स्वशौर्यम्/NV ,/PUNC सामर्थ्यम्/NV च/APY कियत्/A इति/AUD ज्ञातम्/KN ।/PUNC
मन्त्रतन्त्रेण/NP शत्रूणाम्/NP निद्राम्/NP कारयित्वा/KKS तेषाम्/SN संहारः/NP यः/SSN क्रियते/KP सः/SSN शौर्यद्योतकः/NV न/AN भवति/KP ।/PUNC
सः/SN युद्धधर्मः/NP अपि/A न/AN इत्यपि/A सः/SN ज्ञातवान्/NV ।/PUNC
शौर्यविहीनः/NV राजकुमारीम्/NV परिणेतुम्/KKS सर्वथा/A अनर्हः/NV इति/AUD मोहनः/NS जानाति/KP स्म/A एव/INTF ।/PUNC
यतः/A यः/SSN राजकुमारीम्/NV परिणेष्यति/KP सः/SN एव/INTF भाविनि/NP काले/NP राजा/NP भविष्यति/KP ।/PUNC
राज्ञः/NP शौर्यहीनता/NV अशोभावहा/NV देशस्य/NP एव/INTF हानिकारणभूता/NV च/APY ।/PUNC
एतस्मात्/SN एव/INTF कारणात्/NP सः/N राजकुमारीम्/NV परिणेतुम्/KKS न/AN इष्टवान्/KN ।/PUNC
वेणोः/NP सदुपयोगः/NP यथा/AVK तथा/AVK दुरुपयोगः/NP अपि/A भवितुम्/KKS अर्हति/KP इति/AUD विचिन्त्य/KKS मोहनः/NS वेणुम्/NP क्षिप्तवान्/KN ।/PUNC
अतः/A तस्य/SN व्यवहारे/NP बुद्धिहीनता/NV मानसिकदौर्बल्यम्/NV वा/AVK न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC
तथा/AVK च/AVK सः/SN ज्ञानि/NV इति/AUD अपि/A वक्तुम्/KKS शक्यते/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KN त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NV कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS पुनरपि/A वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS लम्बमानः/KN स्थितवान्/NV
8/PUNC यथार्थम्/NP किम्/SN (/PUNC 01/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
त्रिविक्रमः/NS तु/A स्वीकृतम्/KN कार्यम्/NP त्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A यथापूर्वम्/NP मौनेन/KV श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN सः/SN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP तदीयम्/SN मौनम्/NV भञ्जयितुम्/KKS इच्छन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN कस्य/SN सङ्कल्पस्य/NP निमित्तम्/KN एवम्/ASD महान्तम्/NV परिश्रमम्/NP कुर्वन्/KNV अस्ति/KP ?/PUNC राजानः/NP अधिकारमदेन/NP आवृताः/KN सन्तः/A कदाचित्/A किमपि/A निर्णयन्ति/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK तेषाम्/SN एतस्य/SNV निर्णयस्य/NP कः/SN आशयः/NP इति/AUD तु/A केनापि/A न/AN ज्ञायते/KP ।/PUNC
न/AN केवलम्/A राजोद्योगिनाम्/NP विषये/NP ,/PUNC अपि/A तु/A स्वतन्त्राणाम्/NV कलाकाराणाम्/NP विषये/NP अपि/A तैः/SN दुर्व्यवहारः/NP क्रियते/KP कदाचित्/A ।/PUNC
तैः/SN कः/SN सत्क्रियते/KP ,/PUNC कः/SN च/AVK दण्ड्यते/KP इति/AUD तु/A न/AN ज्ञायते/KP केन/SN अपि/A ।/PUNC
उग्रसिंहः/NS नाम/NP राजा/NP अधिकारमदमत्तः/KN सन्/A विवेकहीनतया/NP परस्परविरुद्धान्/NP निर्णयान्/NP पूर्वम्/A श्रावितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
भवतः/SN जागरणाय/KKS मार्गायासपरिहाराय/KKS च/APY तस्य/SN कथाम्/NP विस्तरेण/NV श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/KV शृणोतु/KP तावत्/AVK ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KP –/PUNC
उग्रसिंहः/NS जयन्तपुरस्य/NP राजा/NP ।/PUNC
यद्यपि/AVK सः/SN शासने/NP दक्षः/NV,/PUNC किन्तु/AVK महाशीघ्रकोपी/NV ।/PUNC
अतएव/A लघुनः/NV अपराधस्य/NP निमित्तम्/KN अपि/A महान्तम्/NV दण्डम्/NP विदधाति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
अतः/A राजोद्योगिनः/NP सर्वदा/A भयम्/NP अनुभवन्ति/KP स्म/A –/PUNC अस्माकम्/SN राजा/NP कदा/A कम्/SN कीदृशेन/ASD दण्डेन/NP दण्डयिष्यति/KP इति/AUD तु/A न/AN ज्ञायते/KP इति/AUD ।/PUNC
कदाचित्/A उग्रसिंहस्य/NS मनसि/NP इच्छा/NP उत्पन्ना/KN –/PUNC मया/SN मदीयम्/SN चित्रम्/NP लेखनीयम्/KKS इति/AUD ।/PUNC
एताम्/SNV वार्ताम्/NP ज्ञात्वा/KKS बहवः/NV कलाकाराः/NP राजधानीम्/NP प्रति/AUP आगताः/KN ।/PUNC
तावता/AVK राजा/NP अघोषयत्/KP यत्/AVK यः/SSN उत्तमम्/NV चित्रम्/NP रचयति/KP तस्मै/SN सहस्रम्/SMKY सुवर्णनाणकानि/NP दास्यन्ते/KP ,/PUNC यस्य/SN चित्रम्/NP मम/SN प्रीत्यै/NV न/AN भवति/KP सः/SN दशभिः/SMKY कशाप्रहारैः/NP दण्ड्यते/KP च/AVK इति/AUD ।/PUNC
चित्रकाराः/NP जानन्ति/KP स्म/A एव/INTF यत्/AVK राजा/NP क्रोधशीलः/NV इति/AUD ।/PUNC
अतः/A भीताः/KN सन्तः/A ते/SN प्रतिगताः/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK नागवर्मा/NS नाम/NP कश्चन/A चित्रकारः/NP एतादृशः/ASD न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN धैर्येण/NV राज्ञः/NP चित्रम्/NP निर्मातुम्/KKS अग्रे/A आगतः/KN ।/PUNC
राजभवन/NP समीपे/AUP एव/INTF तस्य/SN वासाय/KKS राज्ञा/NP व्यवस्था/NP कल्पिता/KN ।/PUNC
चित्रस्य/NP रूपदर्शित्वेन/NP सः/SN प्रतिदिनम्/NP किञ्चित्/A कालम्/NP कलाकारस्य/NP पुरतः/AUP उपविशति/KP स्म/A ।/PUNC
नागवर्मा/NS एकाग्रचित्ततया/NV तदीयम्/SN चित्रम्/NP रचितवान्/KN ।/PUNC
यदा/AVK चित्रम्/NP सिद्धम्/KN तदा/AVK सः/SN तत्/SN आस्थानम्/NP प्रति/AUP आनीतवान्/KN ।/PUNC
जवनिकाम्/NP अपसार्य/KKS राजा/NP चित्रम्/NP दृष्टवान्/KN ।/PUNC
नितराम्/NV क्रुद्धः/KN सः/SN -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN एतद्/SN अपि/A चित्रम्/NP इति/AUD उच्यते/KP ?/PUNC किम्/AP भवान्/SN चित्रकारः/NP ?/PUNC एतत्/SNV चित्रम्/NP मम/SN सर्वथा/A न/AN ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
सभासदः/NP अपि/A एवम्/ASD एव/INTF आशयम्/NP प्रकटितवन्तः/KN ।/PUNC
महाचित्रकारः/NV एषः/SN किमर्थम्/NP एतादृशम्/ASD चित्रम्/NP रचितवान्/KN इति/AUD न/AN ज्ञायते/KP इति/AUD ते/SN परस्परम्/NP अवदन्/KNV ।/PUNC
पुरस्कारः/NP प्राप्तव्यः/KKS इति/AUD एषा/SN नागवर्मणः/NS इच्छा/NP भग्ना/KN ।/PUNC
तेन/SN दश/SMKY कशाप्रहाराः/NP प्राप्ताः/KN ।/PUNC
अपमानम्/NP प्राप्य/KKS सः/SN विना/AUP वचनम्/NP ततः/A प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
कानिचन/A दिनानि/NP अतीतानि/A ।/PUNC    
अथ/A कदाचित्/A विजयः/NS नाम/NP चित्रकारः/NP राजानम्/NP दृष्ट्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NP !/PUNC भवतः/SN चित्रम्/NP लेखनीयम्/KN इति/AUD इच्छया/NP सुदूरात्/NP प्रदेशात्/NP अहम्/SN आगतवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC
कृपया/NP मह्यम्/SN एतत्/SN अर्थम्/NP अवकाशः/NP दीयताम्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC असमर्थैः/NV कलाकारैः/NP क्रियमाणायाः/KN चित्रनिर्माणेच्छायाः/NP विषये/NP मम/SN तु/A नितराम्/NV असन्तोषः/NP ।/PUNC
अतएव/A योग्यम्/NV चित्रम्/NP यः/SSN न/AN निर्माति/KP तम्/SSN कठोरतया/NV दण्डयामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
पूर्वम्/A तादृशः/ASD दशभिः/SMKY कशाप्रहारैः/NP दण्ड्यते/KP स्म/A ।/PUNC
इदानीम्/SN तु/A अयोग्यः/NV चित्रकारः/NP विंशत्या/SMKY कशाप्रहारैः/NP दण्ड्यते/KP मया/SN ।/PUNC
किम्/SN एतत्/SN अनुमन्यते/KP भवता/SN ?/PUNC विचिन्त्य/KKS वदतु/KP तावत्/AVK ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP राजा/NP ।/PUNC
‘‘/PUNC अङ्गीकरोमि/KP महाराज/NV !/PUNC ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP विजयः/NS ।/PUNC
तस्मिन्/SN एव/INTF दिने/NP सः/SN कार्यारम्भम्/NP अकरोत्/KP अपि/A ।/PUNC
सप्ताहाभ्यन्तरे/AUP एव/INTF तदीयम्/SN चित्रनिर्माणम्/NP समाप्तम्/KN ।/PUNC
सः/SN आत्मना/SN निर्मितम्/KN तत्/SNV चित्रम्/NP राज्ञः/NP पुरतः/AUP उपास्थापयत्/KP ।/PUNC
चित्रे/NP राज्ञः/NP मुखम्/NP क्रूरतया/NV दृश्यते/KP स्म/A ।/PUNC
तत्/SNV चित्रम्/NP दृष्ट्वा/KKS उग्रसेनः/NS महता/NV क्रोधेन/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP अहम्/SN एवम्/INTF क्रूरः/NV अस्मि/KP ?/PUNC कियत्/AP धार्ष्ट्यम्/NV भवतः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC क्षन्तव्यः/KN अहम्/SN महाराज/NV !/PUNC भवतः/SN यथार्थ/NV चित्रम्/NP निर्मातव्यम्/KN इति/AUD एकमात्रम्/A उद्देशः/NP आसीत्/KP मम/SN ।/PUNC
हरिणः/NP जलपानसमये/NP अपि/A भीत्या/NV इतस्ततः/A दृष्टिम्/NP प्रसारयन्/KNV भवति/KP ।/PUNC
व्याघ्रः/NP शान्त/NV मुखः/NP भवति/KP ।/PUNC
तथापि/AVK तस्य/SN अन्तरङ्गे/NP क्रूरता/NV भवति/KP एव/INTF ।/PUNC
चञ्चलनेत्रता/NV हरिणस्य/NP स्वभावः/NP ।/PUNC
क्रूरदृष्टिता/NV व्याघ्रस्य/NP स्वभावः/NP ।/PUNC
चित्रकारः/NP कदापि/A एताम्/SNV सहजताम्/NP न/AN विस्मरेत्/KP महाराज/NV !/PUNC ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP विजयः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC एतस्य/SN एतत्/SNV तात्पर्यम्/NP न/AN सिद्धम्/KN यत्/AVK मम/SN चित्रम्/NP एवम्/INTF क्रूरतायुक्तम्/KN एव/INTF निर्मातव्यम्/KN इति/AUD ।/PUNC
यदि/AVK अहम्/SN इच्छेयम्/KP तर्हि/AVK भवन्तम्/SN कठोरतया/NV दण्डयेयम्/KP ।/PUNC
एतत्/SN स्मर्यते/KP खलु/A भवता/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD हुङ्कुर्वन्/KNV अवदत्/KP राजा/NP ।/PUNC
‘‘/PUNC जानामि/KP एव/INTF महाराज/NV !/PUNC कलाकारः/NP सदापि/A सत्यवादी/NV एव/INTF भवेत्/KP ।/PUNC
यः/SSN सत्यवादी/NV भवति/KP सः/SSN कुतश्चित्/A अपि/A भीतः/KN न/AN भवति/KP ।/PUNC
अतः/A भीतिः/NP तु/A सर्वथा/A न/AN अस्ति/KP मम/SN ।/PUNC
किन्तु/AVK मम/SN किञ्चन/A निवेदनम्/NP अस्ति/KP एतत्/SNV विषये/NP ।/PUNC
एतत्/SNV चित्रम्/NP सभासद्भ्यः/NP प्रदर्शयितुम्/KKS अनुज्ञा/NP दातव्या/KN भवता/SN ।/PUNC
तेषाम्/SN आशयः/NP अपि/A एतत्/SNV विषये/NP मया/SN ज्ञातव्यः/KN ’’/PUNC इति/AUD विनयेन/NV निवेदितवान्/KN विजयः/NS ।/PUNC
राजा/NP सभासदः/NP पश्यन्/KNV उच्चेन/NV स्वरेण/NP अपृच्छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/AP एतत्/SNV चित्रम्/NP मम/SN स्वरूपम्/NP द्योतयति/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
चित्रे/NP क्रुद्धः/NV राजा/NP यथावत्/ASD दृश्यते/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A सभासदः/NP निराकरण/NV वचनम्/NP वक्तुम्/KKS न/AN शक्ताः/KN ।/PUNC
अङ्गीकारम्/NP सूचयितुम्/KKS तु/A धैर्यम्/NP न/AN अस्ति/KP तेषाम्/SN ।/PUNC
तदा/A वृद्धःNV मन्त्री/NP उत्थाय/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC एतत्/SNV चित्रम्/NP चित्रयतः/KN चित्रकारस्य/NP उद्देशः/NP कः/SN इति/AUD तु/A न/AN ज्ञायते/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK एतत्/SN भवतः/SN स्वभावविशेषम्/NP सम्यक्/NV एव/INTF अभिव्यञ्जयति/KP इति/AUD अत्र/A न/AN अस्ति/KP सन्देहः/NP ।/PUNC
भवतः/SN हावभावादिकम्/NV ,/PUNC भवदीयम्/SN व्यक्तित्वम्/NV च/APY सम्यक्/NV एव/INTF अभिव्यञ्जयति/KP एतत्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
मन्त्रिणः/NP कथनम्/NP श्रुत्वा/KKS सभासदः/NP करताडनम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC
एतत्/SN दृष्ट्वा/KKS राजा/NP क्षणकालम्/NP स्तब्धः/KN ।/PUNC
ततः/A सः/SN विजयाय/NS सहस्रम्/SMKY सुवर्णनाणकानि/NP दत्त्वा/KKS चित्रम्/NP तत्/SN स्वीकृत्य/KKS स्वस्य/A प्रकोष्ठे/NP स्थापितवान्/KN ।/PUNC
राजा/NP प्रति/AUP दिनम्/NP प्रातः/NP उत्थाय/KKS तत्/SNV चित्रम्/NP आसक्त्या/NV पश्यति/KP स्म/A  ।/PUNC
चित्रे/NP यादृशम्/ASD क्रोधयुक्तम्/KN मुखम्/NP दृश्यते/KP तादृशम्/ASD मुखम्/NP मम/SN न/AN स्यात्/A इति/AUD चिन्तयन्/KNV सः/SN शान्तमुखार्थम्/NP प्रयतते/KP ।/PUNC
यदा/AVK कोपः/NP प्राप्यते/KP तदा/AVK तेन/SN चित्रम्/NP स्मर्यते/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A सः/SN विनम्रः/NV भवति/KP स्म/A ।/PUNC
एवम्/ASD अल्पे/NV एव/INTF काले/NP तदीया/SN कोपशीलता/NV अपगता/KN ।/PUNC
सः/SN विजयम्/NS पुनरपि/A आहूय/KKS अवदत्/KP यत्/AVK मम/SN अपरम्/NV चित्रम्/NP निर्मीयताम्/KP इति/AUD ।/PUNC
तदा/AVK विजयः/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC एतत्/SNV अवसरे/NP नागवर्मा/NS भवतः/SN चित्रम्/NP निर्मायात्/KP ,/PUNC न/AN तु/A अहम्/SN ।/PUNC
यदि/AVK भवतः/SN अनुज्ञा/NP स्यात्/A तर्हि/AVK तम्/SN अहम्/SN अत्र/A आनाययामि/KP ।/PUNC
तेन/SN रचितम्/KN पूर्वतनम्/NV चित्रम्/NP पुनः/A एक/SMKY वारम्/NP परिशीलयतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
तत्र/A इति/AUD यम्/SN प्रशान्तगम्भीरम्/NV भवतः/SN मुखम्/NP चित्रकारस्य/NP नैपुण्यम्/NV प्रमाणीकरोति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अपरस्य/NV कलाकारस्य/NP विषये/NP विजयः/NS यम्/SN आदरभावम्/NP दर्शितवान्/KN तस्मात्/SN राजा/NP नितराम्/NV सन्तुष्टः/KN ।/PUNC
सः/SN विजयम्/NS अभिनन्द्य/KKS नागवर्मणा/NS रचितम्/KN चित्रम्/NP आनायितवान्/KN ।/PUNC
नागवर्मणः/NS कौशलम्/NV पुनः/A पुनः/DV प्रशंसन्/KNV सः/SN तम्/SN आस्थानकलाकारत्वेन/NV नियुक्तवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN सत्कारम्/NP अपि/A कृतवान्/KN सः/SN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजा/NP उग्रसिंहः/NS पूर्वम्/A तु/A नागवर्मविषये/NP नितराम्/NV क्रुद्धः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
यतः/A तेन/SN रचितम्/KN चित्रम्/NP अनुत्कृष्टम्/NV अपमानकरम्/NV च/APY भावितवान्/KN आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
तथापि/AVK तम्/SN एव/INTF किम्/SN अर्थम्/NP पुरस्कृतवान्/NV सः/SN ?/PUNC तम्/SN पूर्वम्/A कदाचित्/A दण्डितवान्/KN अपि/A आसीत्/KP खलु/A राजा/NP ?/PUNC तादृशः/ASD चित्रकारः/NP किमर्थम्/AP पुरस्कृतः/KN ?/PUNC किमर्थम्/NP वा/AVK सः/SN आस्थानकलाकारत्वेन/NV नियुक्तः/KN च/AVK ?/PUNC विजयः/NS तु/A वस्तुतः/A अप्रियम्/NV चित्रम्/NP रचितवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तथापि/AVK तस्मिन्/SN राज्ञः/NP आदरभावः/NP किमर्थम्/AP ?/PUNC किम्/SN चित्रम्/NP उत्तमम्/NV ,/PUNC किम्/SN च/AVK अनुत्तमम्/NV इति/AUD निर्णये/NP राज्ञः/NP सामर्थ्यम्/NP न/AN अस्ति/KP इति/AUD खलु/A एतस्मात्/SN सिद्धम्/KN भवति/KP ?/PUNC उभयोः/SN अपि/A सत्कारः/NP तु/A महते/NV आश्चर्याय/NP खलु/A ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तरम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP अचिरात्/KV एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/AVK त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजा/NP उग्रसिंहः/NS आदौ/NP तु/A अन्वर्थनामा/NV एव/INTF आसीत्/KP इति/AUD तु/A सत्यम्/NP ।/PUNC
किन्तु/AVK गच्छता/KNV कालेन/NP तस्मिन्/SN परिवर्तनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
सः/SN विजयम्/NS अपि/A दण्डयितुम्/KKS इष्टवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK वृद्धस्य/NV मन्त्रिणः/NP सभासदाम्/NP च/APY अभिप्रायम्/NP तिरस्कर्तुम्/KKS सः/SN न/AN शक्तवान्/KN ।/PUNC
यदा/AVK दिने/NP दिने/DV तस्य/SN चिन्तनम्/NP प्रवृद्धम्/KN तदा/AVK तेन/SN अवगतम्/KN यत्/AVK दोषः/NP न/AN चित्रे/NP ,/PUNC अपि/A तु/A मयि/SN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
अतएव/A तेन/SN अपरम्/NV चित्रम्/NP निर्मापयितुम्/KKS इष्टम्/KN ।/PUNC
यदा/AVK नागवर्मणः/NS चित्रम्/NP दृष्टम्/KN तदा/AVK अवगतम्/KN –/PUNC तस्मिन्/SN चित्रे/NP दर्पः/NP दम्भः/NP वा/AVK न/AN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
पूर्वम्/A सभासदः/NP तदेव/INTF चित्रम्/NP दृष्ट्वा/KKS अपि/A सन्तोषम्/NP न/AN प्रकटितवन्तः/KN आसन्/KP ,/PUNC यतः/A राज्ञः/NP तादृशम्/ASD रूपम्/NP न/AN दृष्टम्/KN एव/INTF आसीत्/KP तैः/SN ।/PUNC
किन्तु/AVK राज्ञः/NP व्यवहारे/NP यदा/AVK परिवर्तनम्/NP दृष्टम्/KN तदा/AVK शान्तमुखयुक्तम्/KN तदेव/INTF चित्रम्/NP तेषाम्/SN प्रियम्/NV जातम्/KN ।/PUNC
अतएव/A राजा/NP नागवर्माणम्/NS सत्कृतवान्/KN ।/PUNC
क्रोधशीलता/NV यदा/AVK पूर्णा/NP आसीत्/KP तदा/AVK राजा/NP चित्रस्य/NP श्रेष्ठताम्/NP न/AN अवगतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
यदा/AVK तस्मात्/SN स/SN च/AVK दोषः/NP अपगतः/KN तदा/AVK
 एवINTF चित्रस्य/NP वैशिष्ट्यम्/NV तेन/SN ज्ञातम्/KN ।/PUNC
चित्रकारौ/NP उभौ/SN अपि/A श्रेष्ठौ/NV एव/INTF ।/PUNC
व्यक्तेः/NP वास्तविकचित्रस्य/NP निर्माणे/NP विजयः/NS दक्षः/NV ।/PUNC
नागवर्मा/NS तु/A व्यक्तेः/NP दोषान्/NP अपरिगणयन्/KNV तदीयाम्/SN श्रेष्ठताम्/NV मनसि/NP निधाय/KKS अपूर्वम्/NV चित्रम्/NP रचयितुम्/KKS समर्थः/NP ।/PUNC
अतएव/A विजयः/NS तम्/SN एव/INTF श्रेष्ठम्/NV भावितवान्/KN ।/PUNC
उभयोः/SN अपि/A सत्कारम्/NP कुर्वता/KN राज्ञा/NP उचितम्/KN एव/INTF कृतम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KN राज्ञा/NP मौनभङ्गः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
9/PUNC नास्तिककृता/KN देवप्रार्थना/NP (/PUNC 02/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
अङ्गीकृतम्/KN कार्यम्/NP परित्यक्तुम्/KKS सर्वथा/A अनिच्छन्/KNV इव/ASD त्रिविक्रमः/NS पुनः/A अपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/AUP आगत्य/KKS यथापूर्वम्/NP  मौनेन/NV श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/AVK शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN आस्तिकः/NV उत/AVK नास्तिकः/NV इति/AUD एव/INTF न/AN ज्ञायते/KP मया/SN ।/PUNC
आस्तिकः/NV अपि/A कश्चित्/A दानादिपुण्यकार्याणि/NP कृत्वा/KKS अपि/A दरिद्रः/NP भवितुम्/KKS अर्हति/KP  ।/PUNC
नास्तिकः/NV अपि/A कदाचित्/A पुण्यकार्ये/NP अनासक्तः/KN सन्/A अपि/A कोट्यधिपतित्वम्/NV प्राप्य/KKS सर्वविधसुखानि/NP अनुभवति/KP ।/PUNC
अतः/A पापपुण्यादयः/NP एव/INTF प्रगत्यादीनाम्/NP कारणानि/NP न/AN भवन्ति/KP सर्वदा/A अपि/A ।/PUNC
एतस्य/SN अवगमनाय/NP आस्तिकस्य/NV पितुः/NP न/AN आस्तिकस्य/NV पुत्रस्य/NP च/APY कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
तेन/SN भवतः/SN मार्गायासः/NP अपि/A परिहृतः/KN भवेत्/KP ।/PUNC      
तस्मात्/SN ताम्/SN श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
भाग्यपुर/NS निवासी/NP धनपालः/NS परम्पराप्राप्तम्/KN महत्/NV ऐश्वर्यम्/NP प्राप्तवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SN दया/NV दैवभक्तिः/NV इत्यादयः/NP अधिकतया/NV आसन्/KP ।/PUNC
तस्य/SN गृहम्/NP गतः/KN कोऽपि/A याचकः/NP रिक्तहस्ततया/NV न/AN प्रति/AUP आगच्छति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्य/SN पत्नी/NP सुरुचिः/NS दानदैवपूजादिषु/NP यद्यपि/AVK आसक्ता/KN एव/INTF ,/PUNC तथापि/AVK पत्युः/NP एषा/SNV अतिदानशीलता/NV तस्यै/SN न/AN रोचते/KP स्म/A ।/PUNC
सा/SN सदा/A पतिम्/NP स्मारयति/KP स्म/A -/PUNC ‘/PUNC पूर्वजैः/NP अर्जिता/KN सम्पत्तिः/NP अस्माभिः/SN संरक्ष्य/KKS अस्मदनन्तरीयेभ्यः/NP दातव्या/KN ।/PUNC
एतत्/SN अस्माकम्/SN कर्तव्यम्/KN ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
किन्तु/AVK धनपालः/NS तस्याः/SN एतस्मिन्/SNV वचने/NP आदरवान्/NV न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
श्रीपालः/NS ,/PUNC गोपालः/NS ,/PUNC गुणपालः/NS च/APY इति/AUD तस्य/SN त्रयः/SMKY पुत्राः/NP ।/PUNC
द्वितीयः/SMKP तृतीयः/SMKP च/APY पुत्रौ/NP पितुः/NP व्यवहारम्/NP अनुमन्येते/KP स्म/A ।/PUNC
किन्तु/AVK ज्येष्ठः/NV पुत्रः/NP न/AN तादृशः/ASD ।/PUNC
सः/SN बाल्यात्/NP एव/INTF नास्तिकः/NV ।/PUNC
महाकृपणः/NV अपि/A ।/PUNC
धनपालः/NS कदाचित्/A पत्नीम्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC धनम्/NP न/AN शाश्वतम्/NV ।/PUNC
तत्/SN सन्तोषमूलम्/NV न/AN ।/PUNC
मानवाय/NP सन्तोषम्/NP दातुम्/KKS अर्हति/KP सन्तृप्तिमयम्/NV जीवनम्/NP एकम्/SMK एव/INTF ।/PUNC
यस्मिन्/SN दैवभक्तिः/NV दयागुणः/NV च/APY न/AN भवति/KP सः/SN कदाचित्/A अपि/A सन्तोषेण/NV जीवितुम्/KKS न/AN अर्हति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
किन्तु/AVK पत्नी/NP एवम्/ASD वादम्/NP खण्डयन्ती/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यदा/AVK धनम्/NP भवति/KP तदा/AVK तस्य/SN मूल्यम्/NP न/AN ज्ञायते/KP ।/PUNC
धनाभावदशायाम्/NP अस्माकम्/SN सद्गुणाः/NV अस्मान्/SN न/AN पोषयन्ति/KP ।/PUNC
ये/SSN उपयोगाय/NV न/AN भवन्ति/KP तेषाम्/SSN आश्रयणेन/NP किम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पुत्राः/NP यावत्/AVK प्रौढाः/NV जाताः/KN तावता/AVK धनपालस्य/NS समग्रम्/NV धनम्/NP व्ययितम्/KN जातम्/KN ।/PUNC
विंशति-एकर्-मिता/NP भूमिः/NP अवशिष्टा/KN ।/PUNC
भूमितः/KN यः/SN आयः/NP प्राप्येत/KP ततः/A कुटुम्बपोषणम्/NP भवितुम्/KKS न/AN अर्हति/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A सः/SN भूमेः/NP कञ्चित्/A भागम्/NP विक्रेतुम्/KKS ऐच्छत्/KP ।/PUNC
तदा/A सुरुचिः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC पुत्राः/NP प्रौढाः/NV जाताः/KN सन्ति/KP ।/PUNC
तेषाम्/SN भागम्/NP तेभ्यः/SN आदौ/NP ददातु/KP ।/PUNC
ततः/A स्वीयम्/SN भागम्/NP यथेष्टम्/NV उपयोक्तुम्/KKS अर्हति/KP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
धनपालः/NS पत्न्या/NP यथा/AVK सूचितम्/KN तथा/AVK भूमिम्/NP चतुर्धा/SMKY विभक्तवान्/KN ।/PUNC
पुत्रान्/NP उक्तवान्/KN च/AVK -/PUNC ‘‘/PUNC अस्मासु/SN एकैकः/SMK अपि/A एकैकस्य/SMKY भूभागस्य/NP स्वामी/NP अस्ति/KP ।/PUNC
यः/SSN व्ययविषये/NP मम/SN व्यवहारे/NP सम्मतिम्/KN न/AN भजते/KP सः/SN स्वीयम्/SN भागम्/NP स्वीकर्तुम्/KKS अर्हति/KP ।/PUNC
ये/SSN मम/SN व्यवहारम्/NP समर्थयन्ति/KP ते/SSN एव/INTF मया/SN सह/AUP तिष्ठन्तु/KP नाम/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
द्वितीयतृतीयौ/SMKP पुत्रौ/NP तु/A निश्चितवन्तौ/KN यत्/AVK आवाभ्याम्/SN पित्रा/NP सह/AUP एव/INTF वासः/NP करणीयः/KN इति/AUD ।/PUNC
ज्येष्ठः/NV पुत्रः/NP श्रीपालः/NS पार्थक्येन/NP वासम्/NP इष्टवान्/KN ।/PUNC
कृषौ/NP तस्य/SN विश्वासः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN वाणिज्यक्षेत्रम्/NP प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC
अल्पे/NV एव/INTF काले/NP सः/SN प्रभूतम्/NV धनम्/NP सम्पादितवान्/KN अपि/A ।/PUNC
द्वित्राः/SMKY सुहृदः/NP ततः/A अर्थसाहाय्यम्/NP याचितवन्तः/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK सः/SN कस्मैचिद्/A अपि/A धनम्/NP न/AN दत्तवान्/KN ।/PUNC
जनाः/NP तम्/SN महाकृपणः/NV भावितवन्तः/KN ।/PUNC
अल्पे/NV एव/INTF काले/NP धनपालः/NS भूमिम्/NP विक्रीतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A प्राप्तम्/KN धनम्/NP अपि/A समाप्तम्/KN ।/PUNC
सः/SN अन्यान्/SN साहाय्यम्/NP अयाचत/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK कोऽपि/A साहाय्यम्/NP न/AN कृतवान्/KN ।PUNC
तदा/A धनपालः/NS अवगतवान्/KN यत्/AVK सामर्थ्यम्/NP अतिरिच्य/NV धनस्य/NP दानम्/NP अनुचितम्/KN इति/AUD ।/PUNC
यदा/AVK मार्ग/NP अन्तरम्/AUP न/AN दृष्टम्/KN तदा/AVK सः/SN सकुटुम्बम्/NP ज्येष्ठस्य/NV पुत्रस्य/NP गृहम्/NP गत्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC भवति/SN या/SSN दूरदर्शिता/NV आसीत्/KP सा/SSN मयि/SN न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
भवान्/SN इदानीम्/SN मह्यम्/SN किञ्चित्/A धनम्/NP ददातु/KP ऋणरूपेण/ASD ।/PUNC
अहम्/SN ततः/A वाणिज्यस्य/NP आरम्भम्/NP करोमि/KP ।/PUNC
तेन/SN कुटुम्बपोषणम्/NP कुर्वन्/KNV काले/NP भवतः/SN ऋणम्/NP अपि/A प्रत्यर्पयिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A श्रीपालः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC इदानीम्/SN भवतः/SN हस्ते/NP धनम्/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A भवता/SN एवम्/ASD उच्यते/KP ।/PUNC
धनम्/NP यदि/AVK हस्तगतम्/KN स्यात्/A तर्हि/AVK यथा/ASD पूर्वम्/A व्यवहरेत्/KP अपि/A भवान्/SN ।/PUNC
अतः/A भवान्/SN मया/SN सह/AUP एव/INTF निवसतु/KP ।/PUNC
भवन्तम्/SN यथायोग्यम्/NV पोषयिष्यामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
एकः/SMKY एव/INTF नियमः/NP यत्/AVK यावत्/AVK भवन्तः/SN मया/SN सह/AUP निवासम्/NP करिष्यति/KP तावत्/AVK भवत्सु/SN केनापि/A देवपूजा/NP दानम्/NP वा/APY न/AN करणीयम्/KN इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पुत्रस्य/NP एतम्/SNV नियमम्/NP श्रुत्वा/KKS धनपालः/NS नितराम्/NV कुपितः/KN ।/PUNC
सः/SN क्रोधेन/NV एव/INTF -/PUNC ‘‘/PUNC यावत्/AVK अहम्/SN जीवामि/KP तावत्/AVK पूजादित्यागः/NP मया/SN सर्वथा/A न/AN करिष्यते/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS कुटुम्बजनैः/NP सह/AUP ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
नास्तिकः/NV सन्/A अपि/A पुत्रः/NP मयि/SN गौरवम्/NP प्रदर्शितवान्/KN ,/PUNC विनयेन/NP च/AVK व्यवहृतवान्/KN इति/AUD धनपालस्य/NS सन्तोषः/NP तु/A आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/AVK धनस्य/NP दाने/NP तेन/SN निराकृतिः/NV दर्शिता/KN ,/PUNC वासाय/NP नियमः/NP सूचितः/KN च/AVK इति/AUD अतः/A सः/SN नितराम्/NP खिन्नः/NV जातः/KN ।/PUNC
एतम्/SNV आघातम्/NP असहमानः/KN सः/SN अस्वस्थः/NP जातः/KN ।/PUNC
योग्यायाः/NV चिकित्सायाः/NP अभावतः/KN तदीया/SN शरीरस्थितिः/NP दिने/NP दिने/DV नितराम्/NP दुर्बला/NV जाता/KN ।/PUNC
एषु/SN एव/INTF दिनेषु/NP अङ्गदः/NS नाम/NP कश्चन/A रामभक्तः/NV तम्/SN ग्रामम्/NP आगतवान्/KN ।/PUNC
सः/SN भगवतः/NV रामस्य/NS महत्त्वम्/NP कथादिद्वारा/NP बहुधा/A प्रतिपादयति/KP स्म/A ।/PUNC
जनानाम्/NP भावना/NP आसीत्/KP यत्/AVK सः/SN यस्मिन्/SNV गृहे/NP पदम्/NP स्थापयति/KP तत्र/A शुभम्/NV भविष्यति/KP एव/INTF इति/AUD ।/PUNC
गोपालः/NS गुणपालः/NS च/APY कर्णाकर्णिकया/NP एतत्/SN ज्ञातवन्तौ/KN ।/PUNC
अतः/A तौ/SN अङ्गदम्/NS गृहम्/NP प्रति/AUP निमन्त्रितवन्तौ/KN ।/PUNC
तत्र/A आगतः/KN अङ्गदः/NS शय्याम्/NP आश्रितवन्तम्/KNV धनपालम्/NS दृष्ट्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC रामविषये/NP भवता/SN अन्याय्यम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC
तस्मात्/SN भवतः/SN एषा/SN दशा/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
धनपालः/NS दैन्येन/NV अङ्गदम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN ज्येष्ठः/NV पुत्रः/NP नास्तिकः/NV ।/PUNC
तस्मै/SN योग्यस्य/NV संस्कारस्य/NP दाने/NP अहम्/SN असमर्थः/NP जातः/KN ।/PUNC
अतः/A एतस्य/SN उत्तरदायी/NP अहम्/SN एव/INTF ।/PUNC
एतस्य/SN परिहाराय/NP मया/SN किम्/SN करणीयम्/KN इति/AUD वदतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भवता/SN पुत्राणाम्/NP सम्पत्तिः/NP तेभ्यः/SN एव/INTF अदत्त्वा/KKS स्वयम्/SN व्ययीकृता/KN ।/PUNC
तस्मात्/SN भगवान्/NV रामः/NS असन्तुष्टः/NV अस्ति/KP ।/PUNC
भवान्/SN सम्पत्तिम्/NP नाशयन्/KNV अस्ति/KP इति/AUD अतः/A भवतः/SN ज्येष्ठः/NV पुत्रः/NP नास्तिकः/NV जातः/KN ,/PUNC कृपणः/NV च/APY संवृत्तः/KN ।/PUNC
किम्/AP एतत्/SNV सर्वम्/SN अवगतम्/KN भवता/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD अपृच्छत्/KP अङ्गदः/SN ।/PUNC
तदा/A गुणपालः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महोदय/U !/PUNC मम/SN पिता/NP पुण्यकार्याणाम्/NP निमित्तम्/KN धनव्ययम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
तथापि/AVK तेनSN कष्टम्/NP अनुभूतम्/KN ।/PUNC
मम/SN अग्रजः/NP तु/A नास्तिकः/NV ।/PUNC
तथापि/AVK कोट्यधिपतिः/NV जातः/KN ,/PUNC वैभवजीवनम्/NP यापयति/KP च/AVK ।/PUNC
किम्/SN एतत्/SN न्याय्यम्/NP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A अङ्गदः/NS तस्य/SN स्कन्धे/NP हस्तम्/NP संस्थाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN अग्रजः/NP नास्तिकः/NV स्यात्/A ,/PUNC किन्तु/AVK तेन/SN देवनिन्दनम्/NP तु/A न/AN कृतम्/KN ।/PUNC
कृपणः/NV स्यात्/A सः/SN ,/PUNC तथापि/AVK अपात्रे/NV तेन/SN दानम्/NP न/AN कृतम्/KN ।/PUNC
अतएव/A सर्वेषाम्/SN पुण्यस्य/NP फलम्/NP प्राप्नुवन्/KNV सुखेन/NV जीवति/KP सः/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तावता/A सुरुचिः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अग्रे/A अस्माभिः/SN कथम्/A व्यवहरणीयम्/KN इति/AUD सूचयतु/KP ।/PUNC
मम/SN पत्युः/NP स्वास्थ्यप्राप्त्यर्थम्/NP किम्/SN करणीयम्/KN इति/AUD वदतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC वज्रभस्म/NP सेवितम्/KN चेत्/A भवत्याः/SN पत्युः/NP स्वास्थ्यम्/NP यथा/ASD पूर्वम्/A भवेत्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK तदर्थम्/NP लक्षम्/SMKY रूप्यकाणि/NP व्ययीकरणीयानि/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP अङ्गदः/NS ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS गोपालः/NS ,/PUNC गुणपालः/NS ,/PUNC सुरुचिः/NS च/APY आश्चर्येण/NV स्तब्धाः/KN ।/PUNC
तावतः/A धनस्य/NP व्ययीकरणम्/NP स्वप्ने/NP अपि/A असाध्यम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC               
तेषाम्/SN भावम्/NP अवगत्य/KKS अङ्गदः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC धनम् /NP व्ययीकर्तुम्/KKS न/AN शक्यते/KP चेत्/A अपरः/A कश्चन/A उपायः/NP आश्रयितुम्/KKS शक्यः/KKS ।/PUNC
भवत्सु/SN कोऽपि/A भगवति/NP पूर्णतः/KN विश्वस्य/NP धनपालस्य/NS स्वास्थ्यलाभम्/NP प्रार्थयेत्/KP समग्राम्/NV काञ्चित्/A रात्रिम्/NP राममन्दिरे/NP एव/INTF यापयन्/KP ।/PUNC
एतस्मात्/SN अपि/A धनपालः/NS स्वस्थः/NP भवेत्/KP ।/PUNC
भवत्सु/SN कश्चित्/A ,/PUNC ग्रामीणेषु/NP कश्चित्/A वा/APY एवम्/ASD प्रार्थनाम्/NP कर्तुम्/KKS अर्हति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN अनुगुणम्/NP गोपालः/NS ,/PUNC गुणपालः/NS च/APY रात्रौ/NP राममन्दिरे/NP स्थित्वा/KKS प्रार्थनाम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
सुरुच्या/NS अपि/A अनन्तरदिने/NP प्रार्थना/NP कृता/KN ।/PUNC
तथापि/A कोऽपि/A लाभः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC
ग्रामीणैः/NP बहुभिः/NV एवमेव/ASD प्रार्थना/NP कृता/KN ।/PUNC
तथापि/A धनपालेन/NS तु/A स्वास्थ्यम्/NP न/AN प्राप्तम्/KN ।/PUNC
एतदवसरे/NP श्रीपालः/NS अङ्गदम्/NS दृष्ट्वा/KKS अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC आर्य/NV !/PUNC पितुः/NP विषये/NP मम/SN विशेषादरः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
अहम्/SN भवते/SN लक्षम्/SMKY रूप्यकाणि/NP दास्यामि/KP ।/PUNC
कृपया/NP वज्रभस्म/NP सज्जीकृत्य/KKS तम्/SN स्वस्थम्/NP करोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A अङ्गदः/NS हसन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN तु/A कृपणः/NV अस्ति/KP ।/PUNC
हृत्पूर्वकम्/NV धनम्/NP दत्तम्/KN चेद्/A एव/INTF वज्रभस्मकार्यम्/NP करिष्यति/KP ।/PUNC
अतः/A भवान्/SN रात्रौ/NP राममन्दिरम्/NP गत्वा/KKS भगवति/NP पूर्णविश्वासम्/NP कृत्वा/KKS प्रार्थनाम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
तस्मात्/SN भवतः/SN पिता/NP स्वस्थः/NV भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
श्रीपालः/NS एतत्/SN अङ्गीकृतवान्/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK ग्रामजनाः/NP अवदन्/KNV यत्/AVK नास्तिकः/NV सः/SN अस्माकम्/SN मन्दिरम्/NP न/AN प्रविशेत्/KP इति/AUD ।/PUNC
रात्रौ/NP ते/SN मन्दिरस्य/NP द्वारम्/NP पिहितवन्तः/KN अपि/A ।/PUNC
श्रीपालः/NS मन्दिरस्य/NP पुरतः/AUP एव/INTF स्थित्वा/KKS प्रार्थनाम्/NP कृतवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB राम/NS !/PUNC श्रूयते/KP यत्/AVK पितृवाक्यपरिपालनाय/NP भवता/SN राज्यम्/NP त्यक्त्वा/KKS अरण्यम्/NP प्रति/AUP गतम्/KN इति/AUD ।/PUNC
यदि/AVK एतत्/SN सत्यम्/NP स्यात्/KP तर्हि/AVK पितुः/NP स्वास्थ्यस्य/NP निमित्तम्/KN प्रार्थनाम्/NP कर्तुम्/KKS मह्यम्/SN अवसरम्/NP ददातु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरक्षणे/NP मन्दिरस्य/NP द्वारम्/NP स्वयम्/SN एव/INTF उद्घाटितम्/KN जातम्/KN ।/PUNC
श्रीपालः/NS अन्तः/KN गत्वा/KKS मूर्तेः/NP पुरतः/AUP उपविश्य/KKS प्रार्थनाम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
एतस्मिन्/SN एव/INTF काले/NP धनपालः/NS स्वस्थः/NP जातः/KN ।/PUNC
सः/SN सकुटुम्बम्/NP मन्दिरम्/NP आगत्य/KKS श्रीपालम्/NS प्रीत्या/NV आलिङ्गितवान्/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC भगवद्भक्तः/NV सम्पत्तिहीनः/NV जातः/KN ,/PUNC नास्तिकः/NV श्रीपालः/NS कोट्यधिपतिः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
किम्/SN एतत्/SN विलक्षणम्/NV न/AN ?/PUNC धनपालस्य/NS पत्नी/NP ,/PUNC उभौ/SN पुत्रौ/NP च/APY प्रार्थनाम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
तथापि/A धनपालः/NS किमर्थम्/NP स्वस्थः/NP न/AN जातः/KN ?/PUNC नास्तिकः/NV श्रीपालः/NS यदा/AVK प्रार्थितवान्/KN तदा/AVK धनपालः/NS स्वास्थ्यलाभम्/NP यत्/SSN प्राप्तवान्/KN तत्/SSN किम्/SN अस्वाभाविकम्/NV न/AN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तराणि/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
त्रिविक्रमः/NS वेतालस्य/NP प्रश्नानाम्/NP उत्तररूपेण/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC दैवभक्तेः/NP आर्थिकसुस्थितेः/NP च/APY न/AN कोऽपि/A सम्बन्धः/NP ।/PUNC
पूर्वजन्मनः/NP कर्म/NP एव/INTF एतस्य/SN वास्तविकम्/NV कारणम्/NP ।/PUNC
कष्टकारणतः/KN धनपालस्य/NS पत्नीपुत्रेषु/NP भगवद्विषयकः/NV विश्वासः/NP अपगतः/KN ।/PUNC
अतएव/A तेषाम्/SN प्रार्थना/NP न/AN फलिता/KN ।/PUNC
पितुः/NP व्यवहारम्/NP पश्यतः/KN श्रीपालस्य/NS मनसि/NP भावना/NP आसीत्/KP यत्/AVK भगवद्भक्तिः/NP धनव्ययकारिणी/NV इति/AUD ।/PUNC
अतएव/A दैवभक्तिहीनः/NV जातः/KN सः/SN ।/PUNC
सः/SN पितरम्/NP विशेषतः/NV इच्छति/KP स्म/A ,/PUNC तम्/SN आदरेण/NV पश्यति/KP स्म/A अपि/A ।/PUNC
अतएव/A वज्रचूर्णनिर्माणाय/NP लक्षम्/SMKY रूप्यकाणि/NP दातुम्/KKS सज्जः/KN जातः/KN सः/SN ।/PUNC
यस्य/SSN चित्तशुद्धिः/NP भवति/KP ,/PUNC यः/SSN च/AVK सत्कार्याय/NP सन्नद्धः/KN भवति/KP तस्मिन्/SSN भगवान्/NP प्रसीदति/KP ।/PUNC
श्रीपालस्य/NS विषये/NP एतद्/SN एव/INTF प्रवृत्तम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KNV त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
10/PUNC रत्नमाला/NS (/PUNC 03/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
दृढव्रती/NV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/NP मौनेन/NV श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN कस्यचित्/A मान्त्रिकस्य/NP अपमाननम्/NP कृतवान्/KN स्यात्/A ,/PUNC तस्मात्/SN कुपितः/KN सः/SN शापम्/NP दत्तवान्/KN स्यात्/A इति/AUD भावयामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
सन्न्यासिनः/NP मन्त्रतन्त्रादिशक्तेः/NP उपयोगेन/NP किमपि/A कर्तुम्/KKS अर्हन्ति/KP ।/PUNC
तेषाम्/SN एतत्/SNV बलम्/NP अजानन्/KNV गौरवः/NS नाम/NP कश्चित्/A शापम्/NP प्राप्य/KKS जीवने/NP बहूनि/NV कष्टानि/NP अनुभूतवान्/KN ।/PUNC
सः/SN कः/SN ,/PUNC तेन/SN किमर्थम्/NP कीदृशम्/A कष्टम्/NP अनुभूतम्/KN इत्यादिकम्/NP ज्ञातुम्/KKS भवतः/SN महत्/NV कुतूहलम्/Np स्यात्/A एव/INTF ।/PUNC
भवतः/SN कुतूहलस्य/NP शमनाय/NP अहम्/SN तदीयाम्/SN कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
श्रीनिवासः/NS श्रीपुरस्य/NS वणिक्षु/NP अन्यतमः/NV ।/PUNC
तस्य/SN पत्नी/NP सुजाता/NS विनयवती/NV ,/PUNC सुशीला/NV ,/PUNC गुणवती/NV च/APY ।/PUNC
तयोः/SN उभौ/SN पुत्रौ/NP ।/PUNC
ज्येष्ठः/NV भैरवः/NS ।/PUNC
अपरः/NV गौरवः/NS ।/PUNC
भैरवः/NS स्वभावेन/NP शान्तः/NV विनयशीलः/NV च/APY ।/PUNC
किन्तु/AVK गौरवः/NS न/AN तथा/ASD ।/PUNC
सः/SN रूक्षः/NV अशिष्टः/NV च/APY ।/PUNC
कदाचित्/A कश्चन/A सन्न्यासी/NP तेषाम्/SN गृहम्/NP आगतवान्/KN ।/PUNC
सुजाता/NS तम्/SN आदरेण/NV स्वागतीकृत्य/KKS भोजनम्/NP पर्यवेषयत्/KP ।/PUNC
भैरवः/NS तम्/SN विनयेन/NV नमस्कृतवान्/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK गौरवः/NS तस्य/SN पुरतः/AUP एव/INTF अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एतादृशस्य/SNV भिक्षुकस्य/NP सम्मानः/NP किमर्थम्/NP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS संन्यासी/NP कुपितः/KN ।/PUNC
तथापि/A सः/SN शान्ततया/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अन्नस्य/NP याचितरि/NV एतादृशः/ASD कोपः/NP अनुचितः/KN ।/PUNC
भवता/SN अपि/A भाविनि/NP काले/NP कदाचित्/A भिक्षा/NP याचनीया/NV भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC मम/SN गृहस्य/NP अन्नम्/NP खादित्वा/KKS किम्/SN माम्/SN एव/INTF भाययति/KP भवान्/SN ?/PUNC भवादृशात्/ASD न/AN कापि/A भीतिः/NP मम/SN ।/PUNC
भवान्/SN आदरसत्कारयोः/NP पात्रम्/NP सर्वथा/A न/AN ’’ इति/AUD उक्त्वा/KKS गौरवः/NS ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
श्रीनिवासः/NS ,/PUNC सुजाता/NS ,/PUNC भैरवः/NS च/APY संन्यासिनः/NP कोपात्/NP भीताः/KN ।/PUNC
ते/SN संन्यासिनम्/NP प्रार्थितवन्तः/KN यत्/AVK कोपेन/NV शापः/NP न/AN दातव्यः/KN इति/AUD ।/PUNC
तदा/A संन्यासी/NP हसन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तम्/SN विषयम्/NP त्यजन्तु/KP नाम/NP ,/PUNC भवन्तः/SN यत्/SSN इच्छन्ति/KP तत्/SSN याचन्तु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC अस्माकम्/SN अन्या/A इच्छा/NP कापि/A न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
गौरवस्य/NS दुष्टता/NV अपगच्छतु/KP इति/AUD एका/SMKY एव/INTF अपेक्षा/NP अस्माकम्/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN सुजाता/NS ।/PUNC
तदा/A सन्न्यासी/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC आश्चर्यस्य/NP विषयः/NP नाम/NP दुष्टतापिण्डम्/NV गौरवः/NS भवताम्/SN गृहे/NP कथम्/A जातः/KN इति/AUD ।/PUNC
सः/SN स्वीयम्/SN मार्गम्/NP अनुसरतु/KP नाम/NP ।/PUNC
तद्विषये/NP चिन्ता/NP मा/AN क्रियताम्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC तस्य/SN भविष्यम्/NP उज्ज्वलम्/NV भवतु/KP इति/AUD एका/SMKY एव/INTF इच्छा/NP अस्माकम्/SN ’’/PUNC इति/AUD अवदन्/KNV गृहजनाः/NP ।/PUNC
‘‘/PUNC तस्य/SN बुद्धेः/NP वक्रताम्/NV परिमार्जयितुम्/KKS मम/SN शक्तिः/NP न/AN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV संन्यासी/NP क्षणकालानन्तरम्/A  प्रकाशमानाम्/NV काञ्चित्/A रत्नमालाम्/NP श्रीनिवासाय/NS दत्त्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एषा/SN माला/NP महिमान्विता/NV ।/PUNC
एताम्/SN पूजामन्दिरे/NP स्थापयित्वा/KKS प्रति/AUP दिनम्/NP पूजाम्/NP कुर्वन्तु/KP भवन्तः/SN ।/PUNC
तस्मात्/SN भवताम्/SN हितम्/KN सेत्स्यति/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK एताम्/SN यदि/AVK अयोग्यः/NV धारयेत्/KP ,/PUNC यदि/AVK वा/AVK एषा/SN अन्यस्मै/A दीयेत/KP तर्हि/AVK एतस्याः/SN महिमा/NP विनष्टः/KN भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
गौरवस्य/NS जीवनम्/NP परिष्कृतम्/KN भवेत्/KP इति/AUD आशया/NP ताम्/SNV मालाम्/NP स्वीकृत्य/KKS पूजामन्दिरे/NP स्थापितवान्/KN श्रीनिवासः/NS ।/PUNC
संन्यासी/NP गृहसदस्यान्/NP आशिषा/NP अनुगृह्य/KKS ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
कानिचन/A वर्षाणि/NP अतीतानि/NP ।/PUNC
कदाचित्/A श्रीनिवासः/NS पुत्रौ/NP आहूय/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN वृद्धः/NV जातः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
अतः/A भैरवः/NS मम/SN वाणिज्यव्यवहारम्/NP निर्वहतु/KP ।/PUNC
गौरवः/NS च/AVK तस्य/SN साहाय्यम्/NP करोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पितुः/NP एषः/SN निर्णयः/NP गौरवेण/NP न/AN अङ्गीकृतः/KN ।/PUNC
सः/SN पितरम्/NP अवदत्/KP यत्/AVK एषः/SN व्यवहारः/NP अन्याय्यः/NV पक्षपातोपेतः/NV च/APY इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC मह्यम्/SN किञ्चित्/A धनम्/NP दीयताम्/KP ।/PUNC
अहम्/SN तत्/SN धनम्/NP स्वीकृत्य/KKS निर्गमिष्यामि/KP ,/PUNC वाणिज्यम्/NP च/AVK करिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD सः/SN अवदत्/KP ।/PUNC
अनन्यगतिकः/KN श्रीनिवासः/NS गौरवाय/NS धनम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC
गौरवः/NS तत्/SN स्वीकृत्य/KKS गृहात्/NP निर्गतवान्/KN ।/PUNC
सः/SN बहुविधानि/NV वाणिज्यानि/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
कस्माच्चित्/A अपि/A तेन/SN लाभः/NP न/AN प्राप्तः/KN ।/PUNC
महतीम्/NV हानिम्/NP प्राप्य/KKS सः/SN निर्धनः/NV जातः/KN ।/PUNC
गौरवः/NS गृहम्/NP प्रत्यागतवान्/KN ,/PUNC पितरम्/NP अवदत्/KP च/AVK -/PUNC ‘‘/PUNC वाणिज्ये/NP महती/NV हानिः/NP प्राप्ता/KN मया/SN ।/PUNC
इदानीम्/SN अहम्/SN अकिञ्चनः/NV जातः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
मम/SN अग्रजः/NP वाणिज्ये/NP प्रगतिम्/NP साधितवान्/KN यत्/AVK तत्र/A तस्य/SN श्रेष्ठता/NV न/AN कारणम्/NP ।/PUNC
एवमेव/INTF मया/SN महती/NV हानिः/NP अनुभूता/KN यत्/AVK तत्र/A मम/SN असामर्थ्यम्/NV एव/INTF वा/AVK न/AN कारणम्/NP ।/PUNC
पूजामन्दिरे/NP या/SSN रत्नमाला/NP अस्ति/KP सा/SSN एतत्/SN सर्वम्/SN कारयति/KP ।/PUNC 
अतः/A सा/SNV माला/NP मह्यम्/SN दीयताम्/KP ।/PUNC
अहम्/SN उत्तमाम्/NV स्थितिम्/NP प्राप्य/KKS प्रत्यागमिष्यामि/KP ”/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC रत्नमाला/NP पूजामन्दिरतः/KN अपनीता/KP चेत्/A महत्/NV कष्टम्/NP सम्मुखीकरणीयम्/KN भवेत्/KP ।/PUNC
मालायाः/NP विषये/NP पालनीयाः/KN नियमाः/NP भवता/SN अविदिताः/KN न/AN ।/PUNC
तथापि/AVK ताम्/SNV मालाम्/NP प्राप्तुम्/KKS इच्छति/KP भवान्/SN ।/PUNC
भवतः/SN विवेकः/NP सर्वथा/A नष्टः/KN अस्ति/KP ”/PUNC इति/AUD अवदत्/KP श्रीनिवासः/NS ।/PUNC
पितुः/NP कथनम्/NP श्रुत्वा/KKS गौरवः/NS नितराम्/NV कुपितः/KN ।/PUNC
तस्याम्/SNV रात्रौ/NP सर्वे/SN यदा/AVK निद्रायाम्/NP आसन्/KP तदा/AVK सः/SN उत्थाय/KKS किञ्चित्/A धनम्/NP रत्नमालाम्/NP च/APY स्वीकृत्य/KKS गृहात्/NP निर्गतवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP तेन/SN कश्चन/A महाग्रामः/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC
सः/SNV च/AVK ग्रामः/NP समीपस्थानाम्/NV बहूनाम्/NV ग्रामाणाम्/NP केन्द्रम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
एतस्मिन्/SNV ग्रामे/NP वस्त्रवाणिज्यम्/NP आरब्धम्/KP चेत्/A महान्/NV लाभः/NP प्राप्येत/KP इति/AUD चिन्तितम्/KN गौरवेण/NS ।/PUNC
अतः/A सः/SN वासाय/NP एकम्/SMKY गृहम्/NP भाटकरूपेण/ASD प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
समीपस्थम्/NV नगरम्/NP गत्वा/KKS बहूनि/NV वस्त्राणि/NP क्रीत्वा/KKS शकटे/NP आरोप्य/KKS तम्/SNV ग्रामम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN सः/SN ।/PUNC
मध्येमार्गम्/NP महती/NV वृष्टिः/NP आरब्धा/KP ।/PUNC
अतः/A प्रयाणम्/NP मन्दगत्या/NV प्राचलत्/KP ।/PUNC
अत्र/A अन्तरे/AUP केचन/A लुण्ठाकाः/NP आगत्य/KKS छुरिकाम्/NP दर्शयन्तः/KN भायितवन्तः/KN ।/PUNC
शकटस्थानि/NP सर्वाणि/NP वस्त्राणि/NP ते/SN स्वायत्तीकृतवन्तः/KN ।/PUNC
स्वस्य/SN दौर्भाग्यम्/NP निन्दन्/KNV गौरवः/NS यावत्/AVK गृहम्/NP प्राप्तवान्/KN तावता/AVK अशनिपातात्/KP तस्य/SN गृहम्/NP दग्धम्/NP जातम्/KN ।/PUNC    
एतस्य/SNV सर्वस्य/SN कारणम्/NP एषा/SNV रत्नमाला/NP एव/INTF इति/AUD गौरवः/NS अचिन्तयत्/KP ।/PUNC
इतः/A मोक्षम्/NP प्राप्तुम्/KKS सः/SN यावत्/AVK उपायम्/NP चिन्तयन्/KNV आसीत्/KP तावता/AVK सः/SN एव/INTF मालादाता/NV संन्यासी/NP तत्र/A उपस्थितः/KN ।/PUNC
सः/SN गौरवम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB पापिन्/NV !/PUNC भवान्/SN स्वीयानाम्/SN दुर्व्यवहाराणाम्/NP फलम्/NP इदानीम्/SN अनुभवन्/KNV अस्ति/KP ।/PUNC
इतः/A परम्/A एतस्मिन्/SNV एव/INTF ग्रामे/NP भिक्षा/NP याचनीया/NP भविष्यति/KP भवता/SN ।/PUNC
या/SNV कन्या/NP हृत्पूर्वकम्/NV भवतः/SN विवाहम्/NP इच्छेत्/KP तस्यै/SN एषा/SNV माला/NP दत्ता/KN चेत्/A भवान्/SN दुर्गतितः/KN विमुक्तः/KN भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तस्मात्/SN दिनात्/NP गौरवः/NS तस्मिन्/SNV ग्रामे/NP भिक्षायाचनम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC
या/SNV कन्या/NP दृश्यते/KP सः/SN स्वीयाम्/SN दुरवस्थाम्/NP निवेद्य/KKS वदति/KP स्म/A यत्/AVK भवत्या/SN मम/SN परिणयः/NP अङ्गीकृतः/KN चेत्/A एषा/SNV रत्नमाला/NP प्राप्यते/KP इति/AUD ।/PUNC
द्वित्राः/SMKY कन्यकाः/NP तस्य/SN परिणयम्/NP अङ्गीकृतवत्यः/NV ।/PUNC
ताभ्यः/SN सः/SN रत्नमालाम् /NP दत्तवान्/KN अपि/A ।/PUNC
तथापि/AVK अल्पे/NV एव/INTF काले/NP सा/SNV माला/NP तस्य/SN हस्तम्/NP प्रति/AUP एव/INTF आगता/KN ।/PUNC
सर्वत्र/A अटन्/KNV गौरवः/NS कदाचित्/A मार्कण्डेयपुरम्/NS आगतवान्/KN ।/PUNC
तत्र/A देवः/NP नाम/NP कश्चित्/A आसीत्/KP ।/PUNC
बाल्ये/NP एव/INTF सः/SN मातापितृवियोगम्/NP प्राप्तवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
परिश्रमेण/NP कार्यम्/NP कुर्वन्/KNV सः/SN भगिनीं/NV शिवानीम्/NS पोषयति/KP स्म/A ।/A
भ्राता/NP भगिनी/NP च/APY महता/NV प्रेम्णा/NP जीवतः/KN स्म/A ।/PUNC
तस्मिन्/SNV एव/INTF ग्रामे/NP निवसन्त्याम्/KNV देवक्याम्/NS देवः/NP अनुरागवान्/NV आसीत्/KP ।/PUNC
देवकी/NS पञ्चषेषु/SMKY गृहेषु/NP कार्यम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्याः/SN बन्धुः/NP कोऽपि/A न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
सा/SN इच्छति/KP स्म/A यत्/AVK कोऽपि/A धनिकः/NP मया/SN परिणेतव्यः/KN ,/PUNC सुखमयम्/NV जीवनम्/NP यापनीयम्/KN च/AVK इति/AUD ।/PUNC
तस्याः/SN एताम्/SNV इच्छाम्/NP जानन्/KNV देवः/NP तस्याः/SN पुरतः/AUP स्वस्य/SN इच्छाम्/NP न/AN प्रकटितवान्/KN एव/INTF ।/PUNC
शिवानी/NS अग्रजस्य/NP इच्छाम्/NP जानाति/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A सा/SN कदाचित्/A देवकीम्/NS दृष्ट्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN अग्रजः/NV भवत्याम्/SN अनुरागवान्/NV अस्ति/KP ।/PUNC
सः/SN धनिकः/NP न/AN स्यात्/A ,/PUNC किन्तु/AVK गुणवान्/NV तु/A अस्ति/KP एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC किम्/SN गुणराशिना/NP ?/PUNC भवती/SN मह्यम्/SN एकाम्/SMKY रत्नमालाम्/NP आनीय/KKS ददातु/KP ।/PUNC
तदा/A अहम्/SN भवत्याः/SN अग्रजेन/NV परिणीता/KN भविष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP देवकी/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC रत्नमालाम्/NP प्राप्तुम्/KKS अहम्/SN यत्/AVK किमपि/A कर्तुम्/KKS सिद्धा/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK धनेन/NP विना/AUP रत्नमाला/NP न/AN प्राप्येत/KP खलु/A ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD विषादेन/NV अवदत्/KP शिवानी/NS ।/PUNC
तावता/AVK भिक्षायाचनाय/NP गौरवः/NS तत्र/A आगतवान्/KN ।/PUNC
सः/SN देवकीशिवान्योः/NS सम्भाषणम्/NP श्रुतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN शिवानीम्/NS अपृच्छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC विना/AUP धनम्/NP अहम्/SN भवत्यै/SN /PUNCयदि/AVK रत्नमालाम्/NP दद्याम्/KP तर्हि/AVK किम्/SN भवती/SN माम्/SN परिणयेत्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
रत्नमालायाः/NP दर्शनमात्रेण/NP शिवान्याः/NS नेत्रे/NP आनन्दपूर्णम्/NV जातम्/KN ।/PUNC
सा/SN विना/AUP विशेषचिन्तनम्/NP ,/PUNC स्वस्य/SN अङ्गीकारम्/NP असूचयत्/KP ।/PUNC
गौरवः/NS रत्नमालाम्/NP शिवान्यै/NS दत्तवान्/KN ।/PUNC
शिवानी/NS ताम्/SN देवक्याः/NS कण्ठे/NP अर्पितवती/KN ।/PUNC
गौरवः/NS महता/NV आनन्देन/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अद्य/A अहम्/SN संन्यासिनः/NP शापात्/NP मुक्तः/KN ।/PUNC
मम/SN परिणयम्/NP हृत्पूर्वकम्/NV इच्छन्ती/KNV लब्धा/KN अस्ति/KP मया/SN ’’/PUNC  इति/AUD ।/PUNC
शिवानीम्/NS अन्विष्यन्/KNV देवः/Ns तावता/AVK तत्र/SN आगतः/KN ।/PUNC
प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN ज्ञातम्/KN तेन/SN ।/PUNC
गौरवः/NS उत्तमकुले/NP जातः/KN एव/INTF इति/AUD अपि/A तेन/SN ज्ञातम्/KN ।/PUNC
ततः/A अनन्तरदिने/NP एव/INTF देवदेवक्योः/NS गौरवशिवान्योः/NS च/APY विवाहः/NP सम्पन्नः/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अपृच्छत्/KP –/PUNC
‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC संन्यासी/NP उक्तवान्/KN आसीत्/KP यत्/AVK रत्नमालायाः/NP पूजातः/KN गृहजनानाम्/NP हितम्/KN भविष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC
तथापि/AVK गौरवः/NS किमर्थम्/A शापग्रस्तः/KN सन्/A भिक्षायाचनस्थितिम्/NP प्राप्तवान्/KN ?/PUNC रत्नमालया/NP श्रीनिवासकुटुम्बस्य/NP किम्/SN वा/AP साहाय्यम्/NP कृतम्/KN ?/PUNC गौरवः/NS अपि/A ततः/A लाभम्/NP कमपि/A न/AN प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
विशेषलाभः/NP तु/A देवेन/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC
एवम्/ASD ननु/AP ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तरम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC संन्यासिना/NP यः/SSN शापः/NP दत्तः/KN ततः/A रत्नमालाहेतुना/NP गौरवः/NS लाभान्वितः/KN एव/INTF जातः/KN ,/PUNC अन्ये/A अपि/A लाभम्/NP प्राप्तवन्तः/KN ।/PUNC
गौरवेण/NS कष्टानि/NP अनुभूतानि/KP स्युः/A ,/PUNC तथापि/AVK अन्ते/KN तेन/SN सज्जनता/NV प्राप्ता/KN एव/INTF।
श्रीनिवासादीनाम्/NP इच्छा/NP ततः/A पूर्णा/NV जाता/KN ।/PUNC
गौरवेण/NS गुणवती/NV शिवानी/NS पत्नीत्वेन/ASD प्राप्ता/KN ।/PUNC
एषः/SN महान्/NV लाभः/NP एव/INTF खलु/AP ?/PUNC देवः/NP अनुरागपात्रभूताम्/NV पत्नीम्/NP प्राप्तवान्/KN यत्/AVK तत्र/A अपि/A रत्नमालायाः/NP प्रभावः/NP एव/INTF कारणम्/NP ।/PUNC
एतस्मात्/SN स्पष्टम्/KN यत्/AVK शापः/NP लाभाय/NP एव/INTF जातः/KN इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD राज्ञः/NP मौनभङ्गम्/NP साधयितुम्/KKS शक्तः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षशाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
11/PUNC वृत्तौ/NP समादरः/NP (/PUNC 05/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
आरब्धम्/KN कार्यम्/NP परित्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC अहम्/SN सर्वदा/A वदन्/KNV एव/INTF अस्मि/KP यत्/AVK भवता/SN क्रियमाणम्/KNV कार्यम्/NP शोभावहम्/NV न/AN इति/AUD ।/PUNC
भवान्/SN अस्ति/KP कश्चन/A राजा/NP ।/PUNC
राज्ञः/NP कार्यम्/NP राज्ये/NP स्यात्/A ,/PUNC न/AN तु/A श्मशाने/NP ।/PUNC
सामान्यानाम्/NV जनानाम्/NP दुःखस्य/NP अवगमनम्/NP ,/PUNC कष्टस्य/NP निवारणाय/NP यत्नः/KN च/AVK राज्ञः/NP कार्यम्/NP ।/PUNC
तत्/SN परित्यज्य/KKS भवान्/SN अत्र/A व्यर्थपरिश्रमे/NP किमर्थम्/A लग्नः/KN ?/PUNC यत्/AVK कार्यम्/NP क्रियमाणम्/NV अस्ति/KP तस्य/SN इष्टम्/NV फलम्/NP एव/INTF किम्/SN भवता/SN प्राप्येत/KP ?/PUNC विपरीतफलप्राप्तिः/NP बहुधा/NV दृश्यते/KP लोके/NP ।/PUNC
विषयस्य/NP स्पष्टतायै/NP अहम्/SN चक्रिनामकस्य/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
मार्गायासपरिहाराय/NP ताम्/SNV कथाम्/NP श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
भोगपुरे/NS श्रीकान्तः/NS नाम/NP कश्चन/A रत्नवणिक्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN त्रयः/SMKY पुत्राः/NP ।/PUNC
ज्येष्ठौ/NV उभौ/SN अपि/A वाणिज्ये/NP पितुः/NP साहाय्यम्/NP कुरुतः/KN स्म/A ।/PUNC
किन्तु/AVK तदीयः/SN तृतीयः/SMKP पुत्रः/NP चक्री/NS तु/A साहित्ये/NP विशेषासक्तिमान्/NV आसीत्/KP ।/PUNC
वाणिज्ये/NP तस्य/SN अल्पा/NV अपि/A अभिरुचिः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
नगरे/NP पण्डितस्य/U ब्रह्मवर्मणः/NS गृहे/NP प्रतिदिनम्/NP सायम्/NP काव्यगोष्ठी/NP प्रचलति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्याः/SN पुरुषाः/NP महिलाः/NP च/APY अपि/A भागम्/NP वहन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
बहून्/NV विषयान्/NP अधिकृत्य/KKS तत्र/A चर्चा/NP प्रचलति/KP स्म/A ।/PUNC
तासु/SNV चर्चासु/NP सोत्साहम्/NV भागम्/NP वहति/KP स्म/A चक्री/NS ।/PUNC
साहित्यशास्त्रे/NP तस्य/SN विशेष/NV अध्ययनम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A जनाः/NP तस्य/SN विद्वत्तायाः/NP प्रशंसाम्/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
कदाचित्/A विमला/NS नाम/NP तरुणी/NP तस्य/SN प्रशंसाम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC
तस्मात्/SN दिनात्/NP चक्रिणः/NS मनः/NP तस्याम्/SN लग्नम्/KN ।/PUNC
विमला/NS तस्मिन्/SNV नगरे/NP जाता/KN न/AN ।/PUNC
तस्याः/SN पिता/NP वीराङ्गः/NS मोहपुरस्य/NS प्रमुखः/NV कश्चन/A वणिक्/NP ।/PUNC
कदाचित्/A सः/SN अस्वस्थः/NP जातः/KN ।/PUNC
वैद्यः/NP अवदत्/KP यत्/AVK भोगपुरे/NS वासात्/NP स्वास्थ्यम्/NP सम्यक्/NV भविष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC
अतः/A सः/SN पुत्र्या/NP सह/AUP भोगपुरम्/NS आगत्य/KKS बन्धोः/NP गृहे/NP वासम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC
विमला/NS प्रतिदिनम्/NP ब्रह्मवर्मणः/NS गृहे/NP काव्यानि/NP अधिकृत्य/KKS चक्रिणा/NS सह/AUP चर्चाम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC
कदाचित्/A वैयक्तिकविषयम्/NP अधिकृत्य/KKS अपि/A तयोः/SN सम्भाषणम्/NP प्रचलति/KP स्म/A ।/PUNC
विमला/NS कदाचित्/A चक्रिणम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN पितुः/NP स्वास्थ्यम्/NP इदानीम्/SN सम्यक्/NV जातम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A श्वः/NP आवाम्/SN मोहपुरम्/NS प्रति/AUP गमिष्यावः/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS चिन्तामिश्रितेन/NV स्वरेण/NP चक्री/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC विमले/NS !/PUNC भवत्या/SN विना/AUP अहम्/SN जीवितुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवत्याः/SN अनुमतिः/NP स्यात्/A तर्हि/AVK अहम्/SN भवतीम्/SN परिणेतुम्/KKS इच्छामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A विमला/NS लज्जया/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN तु/A रत्नवणिजः/NP पुत्रः/NP  ।/PUNC
अतः/A आवयोः/SN विवाहम्/NP मम/SN पिता/NP सहर्षम्/NV अङ्गीकुर्यात्/KP एव/INTF ।/PUNC
विवाहप्रस्तावम्/NP कर्तुम्/KKS भवान्/SN ज्येष्ठैः/NV सह/AUP मोहपुरम्/NS आगच्छतु/KP ।/PUNC
तत्रैव/INTF विवाहस्य/NP निर्णयः/NP भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
चक्री/NS एतम्/SNV विषयम्/NP पितरम्/NP वक्तुम्/KKS इच्छन्/KNV अपि/A न/AN उक्तवान्/KN ।/PUNC
‘/PUNC अग्रजयोः/NP विवाहे/NP अजाते/KN अहम्/SN स्वस्य/SN विवाहप्रस्तावम्/NP यदि/AVK कुर्याम्/KP तर्हि/AVK अनौचित्यम्/NP स्यात्/A ’/PUNC इति/AUD चिन्तनम्/NP आसीत्/KP तस्य/SN ।/PUNC
चक्रिणः/NS पिता/NP तेषु/SN एव/INTF दिनेषु/NP कार्यनिमित्तम्/KN ध्रुवपुरम्/NS गतवान्/KN ।/PUNC
तत्र/A जयगुप्तनामकस्य/NP बाल्यमित्रस्य/NV मेलनम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
जयगुप्तः/NS चक्रिणः/NS पितरम्/NP स्वगृहम्/NP नीतवान्/KN ।/PUNC
जयगुप्तः/NS कोट्यधिपतिः/NV ।/PUNC
तस्य/SN तिस्रः/SMKY पुत्र्यः/NP ।/PUNC
तिस्रः/SMK अपि/A महता/NV आदरेण/NP श्रीकान्तम्/NS सत्कृतवत्यः/KP ।/PUNC
श्रीकान्तः/NS तासाम्/SN सौन्दर्यम्/NV ,/PUNC विनयम्/NV ,/PUNC व्यवहारम्/NP च/APY दृष्ट्वा/KKS नितराम्/NV सन्तुष्टः/KN ।/PUNC
सः/SN एतम्/SNV अंशम्/NP जयगुप्तम्/NS अवदत्/KP अपि/A ।/PUNC
तदा/A जयगुप्तः/NS मन्दहासम्/NP प्रकटयन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मया/SN भवतः/SN पुत्राः/NP तु/A न/AN दृष्टाः/KN ।/PUNC
तथापि/AVK भवतः/SN दर्शनात्/NP एव/INTF अहम्/SN अनुमिनोति/KP यत्/AVK ते/SN भवान्/SN इव/ASD योग्याः/NV दक्षाः/NV च/APY स्युः/A इति/AUD ।/PUNC
तान्/SN त्रीन्/SMK अहम्/SN मम/SN जामातॄन्/NP कर्तुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
भवता/SN तु/A मम/SN पुत्र्यः/NP दृष्टाः/KN ,/PUNC तासाम्/SN प्रशंसा/NP कृता/KN च/AVK ।/PUNC
किम्/SN मम/SN पुत्रीः/NP एताः/SN भवान्/SN स्नुषात्वेन/NV अङ्गीकुर्यात्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS श्रीकान्तः/NS सन्तोषम्/NP प्रकटयन्/KNV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN पत्नी/NP वदति/KP यत्/AVK याः/SSN परस्परस्नेहेन/NV भवन्ति/KP ताः/SSN देवकन्यकायन्ते/NV इति/AUD ।/PUNC
यदि/AVK भवतः/SN पुत्र्यः/NP मम/SN स्नुषाः/NP भवेयुः/KP तर्हि/AVK तत्/SN मम/SN परमम्/NV सौभाग्यम्/NP ।/PUNC
किन्तु/AVK मम/SN पुत्रैः/NP भवतः/SN पुत्र्यः/NP न/AN दृष्टाः/KN ।/PUNC
परस्परदर्शनम्/NP आदौ/NP भवेत्/KP खलु/A ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भवतः/SN गृहम्/NP इतः/A सुदूरे/NP अस्ति/KP ।/PUNC
परस्परदर्शन/NP अनन्तरम्/A एव/INTF विवाहः/NP इति/AUD यदि/AVK चिन्त्येत/KP तर्हि/AVK सद्यः/A विवाहः/NP न/AN भवेत्/KP ।/PUNC
अहम्/SN यत्/SSN वदामि/KP तत्/SSN अङ्गीकुर्वन्ति/KP एव/INTF मम/SN पुत्र्यः/NP ।/PUNC
भवतः/SN पुत्राः/NP अपि/A भवत्वचनम्/NP अङ्गीकुर्युः/KP एव/INTF इति/AUD चिन्तयामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
यदि/AVK केनचित्/A अस्वीकृतिः/NP प्रदर्श्येत/KP तर्हि/AVK परस्परदर्शनम्/NP चिन्तनीयम्/KN भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP जयगुप्तः/NS ।/PUNC
तदनन्तरदिने/NP एव/INTF ततः/A प्रस्थाय/NP गृहम्/NP प्राप्तवान्/KN श्रीकान्तः/NS प्रवृत्तम्/KN समग्रम्/NV पुत्रान्/NP निवेद्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC जयगुप्तः/NS मम/SN बाल्यमित्रम्/NP ।/PUNC
तस्य/SN पुत्र्यः/NP सुन्दर्यः/NV विनयवत्यः/NV च/APY ।/PUNC                     
ताः/SN अदृष्ट्वा/KKS एव/INTF भवन्तः/SN तासाम्/SN परिणयम्/NP यदि/AVK अङ्गीकुर्युः/KP तर्हि/AVK अहम्/SN जयगुप्तस्य/NS पुरतः/AUP साभिमानम्/NV स्थातुम्/KKS शक्नुयाम्/KP ’’/PUNC  इति/AUD ।/PUNC
ज्येष्ठौ/NV उभौ/SN अपि/A श्रीकान्तस्य/NS प्रस्तावम्/NP अङ्गीकृतवन्तौ/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK चक्री/NS एतम्/SNV प्रस्तावम्/NP निराकुर्वन्/KNV विमलायाः/NS परिणयेच्छाम्/NP पितरम्/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC
तत्/SN श्रुत्वा/KKS श्रीकान्तः/NS क्रोधेन/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC सः/SN वीराङ्गः/NS मम/SN शत्रुः/NP ।/PUNC
अतः/A भवान्/SN विमलायाः/NS परिणयेच्छाम्/NP परित्यजतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
चक्री/NS एतत्/SN न/AN अनुमतिवान्/KN ।/PUNC
तदा/A श्रीकान्तः/NS पुनरपि/A क्रोधेन/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN मम/SN मित्रस्य/NP पुत्र्याः/NP परिणयम्/NP निराकुर्वन्/KNV शत्रोः/NP पुत्रीम्/NP परिणेतुम्/KKS इच्छति/KP ।/PUNC
यदि/AVK एषः/SN एव/INTF भवतः/SN अन्तिमः/NV निर्णयः/NP ,/PUNC तर्हि/AVK इतःपरम्/A अत्र/A वासाय/NP न/AN अस्ति/KP अनुमतिः/NP भवतः/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
चक्री/NS झटिति/NV ततः/A निर्गतवान्/KN ,/PUNC मोहपुरम्/NS गत्वा/KKS विमलाम्/NS प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN अश्रावयत्/KP च/AVK ।/PUNC
तदा/A विमला/NS सातङ्कम्/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN पितुः/NP मम/SN पितुः/NP च/APY शत्रुता/NV अस्ति/KP इति/AUD मया/SN न/AN ज्ञातम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
एवम्/ASD चेत्/A मम/SN पिता/NP अपि/A आवयोः/SN विवाहप्रस्तावम्/NP न/AN अङ्गीकुर्यात्/KP एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भवत्याः/SN निमित्तम्/KN मया/SN गृहम्/NP परित्यज्य/KKS आगतम्/KN ।/PUNC
अतः/A भवती/SN मया/SN सह/AUP आगच्छतु/KP गृहम्/NP परित्यज्य/KKS ।/PUNC
परिणयम्/NP प्राप्य/KKS आवाम्/SN सुखेन/NV जीवाव/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP चक्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC पिता/NP कोपेन/NV भवन्तम्/SN गृहात्/NP निष्कासितवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
इदानीम्/SN भवान्/SN सर्वथा/A अकिञ्चनः/NV ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN भवतः/SN परिणयात्/NP मया/SN सुखम्/NP कथम्/AP प्राप्येत/KP ?/PUNC यावत्/AVK भवान्/SN धनवान्/NV न/AN भविष्यति/KP तावत्/AVK आवयोः/SN परिणयः/NP न/AN उचितः/KN ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP विमला/NS ।/PUNC
विमलया/NS उच्यमानम्/KNV युक्तम्/KN इति/AUD अचिन्तयत्/KP चक्री/NS ।/PUNC
अतः/A तस्मिन्/SNV एव/INTF दिने/NP सः/SN सङ्कल्पितवान्/KN यत्/AVK मया/SN कथम्/A अपि/A धनम्/NP सम्पादनीयम्/KN एव/INTF इति/AUD ।/PUNC
किन्तु/AVK उदरपूरणाय/NP अपि/A धनम्/NP न/AN आसीत्/KP तस्य/SN समीपे/AUP ।/PUNC
तदा/A वज्रपुरीयः/NS कश्चन/A तम्/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एतस्मिन्/SNV परिसरे/NP उत्तमः/NV रजकः/NP कोऽपि/A न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवान्/SN मम/SN गृहस्य/NP वस्त्राणि/NP क्षालयेत्/KP तर्हि/AVK अहम्/SN भवतः/SN कृते/KN  भोजनम्/NP व्यवस्थापयेयम्/KP ।/PUNC
प्रतिमासम्/NP पञ्च/SMKY मुद्राः/NP  च/AVK दद्याम्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।PUNC
अन्या/A गतिः/NP न/AN आसीत्/KP इत्यतः/A चक्री/NS तस्य/SN कथनम्/NP अङ्गीकृतवान्/KN ।INTF
अल्पे/NV एव/INTF काले/NP अन्ये/A अपि/A क्षालनाय/NP तस्मै/SN वस्त्राणि/NP दत्तवन्तः/KN ।/PUNC
अतः/A तदीयः/SN मासिकः/NV आयः/NP प्रवृद्धः/KN ।/PUNC
कदाचित्/A तम्/SNV ग्रामम्/NP प्रति/AUP कश्चन/A सन्न्यासी/NP आगतः/KN ।/PUNC
सः/SN चक्रिणे/NS क्षालनाय/NP वस्त्राणि/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC
क्षालितम्/KN वस्त्रम्/NP यदा/AVK प्रतिदत्तम्/NP तदा/AVK सन्न्यासी/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवता/SN मम/SN वस्त्रम्/NP तु/A क्षालितम्/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK वस्त्रस्य/NP मालिन्यम्/NV पूर्णतः/KV न/AN अपगतम्/KN ।/PUNC
यदि/AVK एवम्//ASD एव/INTF प्रवर्तेत/KP तर्हि/AVK भवान्/SN वृत्तौ/NP प्रगतिम्/NP न/AN साधयेत्/KP ’’ इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुतवतः/KN चक्रिणः/NS नेत्राभ्याम्/NP अश्रूणि/NP निर्गतानि/KP ।/PUNC
सः/SN सन्न्यासिनम्/NP स्वस्य/A प्रेमप्रसङ्गम्/NP निवेद्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अनन्यगतिकतया/NP मया/SN एषा/SN वृत्तिः/NP आश्रिता/KN ।/PUNC
वस्त्रक्षालनम्/NP मम/SN वास्तविकी/NV वृत्तिः/NP न/AN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A सन्न्यासी/NP तस्मिन्/SN दयाम्/NP वहन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यस्याम्/SSN वृत्तौ/NP अभिवृद्धिः/NP इष्यते/KP तस्याम्/SSN प्रीतिः/NP आदौ/NP स्यात्/A भवतः/SN ।/PUNC
अन्यथा/A तत्र/A प्रगतिः/NP न/AN भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC वृत्तिप्रीतिः/NP नाम/NP का/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD आश्चर्येण/NV अपृच्छत्/KP  चक्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC वृत्तिकारणतः/KN यदि/AVK भवतः/SN गौरवम्/NV वर्धेत/KP तर्हि/AVK तत्र/A वृत्तेः/NP श्रेष्ठता/NV ।/PUNC
भवत्कारणतः/KN यदि/AVK वृत्तेः/NP गौरवम्/NV वर्धेत/KP तर्हि/AVK श्रेष्ठता/NV भवतः/SN ।/PUNC
सा/SN श्रेष्ठता/NV प्राप्तव्या/KN भवता/SN ।/PUNC
वृत्तेः/NP मर्माणि/NV ज्ञात्वा/KKS नूतनानि/NV तन्त्राणि/NP आश्रितानि/NP चेत्/A सा/SN प्राप्यते/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP सन्न्यासी/NP ।/PUNC
चक्रिणे/NS तस्य/SNV सन्न्यासिनः/NP एतत्/SNV वचनम्/NP अरोचत/KP ।/PUNC
सः/SN दूरस्थम्/AUP ग्रामम्/NP गत्वा/KKS स्वस्य/A वृत्तेः/NP रहस्यानि/NV अधीतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A वज्रपुरम्/NS प्रत्यागत्य/KKS नूतनेन/NV तन्त्रेण/NP वस्त्रक्षालनम्/NP आरब्धवान्/KN सः/SN ।/PUNC
यानि/AVK वस्त्राणि/NP सः/SN क्षालयति/KP स्म/A तानि/AVK परमशुभ्राणि/NV भवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
प्राचीनेषु/NV वस्त्रेषु/NP सः/SN नूतनम्/NV वर्णम्/NP योजयति/KP स्म/A ।/PUNC
ग्राहकस्य/NP इच्छायाः/NP अनुगुणम्/NV वस्त्रस्य/NP वर्णम्/NP परिवर्तयति/KP स्म/A अपि/A ।/PUNC              
एतस्मात्/SN वज्रपुरीयाः/NS नितराम्/NV सन्तुष्टाः/NV जाताः/KN ।/PUNC
चक्रिणः/NS गौरवम्/NV ग्रामे/NP प्रवृद्धम्/KN ।/PUNC
चक्रिणः/NS आयः/NP अपि/A प्रवृद्धः/KN ।/PUNC
वर्षाभ्यन्तरे/AUP तेन/SN कीर्तिः/NP धनम्/NP च/APY सम्पादितम्/KN ।/PUNC
अत्रान्तरे/AUP चक्रिणः/NS पिता/NP ध्रुवपुरम्/NS गत्वा/KKS जयगुप्तम्/NS चक्रिणः/NS वृत्तान्तम्/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC
तदा/A जयगुप्तः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN कारणतः/KN पितापुत्रयोः/NP वियोगः/NP जातः/KN यत्/AVK तदर्थम्/A अहम्/SN नितराम्/NV खिन्नः/NP अस्मि/KP ।/PUNC
विमलायाः/NS पिता/NP मत्तः/SN बहुधा/NV उपकृतः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
सः/SN मम/SN वचनम्/NP न/AN निराकरिष्यति/KP ।/PUNC
अतः/A अहम्/SN विमलाचक्रिणोः/NS विवाहम्/NP कारयिष्यामि/KP ।/PUNC
तेन/SN भवतोः/SN मनस्तापः/NP अपि/A दूरम्/AUP गच्छतु/KP नाम/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
जयगुप्तस्य/NS प्रयत्नतः/KN श्रीकान्तवीराङ्गयोः/NS मैत्री/NP स्थापिता/KN जाता/KN ।/PUNC
त्रयः/SMKY अपि/A कुटुम्बाः/NP वज्रपुरम्/NS गत्वा/KKS चक्रिणा/NS अमिलत्/KP ।/PUNC
चक्री/NS स्वस्य/SN कथाम्/NP अश्रावयत्/KP ।/PUNC
तदा/A तस्य/SN माता/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवता/SN महता/NV परिश्रमेण/NP प्रगतिः/NP साधिता/KN ।/PUNC
तत्/SN तु/A सन्तोषाय/NP ।/PUNC
किन्तु/AVK भवतः/SN एषा/SNV वस्त्रक्षालनवृत्तिः/NP मह्यम्/SN न/AN रोचते/KP ।/PUNC
भवान्/SN स्वस्य/SN रत्नवणिक्पुत्रत्वम्/NV न/AN विस्मरेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पार्श्वे/NP एव/INTF स्थिता/KN विमला/NS अपि/A चक्रिणम्/NS उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC यस्याम्/SSN वृत्तौ/NP श्रमस्य/NP एव/INTF भागः/NP अधिकः/NV ताम्/SSN वृत्तिम्/NP अहम्/SN अपि/A न/AN इच्छामि/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवान्/SN एताम्/SNV वृत्तिम्/NP न/AN परित्यजेत्/KP तर्हि/AVK अहम्/SN भवतः/SN परिणयम्/NP न/AN अङ्गीकुर्याम्/KP ।/PUNC
अतः/A अहम्/SN आवश्यकी/NP उत/AVK वृत्तिः/NP इति/AUD भवान्/SN निर्णयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A चक्री/NS क्रोधेन/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC या/SSN मम/SN वृत्तौ/NP आदरवती/NV  न/AN ,/PUNC ताम्/SN अहम्/SN परिणेतुम्/KKS न/AN इच्छामि/KP ।/PUNC
एषः/SN एव/INTF मम/SN स्पष्टः/NV निर्णयः/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS जयगुप्तः/NS चक्रिणः/NS स्कन्धे/NP हस्तम्/NP स्थापयित्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC मम/SN तृतीया/SMKP पुत्री/NP भवता/SN सह/AUP वस्त्रक्षालनाय/NP सज्जा/KN अस्ति/KP ।/PUNC
किम्/AP भवान्/SN ताम्/SN परिणेतुम्/KKS अर्हेत्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC चक्री/NS प्रेयस्याः/SNV विमलायाः/NS निमित्तम्/KN एव/INTF गृहम्/NP परित्यज्य/KKS गत्वा/KKSविविधानि/NV कष्टानि/NP सोढवान्/KN ।/PUNC
सामान्या/NV वस्त्रक्षालनवृत्तिः/NP अपि/A तदर्थम्/A एव/INTF तेन/SN आश्रिता/KN आसीत्/KP ।/PUNC
विमलायाः/NS इच्छायाः/NP अनुसारम्/NP रत्नवाणिज्ये/NP प्रवृत्तिम्/NP प्रदर्श्य/KKS सुखेन/NV जीवितुम्/KKS अशक्ष्यत्/KP खलु/A सः/SN ?/PUNC तथापि/AVK तेन/SN विमला/NS किमर्थम्/A निराकृता/KN ?/PUNC कथम्/AP वा/AVK सः/SN जयगुप्तस्य/NS पुत्र्याः/NP परिणये/NP मतिम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP समाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC काश्चन/A वृत्तयः/NP आकर्षिकाः/NV न/AN भवन्ति/KP ।/PUNC
यः/SNV जनः/NP ताम्/SN अवलम्बते/KP तस्य/SN प्रतिभायाः/NP आधारेण/NP एव/INTF तासु/SN आदरणीयता/NV सिद्धा/KN भवति/KP ।/PUNC
सन्न्यासिनः/NP बोधनस्य/NP कारणतः/KN चक्री/NS वृत्तौ/NP प्रीतिम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
वस्त्रक्षालनवृत्तिः/NP अधमा/NV न/AN इति/AUD प्रमाणीकर्तुम्/KKS ऐच्छत्/KP सः/SN ।/PUNC
किन्तु/AVK एतत्/SN अजानती/KN विमला/NS तस्याम्/SN वृत्तौ/NP अनादरवती/NV जाता/KP ।/PUNC
अतः/A चक्री/NS तस्याः/SN परिणयम्/NP निराकृतवान्/KN ।/PUNC
या/SSN वस्त्रक्षालनवृत्तिम्/NP इष्टवती/NV ताम्/SSN एव/INTF परिणेतुम्/KKS सज्जः/KN जातः/KN सः/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राज्ञः/NP मौनस्य/NP भङ्गे/NP समर्थः/NV वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
12/PUNC शिवालयः/NP –/PUNC (/PUNC 06/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
कृते/KN सङ्कल्पे/NP लेशमात्रम्/NV अपि/A शैथिल्यम्/NV अनिच्छन्/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनः/A अपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP अधः/AUP अवतार्य/KKS स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/NP श्मशानदिशि/NP मौनेन/NV प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC भवता/SN स्वस्य/SN लक्ष्यम्/NP ज्ञायते/KP खलु/A ?/PUNC अथवा/AVKकिम्/SN तत्/SN विस्मृतम्/KN ?/PUNC भवान्/SN शापग्रस्तः/KN स्यात्/A इति/AUD भावयामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
इदानीम्/SN वा/AVK भवान्/SN लक्ष्यप्राप्तये/NP उचितम्/NV मार्गम्/NP चिनोतु/KP ,/PUNC अन्यथा/A शिवनामकस्य/NP युवकस्य/NP या/SSN दुःस्थितिः/NV अभवत्/KP सा/SSN एव/INTF भवतः/SN अपि/A भवेत्/KP ।/PUNC
सः/SNV युवकः/NP सद्गुणैः/NV सम्पन्नः/KN साहसी/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC
भयम्/NP अपि/A तस्मात्/SN बिभेति/KP स्म/A ।/PUNC
एतादृशेन/ASD तेन/SN महत्/NV कार्यम्/NP अपि/A किञ्चन/A साधितम्/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK अहङ्कारेण/NP मत्तेन/NV तेन/SN बुद्धिहीनेन/NV फलम्/NP प्राप्तुम्/KKS न/AN शक्यम्/KP ।/PUNC
परिश्रमस्य/NP फलस्य/NP प्राप्तिः/NP यदा/AVK आसन्ना/KN भवति/KP तदा/AVK मूढत्वम्/NV आचरितम्/KN चेत्/A तत्/SNV फलम्/NP हस्तच्युतम्/KN भवेत्/KP एव/INTF ।/PUNC
भवतः/SN जागरणाय/NP तस्य/SNV युवकस्य/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
सुगन्धिपुरनामकस्य/NP ग्रामस्य/NP निकटे/AUP उन्नते/NV पर्वते/NP किञ्चन/A विशालम्/NV मन्दिरम्/NP आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK ग्रामजनैः/NP न/AN ज्ञातम्/KN आसीत्/KP यत्/AVK तस्मिन्/SNV मन्दिरे/NP कः/SN भगवान्/NP प्रतिष्ठापितः/KN इति/AUD ।/PUNC
यतः/A पर्वतस्य/NP शिखरपर्यन्तम्/AUP गमनाय/NP कोऽपि/A मार्गः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
सर्वत्र/A विषसर्पाः/NP कण्टकानि/NP गुल्माः/NP च/APY आसन्/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SNV ग्रामे/NP शिवनामकः/NP युवकः/NP निवसति/KP स्म/A ।/PUNC
आबाल्यात्/NV भक्तानाम्/NP कथाम्/NP श्रुतवान्/KN आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
अध्ययने/NP अपि/A महती/NV अभिरुचिः/NP आसीत्/KP तस्मिन्/SN ।/PUNC
सः/SN बुद्धिमान्/NV तु/A आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
तथैव/INTF साहसी/NV अपि/A आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
बाल्यात्/NP आरभ्य/KKS अपि/A पर्वतस्य/NP उपरि/AUP स्थितम्/KN मन्दिरम्/NP ,/PUNC तत्र/A प्रतिष्ठापितम्/KN भगवन्तम्/NP च/APY द्रष्टुम्/KKS तस्य/SN उत्कटा/NV इच्छा/NP आसीत्/KP ।/PUNC
कदाचित्/A मातुः/NP समक्षम्/NV सा/SNV इच्छा/NP प्रकटिता/KN तेन/SN ।/PUNC
तदा/A दिग्भ्रान्ता/NV सती/A सा/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC पुत्र/NP !/PUNC एतादृशे /ASD दुस्साहसे/NP भवतः/SN प्रवृत्तिः/NP मा/AN भवतु/KP ।/PUNC
अस्माकम्/SN ग्रामस्य/NP शिवालयस्य/NP विरागी/NP तादृशम्/ASD प्रयत्नम्/NP कृत्वा/KKS काणत्वम्/NV  प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
किम्/SN भवता/SN अपि/A तादृशी/ASD गतिः/NP इष्यते/KP ?/PUNC न/AN खलु/AP ?/PUNC अतः/A अत्र/A प्रवृत्तिः/NP मा/AN अस्तु/KP भवतः/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदनन्तरदिने/NP एव/INTF शिवः/NS विरागिणा/NP मिलित्वा/KKS स्वस्य/SN मन्दिरदर्शनेच्छाम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
सः/SNV विरागी/NP शिवस्य/NS स्कन्धयोः/NP हस्तम्/NP स्थापयित्वा/KKS प्रमोदम्/NP प्रकटय्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC पर्वतस्य/NP शिखरस्य/NP प्राप्तिः/KN असाध्या/NV तु/A न/AN ।/PUNC
अहम्/SN अपि/A तावत्/AVK पर्यन्तम्/AUP गतवान्/KN आसम्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK कस्यचित्/A यक्षस्य/NP क्रोधस्य/NP कारणीभूतः/KN सन्/A शापम्/NP प्राप्य/KKS अहम्/SN एकाक्षः/NV अभवम्/KP ।/PUNC
तत्र/A गमनाय/NP कञ्चन/A उपायम्/NP वदामि/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवतः/SN भाग्यम्/NP स्यात्/A तर्हि/AVK उत्तमम्/NV फलम्/NP एव/INTF प्राप्नुयात्/KP  भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
विरागिणः/NP मेलनम्/NP यत्/SSN कृतम्/KN तत्/SSN माता/NP यथा/AVK न/AN जानीयात्/KP तथा/AVK जागरूकता/NP आश्रिता/KN आसीत्/KP शिवेन/NS ।/PUNC
ततः/A सप्ताहानन्तरम्/A प्रातः/NP सः/SN स्वस्य/SN प्रबलेच्छाम्/NP पूर्णाम्/NP कर्तुम्/KKS उद्युक्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
महाशिवस्य/NS प्रियाणि/NV बिल्वपत्राणि/NP स्वीकृत्य/KKS सः/SN प्रस्थितवान्/KN तत्/SNV दुर्गमम्/NP स्थानम्/NP प्राप्तुम्/KKS ।/PUNC
विरागिणः/NP कथनानुसारम्/NP एकत्र/NV शिलायाः/NP उपरि/AUP महाशिवस्य/NS स्वरूपम्/NP दृष्टिगोचरम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
शिवः/NS ताम्/SNV प्रतिमाम्/NP प्रणम्य/KKS आनीतानि/NV बिल्वपत्राणि/NP तदङ्घ्रितले/NP समर्प्य/KKS तम्/SN भक्त्या/NV सम्प्रार्थ्य/KKS ,/PUNC एकम्/SMKY बिल्वपत्रम्/NP शिरसि/NP स्थापितवान्/KN ।/PUNC
‘/PUNC पत्रमहिम्नः/NP कारणतः/KN दुर्गमे/NV मार्गे/NP कण्टकपीडा/NP सर्पाणाम्/NP बाधा/NP वा/AVK  न/AN भविष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD तम्/SN सूचितवान्/KN आसीत्/KP विरागी/NP ।/PUNC
रहस्यम्/NP एतत्/SN महापरिश्रमानन्तरम्/A विरागी/NP ज्ञातवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
यावत्/AVK अपराह्णः/NP सन्निहितः/KN तावता/AVK पर्वतस्य/NP मध्यभागपर्यन्तम्/AUP गतम्/KN आसीत्/KP  शिवेन/NS ।/PUNC
तावता/AVK कस्याञ्चित्/A शिलायाम्/NP क्रियमाणः/KNV शिल्पनिर्माणध्वनिः/NP तेन/SN श्रुतः/KN ।/PUNC
शिवः/NS परिवृत्य/KKS तस्याम्/SNV दिशि/NP दृष्टिं/NP प्रसारितवान्/KN ।/PUNC
शिवलिङ्गम्/NP उत्किरन्तम्/KN कञ्चन/A देवपुरुषम्/NP सः/SN तत्र/A दृष्टवान्/KN ।/PUNC
सः/SNV देवपुरुषः/NP अनर्घ्यैः/NV आभूषणैः/NP विभूषितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
शिलायाम्/NP विच्छेदाः/NP भवन्ति/KP स्म/A तदा/A तदा/DV ।/PUNC
शिवः/NS ज्ञातवान्/KN यत्/AVK एषः/SN सः/SNV एव/INTF यक्षः/NP अस्ति/KP ,/PUNC यस्य/SN विषयम्/NP विरागी/NP उल्लिखितवान्/KN आसीत्/KP इति/AUD ।/PUNC
ततः/A सः/SN मन्दम्/KV मन्दम्/DV उपसर्प्य/KKS तम्/SNV यक्षम्/NP नमस्कृतवान्/KN ।/PUNC
यक्षः/NP शिरः/NP उन्नमय्य/KKS क्रोधेन/NV तम्/SN पश्यन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC साधारणमानवस्य/NP सतः/A भवतः/SN धैर्यम्/NP कियत्/AP ?/PUNC अत्र/A आगमनस्य/NP दुस्साहसम्/NV कृतम्/KN भवता/SN ।/PUNC
किम्/SN भवता/SN ज्ञायते/KP यत्/AVK अहम्/SN देवपुरुषः/NP अस्मि/KP इति/AUD ? भवत्सदृशः/ASD एव/INTF कश्चित्/A विरागी/NP अत्र/A आगत्य/KKS मच्छापग्रस्तः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
सामान्याः/NV जनाः/NP अत्र/A आगत्य/KKS अस्माकम्/SN कार्ये/NP विघ्नम्/NP न/AN उत्पादयेयुः/KP इति/AUD अतः/A एव/INTF मार्गः/NP कण्टकैः/NP ,/PUNC शिलाखण्डैः/NP ,/PUNC विषसर्पैः/NP च/APY आकीर्णः/NP यथा/AVK स्यात्/A तथा/AVK कृतम्/KN अस्माभिः/SN ।/PUNC
तथापि/AVK भवान्/SN अत्र/A आगमने/NP कथम्/AP समर्थः/NV जातः/KN ?/PUNC अत्र/A आगमनेन/NP एव/INTF कस्यचित्/A विरागिणः/NP एकम्/SMKY नेत्रम्/NP दृष्टिशक्तिहीनम्/NV जातम्/KN इति/AUD किम्/AP भवान्/SN न/AN जानाति/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS अपि/A शिवः/NS अविचलितः/KN सन्/A धीरतया/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यक्षश्रेष्ठ/NV! भवत्कारणतः/KN यः/SSN शापग्रस्तः/KN अभवत्/KP सः/SSN एव/INTF उक्तवान्/KN माम्/SN यत्/AVK भवन्तः/SN शिवे/NS कियन्तम्/NV निरादरभावम्/NP प्रकटयन्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
बहोः/NV कालात्/NP पूर्वम्/A कश्चन/A व्याधः/NP मृगयाम्/NP कुर्वाणः/KNV अत्र/A आगत्य/KKS लिङ्गाकारिकाम्/NV शिलाम्/NP दृष्ट्वा/KKS प्रणम्य/KKS पुष्पैः/NP च/AVK पूजनम्/NP कृत्वा/KKS प्रार्थनाम्/NP कर्तुम्/KKS आरभत/KP ।/PUNC
भवन्तः/SNV यक्षाः/NP एतत्/SN अवलोक्य/KKS -/PUNC ‘/PUNC अरे/ASMB मूर्ख/NP !/PUNC भवान्/SN शिलाम्/NP शिवम्/NS मत्वा/KKS प्रणमति/KP खलु/A !/PUNC धिक्/ABS तव/SN मौढ्यम्/NV ।/PUNC
महापचारः/NP क्रियते/KP भवता/SN ’/PUNC इति/AUD वदन्तः/KNV तम्/SN इतः/A प्रेषितवन्तः/KN ,/PUNC शिलाम्/NP भञ्जितवन्तः/KN च/AVK ’’/PUNC इति/AUD यावत्/AVK अग्रे/A किमपि/A वक्तुम्/KKS उद्यतः/KN तावता/AVK यक्षः/NP तम्/SN अवरुध्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC येषाम्/SNV यक्षाणाम्/NP विषये/NP भवान्/SN कथयन्/KNV अस्ति/KP तेषु/SN अहम्/SN अपि/A अन्यतमः/NV अस्मि/KP ।/PUNC             
मम/SN नाम/NP यशोधरः/NS इति/AUD ।/PUNC
यदा/AVK सः/SNV वनवासी/NP इतः/A धावितः/KN तदनु/AVK एव/INTF अपमानकारणतः/KN क्रुद्धः/NV महाशिवः/NS गम्भीर/NV स्वरेण/NP अस्मान्/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘/PUNC सः/SNV मुग्धः/NV मदीयः/SN भक्तः/NV आसीत्/KP ।/PUNC
तम्/SN इतः/A गमयद्भिः/NP भवद्भिः/SN महान्/NV अपराधः/NP कृतः/KN ।/PUNC
यस्मिन्/SN स्वरूपे/NP सः/SN माम्/SN पश्यति/KP स्म/A तत्/SN भञ्जितवन्तः/KN अपि/A भवन्तः/SN ।/PUNC
अतः/A अस्य/SNV अपचारस्य/NP उपशमनाय/NP अस्मिन्/SNV पर्वते/NP भव्यम्/NV एकम्/SMKY मन्दिरम्/NP निर्माय/KKS गर्भगृहे/NP मदीया/SN तादृशी/ASD प्रतिमा/NP भवद्भिः/SN प्रतिष्ठापनीया/KN यस्याम्/SN कापि/A न्यूनता/NV न/AN स्यात्/A ।/PUNC
एतत्/SNV कार्यम्/NP निःस्वार्थम्/NV मम/SN भक्तः/NV एव/INTF साधयितुम्/KKS शक्नुयात्/KP ।/PUNC
यावत्/AVK कार्यसिद्धिः/NP न/AN भविष्यति/KP तावत्/AVK भवन्तः/SN एतम्/SNV पर्वतम्/NP त्यक्त्वा/KKS स्वलोकम्/NP गन्तुम्/KKS न/AN अर्हन्ति/KP ’/PUNC इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC 
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS शिवः/NS आश्चर्यम्/NP प्रकटयन्/KNV पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC यक्षोत्तम/NV !/PUNC लोपरहितम्/NV लिङ्गम्/NP निर्मातुम्/KKS तावत्/AVK कष्टम्/NP किम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A स्वस्य/SN असहायकताम्/NP प्रकटयन्/KNV यक्षः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मन्दिरनिर्माणम्/NP तु/A कृतम्/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK लोपरहितस्य/NV लिङ्गस्य/NP निर्माणम्/NP अशक्यम्/NV इति/AUD प्रतिभाति/KP ।/PUNC
भवता/SN अपि/A दृश्यते/KP खलु/A –/PUNC मया/SN उत्कीर्यमाणे/NP एतस्मिन्/SNV शिवलिङ्गे/NP कियन्तः/KN विच्छेदाः/NP सन्ति/KP इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
शिवः/NS यक्षेण/NP उत्कीर्यमाणम्/NP भगवतः/NV शिवस्य/NS लिङ्गम्/NP सकृत्/NV अपश्यत्/KP ।/PUNC
ततः/A सः/SN अञ्जलिबद्धः/KN सन्/A शिवम्/NS प्रार्थितवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC हे/ASMB भगवन्/NV !/PUNC महादेव/NS !/PUNC अहम्/SN भवतः/SN भक्तः/NV साधारणः/NV कश्चित्/A मानवः/NP ।/PUNC
मद्/SN ग्रामीणाः/NP बहवः/NV भक्ताः/NP भवत्/SN पूजाम्/NP कर्तुम्/KKS नितराम्/NV समुत्सुकाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC
अतः/A अहम्/SN भक्त्या/NV प्रार्थये/KP यत्/AVK कस्यापि/A हस्तक्षेपम्/NP विना/AUP स्वयम्/A एव/INTF भवान्/SN प्रतिष्ठापितः/KN भवतु/KP मन्दिरे/NP इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनुक्षणम्/NP क्षतग्रस्तम्/KN तत्/SNV शिवलिङ्गम्/NP दिव्यकान्त्या/NP भासमानम्/NV सत्/A गर्भगृहम्/NP प्रविश्य/KKS स्वयम्/A एव/INTF प्रतिष्ठितम्/KN अभवत्/KP ।/PUNC
शिवः/NS यक्षः/NP च/APY मन्दिरदिशि/NP धावितवन्तौ/KN ।/PUNC
अचिरात्/A एव/INTF पर्वते/NP विद्यमानाः/KN सर्वे/SN अपि/A यक्षाः/NP मन्दिरे/NP सत्वरम्/KV उपस्थाय/NV शिवलिङ्गस्य/NP अभिषेकम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC
तदनन्तरम्/A यशोधनः/NS अन्यान्/A यक्षान्/NP प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN अवदत्/KP ।/PUNC
सर्वे/SN महत्/NV आश्चर्यम्/NP प्रकटितवन्तः/KN ।/PUNC
ततः/A सः/SNV यक्षः/NP शिवम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC शिववर्य/NV !/PUNC भगवति/NV भवतः/SN भक्तिः/NP अपूर्वा/NV अस्ति/KP ।/PUNC
यक्षाणाम्/NP अस्माकम्/SN वासः/NP अत्र/A उचितः/NP न/AN ,/PUNC शास्त्रसम्मतः/KN अपि/A न/AN ।/PUNC
भवान्/SN भगवतः/NP प्रीतेः/NP पात्रम्/NP ।/PUNC
अतः/A अद्य/A आरभ्य/KKS अस्य/SNV मन्दिरस्य/NP पूजादिदायित्वम्/NP भवता/SN एव/INTF निर्वोढव्यम्/KN इति/AUD अस्माकम्/SN प्रार्थना/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN निराकुर्वन्/KNV शिवः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC मयि/SN भवद्भिः/SN यः/SSN आदरः/NP प्रदर्श्यमानः/KN अस्ति/KP तदर्थम्/SSN अहम्/SN कृतज्ञताम्/NP प्रकटयामि/KP ।/PUNC
भवद्भिः/SN निर्मितस्य/KN एतस्य/SNV मन्दिरस्य/NP दर्शनभाग्यम्/NP सर्वेषाम्/SN भवतु/KP इति/AUD मम/SN अपेक्षा/NP ।/PUNC
तथैव/INTF भवताम्/SN कारणतः/KN एकाक्षताम्/NP गतः/KN विरागी/NP पूर्वस्थितिम्/NP यदि/AVK प्राप्नुयात्/KP तर्हि/AVK वरम्/NV भवेत्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK भवताम्/SN अपेक्षानुगुणम्/NP मन्दिरदायित्वम्/NP निर्वोढुम्/KKS अहम्/SN न/AN इच्छामि/KP ।/PUNC
इतः/A मम/SN निर्गमनम्/NP अनुमन्यताम्/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS ततः/A प्रस्थितः/KN एव/INTF ।/PUNC
एवम्/ASD कथाम्/NP श्रावयित्वा/KKS वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC ते/SNV यक्षाः/NP मन्दिरे/NP शिवलिङ्गप्रतिष्ठापनम्/NP कर्तुम्/KKS अशक्ताः/NV आसन्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK तत्/SNV कार्यम्/NP शिवेन/NS साधितम्/KN ।/PUNC
किन्तु/A मन्दिरदायित्वनिर्वहणम्/NP यदा/AVK प्रार्थितम्/KN तदा/AVK शिवः/NS तत्/SN तिरस्कृतवान्/KN ।/PUNC
मया/SN शिवलिङ्गप्रतिष्ठापनम्/NP कृतम्/KN इति/AUD अतः/A अहम्/SN महात्मा/NV अस्मि/KP इति/AUD किम्/SN सः/SN अमन्यत/KP ?/PUNC अथवा/AVK तस्मिन्/SNV अवसरे/NP तस्य/SN बुद्धिशक्तिः/NP किम्/AP शिथिला/NV अभवत्/KP ?/PUNC कदाचित्/A तस्मिन्/SN स्वार्थः/NP कोऽपि/A किम्/AP उद्भूतः/KN स्यात्/A ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP समीचीनम्/NV उत्तरम्/NP जानता/KNV अपि/A भवता/SN यदि/AVK उत्तरम्/NP न/AN दीयेत/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC शिवः/NS बाल्यात्/NP आरभ्य/KKS अपि/A भक्तानाम्/NP कथाः/NP शृणोति/KP स्म/A ।/PUNC
शास्त्राणाम्/NP अध्ययने/NP अपि/A महती/NV आसक्तिः/NP तस्य/SN आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/AVK सः/SN धीरः/NV अपि/A आसीत्/KP इत्यतः/A पर्वतारोहणे/NP समर्थः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
पर्वतम्/NP गतः/KN सः/SN यक्षेण/NP सह/AUP महता/NV धैर्येण/NP व्यवहृत्य/KKS निष्कल्मषभक्त्या/NP शिवम्/NS सम्प्रार्थ्य/KKS लिङ्गस्य/NP प्रतिष्ठापनस्य/NP कारणम्/NP जातः/KN ।/PUNC
गभीरम्/NV आध्यात्मिक/NV ज्ञानम्/NP प्राप्तुम्/KKS तस्य/SN मानसे/NP इच्छा/NP आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
अतः/A सः/SN मन्दिरदायित्वनिर्वहणम्/NP गौणम्/NP अमन्यत/KP ।/PUNC
एतादृशप्रवृत्तिमत्सु/NP मानवेषु/NP बुद्धेः/NP शिथिलता/NV स्वार्थभावना/NV वा/APY कदापि/A न/AN भवति/KP  ।/PUNC
मन्दिरे/NP शिवदर्शनप्राप्त्यनन्तरम्/A ततः/A निर्गमनम्/NP शिवस्य/NS आध्यात्मिकोन्नतिशिखरस्य/NP आरोहणस्य/NP प्रथमम्/SMKP सोपानम्/NP ।/PUNC
तस्य/SN प्रयासः/NP लोकहितसम्बद्धः/NV उत्तमः/NV च/APY ।/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD राज्ञः/NP मौनभङ्गम्/NP कर्तुम्/KKS समर्थः/NV वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS पुनरपि/A यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
13/PUNC राज्ञः/NP स्नुषा/NP (/PUNC 07/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
अङ्गीकृतम्/KN कार्य/NP कथमपि/A परित्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KNV शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/NP मौनेन/NV श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC अभीष्टस्य/NV साधनाय/NP भवान्/SN महान्तम्/NV प्रयत्नम्/NP करोति/KP यत्/SSN तत्/SSN तु/A श्लाघार्हम्/NV एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/A एतद्/SN अत्र/A स्मर्तव्यम्/KN यत्/AVK केवलेन/NV श्रमेण/NP ,/PUNC केवलया/NV सहनया/NP च/APY कार्यम्/NP न/AN सिद्ध्यति/KP इति/AUD ।/PUNC
कार्यसिद्धये/NP विवेकः/NP लोकज्ञानम्/NP च/APY आवश्यके/NP ।/PUNC
वाक्चातुर्यम्/NV अपि/A अत्र/A उपकरोति/KP ।/PUNC
एते/SNV गुणाः/NP आत्मनि/SN सन्ति/KP उत/AVK न/AN इति/AUD भवता/SN स्वयम्/SN निर्णेतव्यम्/KN ।/PUNC
अत्र/A उपकाराय/NP तिसृणाम्/NP राजस्नुषाणाम्/NP कथाम्/NP अहम्/SN श्रावयामि/KP ।/PUNC
ताम्/SN श्रद्धया/NV शृणोतु/KP ,/PUNC येन/SN मार्गायासपरिहारः/NP अपि/A भवेत्/KP ’’/PUNC  इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KP –/PUNC
महेन्द्रपुर्याः/NS राजा/NP महेन्द्रवर्मा/NS ।/PUNC
विवाहानन्तरम्/A महान्/NV कालः/NP अतीतः/KN चेदपि/A तेन/SN अपत्यम्/NP किमपि/A न/AN प्राप्तम्/KN ।/PUNC
सन्तानप्राप्त्यर्थम्/NP राजा/NP राज्ञी/NP च/APY विविधानि/NV व्रतानि/NP अनुष्ठितवन्तौ/KN ,/PUNC बहूनि/NV तीर्थक्षेत्राणि/NP गतवन्तौ/KN च/AVK ।/PUNC
तथापि/A अपत्यम्/NP तु/A न/AN प्राप्तम्/KN ।/PUNC
अन्ते/A तौ/SN निर्णीतवन्तौ/KN यत्/AVK सन्तानप्राप्तिभाग्यम्/NP आवयोः/SN ललाटे/NP लिखितम्/KN न/AN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN कदाचित्/A राज्ञी/NP रात्रौ/NP कञ्चित्/A स्वप्नम्/NP दृष्टवती/KN ।/PUNC
स्वप्ने/NP तया/SN पञ्चमुखः/NV सर्पः/NP दृष्टः/KN ।/PUNC
सर्पः/NP राज्ञीम्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवती/SN मम/SN मन्दिरस्य/NP पुरतः/AUP कृष्णशिलया/NP नागप्रतिमाम्/NP निर्माप्य/KKS प्रतिष्ठापयतु/KP ।/PUNC
चत्वारिंशद्दिनानि/NP यदि/AVK भवती/SN ताम्/SNV प्रतिमाम्/NP क्षीरेण/NP अभिषिञ्चेत्/KP तर्हि/AVK भवत्या/SN सन्तानः/NP प्राप्स्यते/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रातः/NP जागरणम्/NP प्राप्य/KKS राज्ञी/NP राजानम्/NP स्वप्नवृत्तान्तम्/NP निवेद्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अस्माकम्/SN इष्टदेवः/NP यथा/AVK उक्तवान्/KN तथा/AVK करवाम/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A सप्ताहाभ्यन्तरे/AUP एव/INTF राजा/NP राज्ञी/NP च/APY पर्वतस्य/NP उपरि/AUP नागेन्द्रमन्दिरस्य/NP प्राङ्गणे/NP नागप्रतिमाम्/NP प्रतिष्ठापितवन्तौ/KN ।/PUNC
श्रद्धया/NV भक्त्या/NV च/AVK क्षीरेण/NP तौ/SN तस्याः/SN प्रतिमायाः/NP अभिषेकम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
चत्वारिंशत्तमे/SMKY दिने/NP कश्चन/A विचित्रः/NV जनः/NP तयोः/SN समीपम्/AUP आगतः/KN ।/PUNC
सः/SN कृशः/NV ,/PUNC उन्नतः/NV ,/PUNC कृष्णवर्णीयः/NV च/APY आसीत्/KP ।/PUNC
इतःपूर्वम्/NP कुत्रापि/A न/AN दृष्टः/KN आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
सः/SN स्वस्य/SN स्यूततः/KN त्रीणि/SMKY आम्रफलानि/NP निष्कास्य/KKS राज्ञ्यै/NP दत्त्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मन्दिरस्य/NP अन्तः/KN गत्वा/KKS एतानि/SNV फलानि/NP भवती/SN खादतु/KP ।/PUNC
तेन/SN भवत्या/SN सुन्दराः/NV त्रयःSMKY पुत्राः/NP प्राप्स्यन्ते/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राज्ञी/NP भक्त्या/NV श्रद्धया/NV च/APY तानि/SN स्वीकृत्य/KKS नेत्राभ्याम्/NP स्पर्शम्/NP कारितवती/KN ।/PUNC
तस्य/SNV पुरुषस्य/NP आदेशाम्/NP शिरसा/NP वहन्ती/KNV सा/SN मन्दिरस्य/NP अन्तः/KN गत्वा/KKS तानि/SNV फलानि/NP खादितवती/KN अपि/A ।/PUNC
नवानाम्SMKY मासानाम्/NP अनन्तरम्/A तया/SN त्रयः/SMKY पुत्राः/NP प्राप्ताः/KN ।/PUNC
तेषाम्/SN नाम/NP कृतम्/KN –/PUNC जयः/NS विजयः/NS अजयः/NS च/APY इति/AUD ।/PUNC
महत्या/NV प्रीत्या/NV तान्/SN पोषितवन्तौ/KN राजा/NP राज्ञी/NP च/APY ।/PUNC
त्रयः/SMKY अपि/A राजकुमाराः/NP सौन्दर्येण/NP बुद्धिमत्तया/NP पराक्रमेण/NP च/APY समानाः/NV आसन्/KP ।/PUNC
विंशतितमम्/SMKY वर्षम्/NP यावत्/AVK प्राप्तम्/KN तावता/AVK ते/SN सर्वासु/SNV विद्यासु/NP पारङ्गताः/KN जाताः/KN ।/PUNC
समाने/NV एव/INTF मुहूर्ते/NP त्रयाणाम्/SMKY अपि/A विवाहः/NP निर्वर्तितः/KN राज्ञा/NP ।/PUNC
तिस्रः/SMKY स्नुषाः/NP अपि/A सामन्तकुले/NP जाताः/KN ।/PUNC
गच्छता/KNV कालेन/NP राज्ञः/NP स्वास्थ्यम्/NP विनष्टम्/KN ।/PUNC
वार्धक्यकारणतः/KN सः/SN शक्तिहीनः/NV जातः/KN ।/PUNC
राजवैद्यः/NP अवदत्/KP यत्/AVK एतस्य/SN स्वास्थ्ये/NP विशेषप्रगतिः/NP न/AN भविष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC
अतः/A राज्ञः/NP पुरतः/AUP समस्या/NP उद्भूता/KN यत्/AVK कः/SN राजपदे/NP नियो           क्तव्यः/KN इति/AUD ।/PUNC
यतः/A त्रयः/SMK अपि/A सामर्थ्येन/NP बुद्धिमत्तया/NP पराक्रमेण/NP च/APY समानाः/NV एव/INTF आसन्/KP ।/PUNC
राजा/NP बहुधा/NV विचिन्त्य/KKS अपि/A कमपि/A परिहारमार्गम्/NP अप्राप्य/KKS तत्/SNV दायित्वम्/NP मुख्यमन्त्रिणे/NV चन्द्रशेखराय/NS दत्तवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP एव/INTF प्रधानमन्त्रिणा/NV युवराजेभ्यः/NP विविधाः/NV परीक्षाः/NP आयोजिताः/KN ।/PUNC
विशेषतया/NV राजनीतिविषये/NP परीक्षा/NP कृता/KN तेन/SN ।/PUNC
किन्तु/A तासु/SNV परीक्षासु/NP त्रिभिः/SMK अपि/A समाना/NV एव/INTF प्रतिभा/NP दर्शिता/KN ।/PUNC
यत्/SSN प्रवृत्तम्/KN तत्/SSN राजानम्/NP निवेद्य/KKS चन्द्रशेखरः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC त्रयः/SMK अपि/A सिंहासनस्य/NP उत्तराधिकारिताम्/NP प्राप्तुम्/KKS अर्हाः/NV एव/INTF ।/PUNC 
त्रयाणाम्/SMK अपि/A योग्यता/NP समाना/NV ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN ,/PUNC कश्चित्/A एकः/SMK राजत्वेन/NV घोषितः/KN चेत्/A अपरयोः/A अन्याय्यम्/NP भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राजा/NP वर्धितचिन्तः/NV सन्/A मन्त्रिणम्/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC मन्त्रिवर्य/NV !/PUNC समस्या/NP इतः/A अपि/A जटिला/NV एव/INTF जायमाना/KN अस्ति/KP ।/PUNC
इदानीम्/SN किम्/SN करवाम/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
क्षणम्/NP विचिन्त्य/KKS मन्त्री/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC एतदर्थम्/A अस्ति/KP कश्चन/A उपायः/NP ।/PUNC
यदि/AVK भवतः/SN अनुज्ञा/NP स्यात्/A तर्हि/AVK अहम्/SN भवतः/SN स्नुषाभिः/NP सह/AUP एकान्ते/NP मिलेयम्/KP ।/PUNC
मम/SN प्रश्नानाम्/NP उत्तरम्/NP यत्/SN ताभिः/SN दीयेत/KP तदाधारेण/NP निर्णेतुम्/KKS शक्यम्/NP स्यात्/A यत्/AVK भाविनि/NV काले/NP कः/SN राजा/NP करणीयः/KN इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A राजा/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यत्/SSN यत्/DV इष्यते/KP तत्/SSN सर्वम्/SN शीघ्रम्/KV एव/INTF करोतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
मम/SN एषा/SNV समस्या/NP तु/A अचिरात्/A निवारिता/KN भवेत्/KP एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राज्ञः/NP अनुज्ञाम्/NP प्राप्य/KKS मन्त्री/NP आदौ/NP जयस्य/NS पत्नीम्/NP प्रकोष्ठम्/NP आनाय्य/KKS अपृच्छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC देवि/NV !/PUNC भवत्याः/SN पतिः/NP राजा/NP यदि/AVK न/AN क्रियेत/KP तर्हि/AVK किम्/SN कुर्यात्/KP भवती/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS जयस्य/NS पत्नी/NP निराशा/NV सती/A क्षीणस्वरेण/KV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजत्वम्/NV तु/A भाग्यवशात्/NP प्राप्यते/KP ।/PUNC
यदि/AVK तत्/SNV भाग्यम्/NP मम/SN पत्युः/NP ललाटे/NP लिखितम्/KN न/AN स्यात्/A तर्हि/AVK मौनेन/NV स्थितिः/NP एव/INTF गतिः/NP मम/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतदनन्तरम्/A विजयस्य/NS पत्नी/NP प्रकोष्ठम्/NP आगता/KN ।/PUNC
मन्त्री/NP ताम्/SN अपि/A पूर्वतनम्/ASD एव/INTF प्रश्नम्/NP अपृच्छत्/KP ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS विजयस्य/NS पत्नी/NP अपि/A खेदेन/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN करवाणि/KP ?/PUNC भगवान्/NP मम/SN प्रार्थनाम्/NP न/AN पुरस्कृतवान्/KN इति/AUD चिन्तयन्ती/KN अहम्/SN पश्चात्तापम्/NP अनुभविष्यामि/KP ।/PUNC
मम/SN श्रद्धायाम्/NP भक्त्याम्/NP च/APY कोऽपि/A लोपः/NP अस्ति/KP इति/AUD अहम्/SN चिन्तयिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अन्ते/A अजयस्य/NS पत्नी/NP आगता/KN ।/PUNC
अन्ये/A इव/ASD एताम्/SN अपि/A मन्त्री/NP यदा/AVK अपृच्छत्/KP तदा/AVK झटिति/NV एव/INTF सा/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN पत्युः/NP राजत्वस्य/Nv अप्राप्तेः/KN प्रसङ्गः/NP एव/INTF न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
अहम्/SN मम/SN पत्युः/NP शक्तिम्/NV सामर्थ्यम्/NV कौशलम्/NV च/APY सम्यक्/NV जानामि/KP ।/PUNC
जीवने/NP तस्य/SN पराजयः/NP कदापि/A न/AN भविष्यति/KP इति/AUD अत्र/A मम/SN दृढः/NV विश्वासः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN अपि/A सः/SN राजा/NP न/AN भवेत्/KP इति/AUD चिन्तनम्/NP भवतः/SN मनसि/NP कथम्/A समुद्भुतम्/KN इति/AUD अहम्/SN तु/A न/AN जानामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तस्याः/SN निर्गमनस्य/NP अनन्तरम्/A मन्त्री/NP राजानम्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC अजयः/NS एव/INTF राजा/NP क्रियताम्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC        
वेतालः/NP एवम्/INTF कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC मन्त्री/NV चन्द्रशेखरः/NS यम्/SNV मार्गम्/NP दर्शितवान्/KN सः/SN विवेकहीनः/NV राजनीतिचातुर्यरहितः/NV च/APY किम्/SN न/AN आसीत्/KP ?/PUNC पत्नीः/NP प्रश्नान्/NP पृष्ट्वा/KKS पतीनाम्/NP सामर्थ्यस्य/NP निर्णयः/NP किम्/SN योग्यः/NP ?/PUNC ज्येष्ठे/NV स्नुषे/NP यत्/SKNSN उत्तरम्/NP उक्तवत्यौ/KN तत्/SSN सौम्यतापूर्णम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC
भगवति/NP तयोः/SN विश्वासः/NP स्फुटतया/NV भासते/KP स्म/A ।/PUNC
तृतीया/SKMP स्नुषा/NP तु/A धार्ष्ट्येन/NV उत्तरम्/NP उक्तवती/KN ।/PUNC
ज्येष्ठेषु/NP अनादरः/NV अपि/A तस्याः/SN आसीत्/KP ।/PUNC
तस्याम्/SN अहङ्कारः/NP आसीत्/KP इति/AUD तु/A स्पष्टम्/NV ।/PUNC
सा/SN वाक्चातुर्येण/NP सूचितवती/KN यत्/AVK मत्पतिसदृशः/ASD अन्यः/A न/AN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
यदि/AVK मम/SN पतिः/NP राजा/NP न/AN क्रियेत/KP तर्हि/AVK देशे/NP सङ्घर्षः/NP भवेत्/KP ,/PUNC अशान्तिः/NP च/AVK उत्पद्येत/KP इति/AUD तया/SN परोक्षतया/NV सूचितम्/KN अपि/A ।/PUNC
तथापि/A मन्त्री/NP राजानम्/NP यत्/SN उक्तवान्/KN तत्र/A भयम्/NP किम्/SN कारणम्/NP ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तरम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC त्रयः/SMKY अपि/A राजकुमाराः/NP समानयोग्यतावन्तः/NV ।/PUNC
ते/SN त्रयः/SMKY अपि/A सिंहासनारोहणे/NP अर्हाः/NV एव/INTF इति/AUD तु/A स्पष्टम्/NP एव/INTF ।/PUNC
सिंहासनारोहणविषये/NP तेषु/SN स्पर्धा/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
मया/SN एव/INTF सिंहासनम्/NP आरोढव्यम्/KN इति/AUD तेषु/SN कोऽपि/A न/AN चिन्तयति/KP स्म/A  ।/PUNC
किन्तु/A पुरुषाणाम्/NP यः/SNV व्यवहारः/NP भवति/KP तत्र/A पत्नीनाम्/NP प्रभावः/NP अपि/A कश्चन/A भवति/KP एव/INTF ।/PUNC
राज्ञाम्/NP जीवने/NP अपि/A एतत्/SN भवति/KP एव/INTF ।/PUNC
अतएव/A मन्त्री/NP चिन्तितवान्/KN यत्/AVK राज्ञः/NP स्नुषाणाम्/NP प्रतिस्पन्दम्/NP अवलम्ब्य/KKS युवराजानाम्/NP वैशिष्ट्यम्/NV किमपि/A ज्ञातव्यम्/KN इति/AUD ।/PUNC
राज्ञः/NP स्नुषाः/NP अपि/A गुणवत्यः/NV एव/INTF ।/PUNC
ज्येष्ठा/NV जयस्य/NS पत्नी/NP सहनशीला/NV ।/PUNC
भाग्ये/NP यत्/SSN लिखितम्/KN तत्/SSN सहनया/NP सोढव्यम्/KN इति/AUD अत्र/A तस्याः/SN विश्वासः/NP ।/PUNC
परिस्थितेः/NP विरोधम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN इच्छति/KP सा/SN ।/PUNC
विजयस्य/NS पत्नी/NP भगवद्भक्ता/NV ।/PUNC
सर्वम्/SNV भारम्/NP भगवति/NP आरोप्य/KKS जीवति/KP सा/SN ।/PUNC
भगवान्/NP एव/INTF सर्वस्य/NP कारणम्/NP इति/AUD चिन्तयति/KP सा/SN ।/PUNC
तृतीया/SMKP अजयस्य/NS पत्नी/NP एतादृश/ASD स्वभावयुक्ता/KN न/AN ।/AN
सा/SN पत्युः/NP धैर्यम्/NV आत्मविश्वासम्/NV च/APY वर्धयितुम्/KKS इच्छति/KP ।/PUNC
राजा/NP आत्मविश्वासवान्/NV भवेत्/KP एव/INTF ।/PUNC
एतया/SNV दृष्ट्या/NP अजयस्य/NS पत्नी/NP विशिष्टा/NV इव/ASD भासते/KP ।/PUNC
एवम्/ASD त्रिषु/SMKY अपि/A राजकुमारेषु/NP गुणेन/NP साम्यता/NV अस्ति/KP चेत्/A अपि/A पत्नीसहकाररूपः/ASD विशेषांशः/NP अजयस्य/NS एव/INTF अस्ति/KP ,/PUNC न/AN तु/A जयविजययोः/NS ।/PUNC
अतएव/A मन्त्री/NP राजानम्/NP असूचयत्/KP यत्/AVK अजयः/NS एव/INTF राजा/NP भवतु/KP इति/AUD ।/PUNC
देशे/NP अशान्तिः/ भवेत्/KP ,/PUNC अजयः/NS शासनविरोधम्/NP कुर्यात्/KP इत्यादीनि/A तु/A कारणानि/NP न/AN आसन्/KP मन्त्रिणः/NP निर्णयस्य/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KN त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP आलम्बितवान्/KN ।/PUNC
14/PUNC निराकरणस्य/NP कारणम्/NP (/PUNC 11/PUNC //PUNC 06/PUNC )/PUNC
‘/PUNC आरब्धम्KN उत्तम//NV जनाः/NP न/AN परित्यजन्ति/KP ’/PUNC इति/AUD अस्याम्/SN उक्तौ/NP श्रद्धावान्/NV त्रिविक्रमः/NS पुनः/A अपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS श्मशानदिशि/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC येषु/SN विवेकः/NP ,/PUNC लोकानुभवः/NP च/APY अद्वितीयः/NV भवति/KP तादृशाः/ASD बहवः/NP भवन्ति/KP लोके/NP ।/PUNC
तथापि/A तेषु/SN केचन/A क्षणिकेन/NV भावोद्वेगेन/NP अन्तिमस्तरे/NP सिद्धिम्/NP न/AN अधिगच्छन्ति/KP ।/PUNC
भवान्/SN अपि/A किम्/AP तादृशः/ASD एव/INTF ?/PUNC कस्यचित्/A साहाय्यम्/NV कर्तव्यम्/NP इति/AUD धिया/NP भवान्/SN मध्यरात्रे/NP एतस्मिन्/SNV घोरारण्ये/NP भ्रमन्/KNV अस्ति/KP इति/AUD भाति/KP मम/SN ।/PUNC
‘/PUNC येषाम्/SN हितम्/KN कृतम्/KN ते/SN कृतज्ञतापूर्वकम्/NV मम/SN अपेक्षाम्/NP पूरयेयुः/KP '/PUNC इति/AUD इच्छा/NP भवतः/SN अस्ति/KP चेत्/A भवता/SN युवराजेन/NV वसन्तसेनेन/NS इव/ASD न/AN व्यवहरणीयम्/KN ।/PUNC
भवन्तम्/SN जागरयितुम्/KKS अहम्/SN तस्य/SN कथाम्/NP विस्तरेण/NV श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
गन्धर्वलोके/NP चित्रवर्णिका/NS नाम/NP काचित्/A आसीत्/KP ।/PUNC
अद्भुतसुन्दर्याः/NV तस्याः/SN सुन्दरता/NV सर्वैः/SN अपि/A श्लाघ्यमाना/KN आसीत्/KP ।/PUNC
स्वर्णमञ्जरी/NS गन्धर्वराजस्य/NV शक्तितेजस्कस्य/NS एकमात्रपुत्री/NP ।/PUNC
चित्रवर्णिकायाः/NS सौन्दर्यम्/NV अधिकृत्य/KKS प्रचलतः/KN वार्तालापस्य/NP श्रवणेन/NP सा/SN महत्या/NV असूयया/NP ग्रस्ता/KN जाता/KN ।/PUNC
अतः/A सा/SNV चित्रवर्णिकाम्/NS द्विषति/KP स्म/A सदापि/A ।/PUNC
कदाचित्/A स्वर्णमञ्जरी/NS पितरम्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मया/SN भूलोकः/NP द्रष्टव्यः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
शक्तितेजस्कः/NS पुत्र्याः/NP एताम्/SNV अपेक्षाम्/NP अनादर्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV ताम्/SN भूलोकम्/NP प्रति/AUP अनयत्/KP ।/PUNC
तत्रत्यानि/A विचित्राणि/NV वैशिष्ट्यानि/NP ,/PUNC दर्शनीयानि/NV स्थानानि/NP च/APY तस्यै/SN सः/SN अदर्शयत्/KP ।/PUNC
ततः/A प्रतिगता/KN स्वर्णमञ्जरी/NS भूलोकस्य/NP विषये/NP सर्वान्/SN अपि/A रञ्जकतया/NV अवदत्/KP ।/PUNC
अतः/A चित्रवर्णिकायाः/NS मनसि/NP अपि/A भूलोकदर्शनेच्छा/NP प्रबला/NV अभवत्/KP ।/PUNC
शक्तितेजस्कः/NS एतम्/SNV विषयम्/NP पुत्र्याः/NP द्वारा/A ज्ञात्वा/KKS ,/PUNC चित्रवर्णिकाम्/NS सभाम्/NP प्रति/AUP आकार्य/KN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC चित्रे/NS !/PUNC मम/SN अनुमतिम्/NP विना/AUP भूलोकम्/NP प्रति/AUP गमनम्/NP अपराधाय/NP ।/PUNC
माम्/SN धिक्कृत्य/KKS यदि/AVK भवती/SN भूलोकम्/NP गच्छेत्/KP तर्हि/AVK गन्धर्वकन्यायाः/NP भवत्याः/SN सर्वाः/SN अपि/A शक्तयः/NP विनष्टाः/KN भवेयुः/KP ।/PUNC
किन्तु/A भूलोकस्य/NP अत्यन्तमहत्त्वभूतानि/NV सर्वाणी/SN स्थानानि/NP पक्षाभ्यन्तरे/A यदि/AVK भवती/SN द्रष्टुम्/KKS शक्नुयात्/KP तर्हि/AVK ताः/SNV शक्तयः/NP भवत्या/SN पुनः/A प्राप्येरन्/KP ।/PUNC
तथा/A शक्तयः/NP प्राप्ताः/KN चेत्/A एव/INTF भवती/SN पुनः/A गन्धर्वलोके/NP पदम्/NP स्थापयितुम्/KKS अर्हा/NV भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
गन्धर्वराजस्य/NP कथनम्/NP श्रुतवत्याः/KKS चित्रायाः/NS भूलोकदर्शनेच्छा/NP इतोऽपि/A अधिका/NV जाता/KN ।/PUNC
सा/SN शक्तिनाशसम्भावनाम्/NP अपि/A उपेक्ष्य/KKS सत्वरम्/NV एव/INTF भूलोकम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवती/KN ।/PUNC
आकाशमार्गेण/NP यात्राम्/NP कुर्वत्या/KKS तया/SN अरण्ये/NP गभीरे/NV खाते/NP प्रवहन्ती/KNV काचित्/A नदी/NP अवलोकिता/KN ।/PUNC
तस्याम्/SNV नद्याम्/NP यथेष्टम्/KN स्नानम्/NP कृत्वा/KKS सा/SN पुनः/A आकाशम्/NP प्रति/AUP उड्डयितुम्/KKS प्रयत्नम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC
किन्तु/A तथा/A कर्तुम्/KKS न/AN शक्तम्/KN तया/SN ।/PUNC
‘/PUNC एतवता/A मम/SN शक्तयः/NP विनष्टाः/KN सन्ति/KP ’/PUNC इति/AUD तदा/A तया/SN अवगतम्/KN ।/PUNC
तस्मिन्/SN एव/INTF समये/NP तेन/SNV मार्गेण/NP गच्छन्/KNV कश्चन/A अश्वारोही/NV युवकः/NP चित्रवर्णिकाम्/NS दृष्ट्वा/KKS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC सुन्दरि/NV !/PUNC भवदीयम्/SN एतत्/SNV अद्भुतम्/NV सौन्दर्यम्/NV पश्यामि/KP चेत्/A प्रतीयते/KP यत्/AVK भवती/SN भूलोकवासिनी/NV न/AN  इति/AUD ।/PUNC
मम/SN दर्शनानन्तरम्/A अपि/A भवती/SN अदृश्या/NP न/AN अभवत्/KP इत्यनेन/A ज्ञायते/KP –/PUNC भवती/SN सङ्कटे/NP पतितवती/KN अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
मया/SN उक्तम्/KN सत्यम्/NP एव/INTF खलु/A ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भोः/ASMB भूलोकवासिन्/NV !/PUNC भवतः/SN बुद्धिमत्ता/NP अद्वितीया/NV ।/PUNC
अहम्/SN चित्रवर्णिका/NS नाम/NP गन्धर्वकन्या/NP ।/PUNC
भवताम्/SN लोकम्/NP द्रष्टुम्/KKS आगता/KN अहम्/SN दिव्यशक्तिभिः/NP रहिता/KN अभवम्/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN चित्रवर्णिका/NS ।/PUNC
सः/SNV युवकः/NP स्वस्य/SN परिचयम्/NP वदन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN नाम/NP वसन्तसेनः/NS इति/AUD ।/PUNC
अहम्/SN कीर्तिचन्द्रिकाराज्यस्य/NS युवराजः/NP अस्मि/KP ।/PUNC
राज्याभिषेकतः/KN पूर्वम्/A देशभ्रमणम्/NP करणीयम्/KN इति/AUD निर्णीय/KKS अहम्/SN देशसञ्चारम्/NP कुर्वन्/KNV अस्मि/KP ।/PUNC
अहम्/SN भूलोकस्य/NP महत्त्वपूर्णानि/NV स्थानानि/NP दर्शयिष्यामि/KP ।/PUNC
तस्य/SN प्रतिफलरूपेण/ASD भवती/SN माम्/SN गन्धर्वलोकम्/NP दर्शयेत्/KP ।/PUNC      
यतः/A तत्रत्याः/A शासनपद्धतीः/NP अस्माकम्/SN राज्ये/NP अपि/A अनुष्ठानपथम्/NV आनेतुम्/KKS इच्छामि/KP अहम्/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC युवराज/NV !/PUNC भवतः/SN विचारः/NP श्लाघ्यनीयः/KN एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/A गन्धर्वलोकम्/NP प्रति/AUP गमनाय/NP मया/SN पुनः/A शक्तयः/NP प्रतिप्राप्तव्याः/KN भविष्यन्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS गन्धर्वराजेन/NP सह/AUP प्रवृत्ताम्/NP चर्चाम्/NP समग्राम्/NP श्रावयित्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC शक्तितेजस्कः/NS अस्माकम्/SN राजा/NP ।/PUNC
मम/SN दिव्यशक्तीनाम्/NP प्रतिप्राप्तये/NP तेन/SN कश्चन/A उपायः/NP सूचितः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
पञ्चदशसु/SMKY दिनेषु/NP एतस्य/SNV लोकस्य/NP महत्तराणि/NV स्थलानि/NP यदि/AVK अहम्/SN द्रष्टुम्/KKS शक्नुयाम्/KP तर्हि/AVK शापात्/NP मुक्ता/NP भवेयम्/KP ।/PUNC
तादृशानाम्/SNV स्थानानाम्/NP विवरणम्/NP भवान्/SN वक्तुम्/KKS शक्नुयात्/KP किम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवती/KN चित्रवर्णिका/NS ।/PUNC
तदा/A वसन्तसेनः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC पुण्य/NV स्थानानि/NP कुत्र/A सन्ति/KP इति/AUD अस्माकम्/SN देशस्य/NP पण्डिताः/NP जानन्ति/KP ।/PUNC
अन्तिमम्/NV स्थानम्/NP कैलासगिरिः/NP अस्ति/KP ।/PUNC`

तत्रैव/INTF पार्वतीदेव्या/NP सह/AUP शिवः/NS विहारम्/NP करोति/KP ।/PUNC       
ततः/A निकटे/AUP एव/INTF मानससरोवरः/NS अस्ति/KP ।/PUNC
ततः/A कैलासगिरिः/NP द्रष्टुम्/KKS शक्यः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS चित्रवर्णिका/NS महता/NV उत्साहेन/KV उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC पक्षाभ्यन्तरे/AUP आवाम्/SN तत्र/A गन्तुम्/KKS शक्नुयाव/KP किम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC आम्/ABS ।/PUNC
पञ्चदशभ्यः/SMKY दिनेभ्यः/NP पूर्वम्/A एव/INTF आवयोः/SN तत्र/A गमनम्/NP शक्यम्/KN स्यात्/A ।/PUNC
गमनवावसरे/NP मध्येमार्गम्/NP प्राप्यमाणानाम्/KN स्थानविशेषाणाम्/NP दर्शनम्/NP अपि/A भवितुम्/KKS अर्हति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN वसन्तसेनः/NS ।/PUNC
ततः/A उभौ/SN अपि/A प्रस्थानम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
तौ/SN विविधानि/NV स्थानानि/NP पश्यन्तौ/KN दशसु/SMKY दिनेषु/NP मानससरोवरम्/NS प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
पूर्णिमारात्रिः/NP आसीत्/KP सा/SN ।/PUNC
कौमुद्याम्/NP कैलासगिरिः/NP स्वर्णराशिवत्/ASD शोभन्ते/KP स्म/A ।/PUNC
कैलासगिरिम्/NP दृष्ट्वा/KKS तौ/SN शिरः/NP अवनमय्य/KKS भक्त्या/NV प्रणामम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
तत्समनन्तरम्/A एव/INTF चित्रवर्णिकायाः/NS शरीरम्/NP दिव्यकान्त्या/NP शोभमानम्/NP अभवत्/KP ।/PUNC
सा/SN पुनः/A गन्धर्वशक्तीः/NP प्राप्तवती/KN ।/PUNC
सन्तुष्टा/KN सती/A सा/sN वसन्तसेनम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC युवराज/NV !/PUNC भवता/SN यत्/SSN साहाय्यम्/NP कृतम्/KN तत्/SSN अहम्/SN जीवने/NP कदापि/A न/AN विस्मरिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN अदृश्या/NV सती/A पश्यन्ती/KNV आसीत्/KP स्वर्णमञ्जरी/NS ।/PUNC
सा/SN झटिति/NV एव/INTF चित्रवर्णिकायाः/NS वसन्तसेनस्य/NS च/APY विषयम्/NP पितरम्/NP असूचयत्/KP ।/PUNC
एतत्/SN ज्ञातवान्/NV शक्तितेजस्कः/NS शीघ्रम/KV एव/INTF तत्र/A उपस्थितः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
चित्रवर्णिका/NS विनम्रभावनया/NV गन्धर्वराजम्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एषः/SN कीर्तिचन्द्रिकाराज्यस्य/NS युवराजः/NP वसन्तसेनः/NS ।/PUNC
एतेन/SN अहम्/SN बहुधा/NV उपकृता/KN ।/PUNC
गन्धर्वलोकम्/NP दर्शयिष्यामि/KP इति/AUD अहम्/SN प्रतिज्ञातवती/KN अस्मि/KP ।/PUNC
एतम्/SN वयम्/SN अतिथिरूपेण/ASD नयाम/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS शक्तितेजस्कः/NS क्रोधम्/NP प्रकटयन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC अस्माकम्/SN लोके/NP मानवानाम्/NP प्रवेशः/NP निषिद्धः/KN इति/AUD किम्/SN भवत्या/SN विस्मृतम्/KN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ताम्/SN तर्जयित्वा/KKS ततः/A अदृश्यः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
ततः/A चित्रवर्णिका/NS वसन्तसेनम्/NS उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अस्माकम्/SN गन्धर्वराजस्य/NP कथनम्/AP श्रुतम्/KN खलु/A भवता/SN ?/PUNC गन्धर्वलोकम्/NP प्रति/AUP भवतः/SN नयनेन/NP अहम्/SN क्लेशकूपे/NP पतेयम्/KN निश्चयेन/NV ।/PUNC
तथापि/A अस्मल्लोकदर्शने/NP भवतः/SN प्रबला/NV इच्छा/NP यदि/AVK स्यात्/A तर्हि/AVK अहम्/SN भवन्तम्/SN अस्मल्लोकम्/NP नेष्यामि/KP अवश्यम्/NV ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A वसन्तसेनः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवत्याः/SN एवंविधस्य/ASD कथनस्य/NP श्रवणस्य/NP अनन्तरम्/A अपि/A गन्धर्वलोकम्/NP द्रष्टुम्/KKS कथम्/AP अहम्/SN उत्सहेय/NP ?/PUNC भवत्याः/SN राजा/NP एव/INTF मनः/NP परिवर्तनम्/NP प्राप्य/KKS स्वलोकम्/NP प्रति/AUP यदि/AVK माम्/SN निमन्त्रयेत्/KP तर्हि/AVK अपि/A अहम्/SN तत्र/A पदम्/NP न/AN निक्षिपेयम्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
वसन्तसेनस्य/NS एतेन/SNV वचनेन/NP हृष्टा/KN चित्रवर्णिका/NS ततः/A अदृश्या/NV अभवत्/KP ।/PUNC
एवम्/ASD कथाम्/NP श्रावयित्वा/KKS वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC महाराज/NV !/PUNC कष्टम्/NP सोढ्वा/KKS वसन्तसेनः/NS चित्रवर्णिकायाः/NS साहाय्यम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
तेन/SN एव/INTF कारणेन/NP सा/SN दिव्य/NV शक्तिम्/NP पुनः/A प्राप्तवती/KN ।/PUNC  
गन्धर्वलोकम्/NP गत्वा/KKS तत्रत्याः/A शासनपद्धतीः/NP दृष्ट्वा/KKS ताः/SN स्वशासने/NP अनुष्ठातव्याः/KN इति/AUD वसन्तसेने/NS प्रबला/NV इच्छा/NP आसीत्/KP एव/INTF खलु/A ?/PUNC तथापि चित्रवर्णिका यदा/AVK तम्/SN स्वलोकम्/NP प्रति/AUP नेतुम्/KKS सज्जा/KN अभवत्/KP तदा/AVK तेन/SN किमर्थम्/AP उपेक्षाभावः/NP दर्शितः/KN ?/PUNC सः/SN तात्कालिकेन/NV भावोद्वेगेन/NP ग्रस्तः/KN अभवत्/KP किम्/SN ?/PUNC तेन/SN महान्/NV अविवेकः/NP खलु/A प्रदर्शितः/KN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तरम्/NP जानता/KNV अपि/A भवता/SN यदि/AVK न/AN उच्येत/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP शतधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/KN त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वसन्तसेनः/NS चिन्तयति/KP स्म/A यत्/AVK गन्धर्वाः/NP उत्तमाः/NV भवन्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
अतएव/A तत्रत्यानाम्/A शासनपद्धतीनाम्/NP अनुसरणस्य/NP इच्छा/NP उद्भुता/KN तस्मिन्/SN ।/PUNC
तदनन्तरम्/A तेन/SN ज्ञातम्/KN यत्/AVK गन्धर्वराजस्य/NP निष्कारणकोपस्य/NP कारणम्/NP स्वर्णमञ्जर्याः/NS ईर्ष्या/NP एव/INTF ।/PUNC
चित्रवर्णिकायाः/NS शापवृत्तान्तः/NP अपि/A तेन/SN ज्ञातः/KN आसीत्/KP एव/INTF ।/PUNC
ततः/A सः/SN अवगतवान्/KN यत्/AVK गन्धर्वलोके/NP अनुसरणयोग्याः/NV गुणाः/NP न/AN सन्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
अतएव/A गन्धर्वलोकम्/NP प्रति/AUP गमनम्/NP तेन/SN निराकृतम्/KN ।/PUNC
अन्यत्/AVK च/AVK ,/PUNC ‘/PUNC भवतः/SN नयनेन/NP मम/SN कष्टम्/NP भविष्यति/KP ’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KP चित्रवर्णिका/NS ‘/PUNC भवतः/SN इच्छा/NP तीव्रा/NV अस्ति/KP चेत्/A अहम्/SN भवन्तम्/SN नेष्यामि/KP एव/INTF ’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
चित्रवर्णिकायाः/NS कष्टम्/NP न/AN ऐच्छत्/KP वसन्तसेनः/NS ।/PUNC
अतएव/A सः/SN स्वनिर्णयम्/NP परिवर्तितवान्/KN ।/PUNC
शान्ततया/NV एव/INTF तेन/SN एषः/SNV निर्णयः/NP कृतः/KN ।/PUNC
अत्र/A भावावेशस्य/NP न/AN कापि/A प्रसक्तिः/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD राज्ञः/NP मौनभङगम्/NP कर्तुम्/KKS शक्तवान्/NV वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवालम्बत/KP ।/PUNC 
15/PUNC निन्दाराक्षसः/NP (/PUNC 02/PUNC /PUNC 02/PUNC )/PUNC
घोरान्धकारः/NP ।/PUNC
भयजनिका/NV रात्रिः/NP सा/SN ।/PUNC
शृगालादीनाम्/NP रवः/NP दूरतः/AUP श्रूयते/KP स्म/A ।/PUNC
मेघाः/NP उच्चैः/KV गर्जनम्/NP कुर्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
विद्युतः/NP तैक्ष्ण्येन/NP दृष्टिशक्तिम्/NP पीडयन्ति/KP स्म।A 
तथापि/A त्रिविक्रमः/NS स्वस्य/SN प्रयत्नम्/NP त्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A मौनेन/NV यथापूर्वम्/NP श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवतः/SN लक्ष्यम्/NP किम्/SN वा/A स्यात्/A ?/PUNC किमर्थम्/AP वा/A भवान्/SN एतादृशम्/ASD महान्तम्/NV परिश्रमम्/NP करोति/KP ?/PUNC मध्यरात्रम्/NV ,/PUNC अन्धकारः/NV ,/PUNC पिशाचादिरवः/NV ,/PUNC मेघगर्जनम्/NV इत्यादिषु/A एकम्/SMK अपि/A भवति/SN भीतिम्/NP न/AN जनयति/KP ?/PUNC किमर्थम्/AP वा/A भवान्/SN स्वप्राणान्/NP अपायगर्ते/NP पातयितुम्/KKS इच्छति/KP ?/PUNC कः/SN वा/A भवन्तम्/SN एतादृशे/ASD कार्ये/NP प्रवर्तितवान्/KN ?/PUNC अन्ते/A फलप्राप्तिसमये/NP सः/SN स्वस्य/SN उद्देशम्/NP विस्मृतवान्/NV चेत्/A भवतः/SN सर्वः/SN अपि/A अयम्/SNV प्रयासः/NP व्यर्थः/NP खलु/A ?/PUNC अविचिन्तितव्यवहारः/NV किम्/SN शोभते/KP ?/PUNC पूर्वम्/A अरुणा/NS नामिका/NP काचित्/A महर्षितः/KN वरम्/NP प्राप्य/KKS अपि/A अन्ते/A तम्/SNV वरम्/NP स्वनिमित्तम्/KN न/AN उपयुक्तवती/KN ,/PUNC प्रत्युत/A अन्यस्य/A निमित्तम्/KN उपयुक्तवती/KN अविचिन्त्य/KKS ।/PUNC
तस्याः/SN कथा/NP अविवेकव्यवहारतः/KN भवन्तम्/SN निवर्तयेत्/KP ।/PUNC
अतः/A तस्याः/SN कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
पूर्वम्/A गङ्गा/NS नाम/NP वाचाटा/NV कोपशीला/NV निन्दाप्रवृत्तिमयी/NV काचित्/A गृहिणी/NP आसीत्/KP ।/PUNC
अन्यनिन्दार्थम्/NP प्राप्तम्/KN एकम्/SMK अपि/A अवकाशम्/NP सा/SN न/AN परित्यजति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्याः/SN पतिः/NP बलरामः/NS ।/PUNC
सः/SN पत्न्याः/NP कोपशीलताम्/NV शान्ततया/NP सहते/KP स्म/A ।/PUNC
तयोः/SN पुत्रः/NP भीमः/NS ।/PUNC
सः/SN अपि/A पितृसदृशः/ASD सहनशीलः/NV एव/INTF ।/PUNC
अतः/A माता/NP निरन्तरम्/A तर्जयति/KP चेदपि/A प्रतिवचनम्/NP किमपि/A न/AN वदति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
एकदा/A भीमः/NS मातुः/NP निमित्तम्/A शाटिकाम्/NP क्रेतुम्/KKS गङ्गापुरम्/NS प्रति/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
गङ्गापुरे/NS कौशेयशाटिकानिर्माणम्/NP विशेषतः/KN प्रचलति/KP स्म/A ।/PUNC
जनाः/NP कौशेयशाटिकाम्/NP क्रेतुम्/KKS तम्/SNV ग्रामम्/NP गच्छन्ति/KP स्म/A बहुधा/NV ।/PUNC
गङ्गा/NS तस्मात्/SN एव/INTF ग्रामात्/NP एकाम्/SMKY कौशेयशाटिकाम्/NP क्रेतुम्/KKS इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A सा/SN अपेक्षितम्/NV वर्णम्/NP विन्यासम्/NP च/APY सूचयित्वा/KKS पुत्रम्/NP गङ्गापुरम्/NS प्रति/AUP प्रेषितवती/KN ।/PUNC
गङ्गापुरम्/NS गत्वा/KKS भीमः/NS बहून्/NV शाटिकानिर्मातॄन्/NP दृष्टवान्/KN ।/PUNC
किन्तु/A मात्रा/NP यादृशी/AVK शाटिका/NP सूचिता/KN आसीत्/KP तादृशी/AVK तेन/SN कुत्रापि/A न/AN लब्धा/KP एव/INTF ।/PUNC
शाटिकाम्/NP अक्रीत्वा/KKS गतम्/KN चेत्/A किम्/SN भवेत्/KP इति/AUD सः/SN जानाति/KP स्म/A ।/PUNC
अवाच्यशब्दैः/NV मातुः/NP निन्दनम्/NP श्रोतुम्/KKS न/AN इच्छति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
अतः/A किङ्कर्तव्यतामूढः/NV सः/SN नद्याः/NP तीरे/NP कस्यचित्/A वृक्षस्य/NP अधः/AUP उपविष्टवान्/KN ।/PUNC
ततः/A अनतिकाले/NP कासाञ्चित्/A तरुणीनाम्/NP गणः/NP तत्र/A आगतः/KN ।/PUNC
ताः/SN तरुण्यः/NP प्रतिदिनम्/NP स्नानार्थम्/NP नदीम्/NP आगच्छन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
स्नानम्/NP समाप्य/KKS प्रतिगमनसमये/NP जलम्/NP नयन्ति/KP स्म/A ताःSN ।/PUNC
तासु/SN अन्यतमा/NV अरुणा/NS ।/PUNC
सा/SN तर्जनस्वरेण/NP भीमम्/NS पृष्टवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC रे/ASMB ,/PUNC किमर्थम्/AP  उपविष्टम्/KN अत्र/A ?/PUNC वयम्/SN बालिकाः/NP अत्र/A स्नानम्/NP कुर्मः/KP इति/AUD किम्/AP भवान्/SN न/AN जानाति/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS म्लानवदनः/NV भीमः/NS स्वस्य/SN आगमनस्य/NP उद्देशम्/NP,/PUNC निराशतायाः/NP कारणम्/NP च/APY ताम्/SN उक्तवान्/KN ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS अरुणा/NS उच्चैः/KV हसन्ती/KNV उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC कीदृशी/AP अविवेकिनी/NV भवतः/SN माता/NP ?/PUNC शाटिकाम्/NP क्रेतुम्/KKS तया/SN स्वयम्/SN आगन्तव्यम्/KN आसीत्/KP ,/PUNC अन्या/A महिला/NP वा/AVK प्रेषणीया/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सा/SN तु/A सर्वथा/A लौकिकज्ञानरहितम्/NV भवन्तम्/SN प्रेषितवती/KN अस्ति/KP ।/PUNC
तथापि/A अलम्/AN चिन्तया/NP ।/PUNC
अहम्/SN भवतः/SN साहाय्यम्/NP करिष्यामि/KP ।/PUNC
भवान्/SN ग्रामम्/NP प्रविश्य/KKS शिवराजस्य/NS गृहम्/NP अन्विष्य/KKS तत्र/A मम/SN प्रतीक्षाम्/NP करोतु/KP ।/PUNC       
अचिरात्/NV एव/INTF अहम्/SN स्नानम्/NP समाप्य/KKS तत्र/A आगमिष्यामि/KP ।/PUNC
भवतः/SN मात्रे/NP यादृशी/AVK रोचेत/KP तादृशीम्/AVK एव/INTF शाटिकाम्/NP अहम्/SN चित्वा/KKS दास्यामि/KP ।/PUNC
भवतः/SN माता/NP भवन्तम्/SN यथा/AVK प्रशंसेत्/KP तथा/AVK करिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
भीमः/NS ततः/A निर्गत्य/KKS शिवराजस्य/NS गृहम्/NP प्राप्य/KKS तत्र/A प्रतीक्षाम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
अल्पे/NV एव/INTF काले/NP अरुणा/NS तत्र/A आगतवती/KN ।/PUNC
‘/PUNC भवतः/SN माता/NP कीदृशी/AP अस्ति/KP ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD भीमम्/NS पृष्टवती/KN ।/PUNC
ततः/A एकाम्/SMKY सामान्याम्/NV शाटिकाम्/NP आनीय/KKS भीमाय/NS दत्तवती/KN च/AVK ।/PUNC
‘‘/PUNC गृहम्/NP गत्वा/KKS एताम्/SNV शाटिकाम्/NP मात्रे/NP ददातु/KP ।/PUNC
एतादृशी/ASD एव/INTF शाटिका/NP राज्ञ्या/NP अपि/A वर्षात्/NP पूर्वम्/A क्रीता/KN आसीत्/KP इति/AUD आपणिकः/NP उक्तवान्/KN इति/AUD वदतु/KP ।/PUNC
उभे/SN महिले/NP समानाम्/NV आसक्तिम्/NP वहतः/KN इति/AUD तु/A आश्चर्याय/NP इति/AUD आपणिकः/NP उक्तवान्/KN इति/AUD अपि/A वदतु/KP ।/PUNC
एतेन/SN भवतः/SN माता/NP सन्तुष्टा/KN भविष्यति/KP ।/PUNC
राज्ञ्या/NP सह/AUP तोलनम्/ASD तस्यै/SN हर्षम्/NP ददाति/KP ।/PUNC
अतः/A भवतः/SN माता/NP भवता/SN नीताम्/NP शाटिकाम्/NP दृष्ट्वा/KKS निश्चयेन/NP तुष्टा/KN भविष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अरुणा/NS ।/PUNC
भीमः/NS ग्रामम्/NP प्रत्यागत्य/KKS अरुणा/NS यथा/AVK उक्तवती/KN तथा/AVK एव/INTF मातरम्/NP उक्तवान्/KN ।/PUNC
तत्/SN श्रुत्वा/KKS गङ्गा/NS नितराम्/NV सन्तुष्टा/KN ।/PUNC
भीमम्/NS बहुधा/NV श्लाघितवती/KN सा/SN ।/PUNC
भीमः/NS पितरम्/NP प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN निवेदितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A पिता/NP चिन्तितवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC यदि/AVK अरुणा/NS मम/SN पुत्रम्/NP परिणयेत्/KP तर्हि/AVK गङ्गायाः/NS स्वभावम्/NP परिवर्तयितुम्/KKS शक्नुयात्/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पितुः/NP सूचनायाः/NP अनुगुणम्/NP अनन्तरदिन्/NP भीमः/NS पुनरपि/A गङ्गापुरम्/NS गतवान्/KN ।/PUNC
अरुणायाः/NS प्रतीक्षाम्/NP कृतवान्/KN च/AVK ।/PUNC
अल्पे/NV एव/INTF काले/NP मिलिता/KN अरुणा/NS पृष्टवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN भवतः/KN मात्रे/A सा/SNV शाटिका/NP अरोचत/KP ?/PUNC सा/SN भवन्तम्/SN तर्जितवती/KN तु/A न/AN स्यात्/A खलु/A ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUP ।/PUNC
‘‘/PUNC मम/SN मात्रे/NP सा/SNV शाटिका/NP अरोचत/KP बहुधा/NV ।/PUNC
मया/SN अन्यस्य/NV कार्यस्य/NP निमित्तम्/KN आगतम्/KN अद्य/A ।/PUNC
किम्/AP भवती/SN माम्/SN परिणयेत्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN भीमः/NS ।/PUNC        
‘‘/PUNC विवाहः/NP ज्येष्ठैः/NP खलु/AP निश्चीयते/KP ?/PUNC अतः/A भवता/SN मम/SN मातापितरौ/NP प्रष्टव्यौ/KN एतद्विषये/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अरुणा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC तत्/SN तु/A करिष्यते/KP एव/INTF ।/PUNC
किन्तु/A ततः/A पूर्वम्/A अहम्/SN भवत्याः/SN आशयम्/NP ज्ञातुम्/KKS इष्टवान्/KN ।/PUNC
अतएव/A अद्य/A आगतम्/KN मया/SN ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP भीमः/NS ।/PUNC
अरुणा/NS क्षणकालम्/NP विचिन्त्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN सरलः/NV  मृदुस्वभावः/NV च/APY ।/PUNC
एषः/SNV स्वभावः/NP मह्यम्/SN अरोचत/KP ।/PUNC
अतः/A शाटिकाचयने/NP मया/SN भवतः/SN साहाय्यम्/NP कृतम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A भीमः/NS स्वस्य/SN मातुः/NP स्वभावादिकम्/NP निवेद्य/KKS अपृच्छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN भवती/SN स्व/SN चातुर्येण/NV मम/SN मातुः/NP स्वभावे/NP परिवर्तनम्/NP आनेतुम्/KKS शक्नुयात्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अरुणा/NS किञ्चित्/A चिन्तितवती/KN ।/PUNC
तया/SN महर्षिः/U विलम्बनः/NS स्मृतः/KN ।/PUNC
देशसञ्चारम्/NP कुर्वन्/KNV कदाचित्/A सः/SN गङ्गापुरम्/NS अपि/A आगतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
नदीतटे/NP गच्छन्/KNV सः/SN स्खलनात्/NP पतितवान्/KN ।/PUNC
पादे/NP अस्थिव्यावर्तनम्/NP प्राप्य/KKS सः/SN उत्थातुम्/KKS न/AN शक्तवान्/KN ।/PUNC
तदा/A नदीं/NP स्नानार्थम्/NP आगताः/KN सर्वाः/SNV तरुण्यः/NP तस्य/SN उपहासम्/NP कृतवत्यः/KP ।/PUNC
किन्तु/A अरुणा/NS अग्रे/A गत्वा/KKS तस्य/SN साहाय्यम्/NP कृतवती/KN ।/PUNC
एतस्मात्/SN सन्तुष्टः/KN ऋषिः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवत्याः/SN सेवया/NP अहम्/SN सन्तुष्टः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
अपेक्षितम्/NP याचतु/KP ।/PUNC
ददामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अरुणा/NS झटिति/NV निर्णेतुम्/KKS न/AN शक्तवती/KN ।/PUNC
अतः/A सा/SN समयावकाशम्/NP प्रार्थितवती/KN ।/PUNC 
तदा/A ऋषिः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यदा/AVK किमपि/A साहाय्यम्/NP आवश्यकम्/NP तदा/AVK नेत्रे/NP निमील्य/KKS त्रिवारम्/NP मम/SN नाम/NP उच्चारयतु/KP ।/PUNC
अहम्/SN तदा/A प्रत्यक्षीभूय/KKS वरम्/NP दास्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अरुणा/NS एतत्सर्वम्/SN भीमम्/NS उक्त्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC सामान्येन/NV जनेन/NP भवतः/SN मातुः/NP स्वभावस्य/NP परिवर्तनम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN शक्यम्/KKS इति/AUD भाति/KP ।/PUNC
अतः/A महर्षेः/U विलम्बनस्य/NS साहाय्यस्वीकारः/NP एव/INTF वरम्/NV स्यात्/A ’’/PUNC इति/AUD उक्त्वा/KKS महर्षेः/NP नाम/NP त्रिवारम्/NP उच्चारितवती/KN ।/PUNC
विलम्बनः/NS झटिति/NV प्रत्यक्षीभूय/KKS अरुणायाः/NS मुखात्/NP भीमस्य/NS वृत्तान्तम्/NP समग्रतया/NV श्रुतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A सः/SN भीमम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC आगच्छतु/KP ,/PUNC भवतः/SN मात्रा/NP मेलयतु/KP माम्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A तौ/SN ततः/A निर्गत्य/KKS भीमस्य/NS गृहम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
मञ्चे/NP शयानाम्/KNV गङ्गाम्/NS महर्षिः/NP भिक्षाम्/NP याचितवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अम्ब/NP !/PUNC भिक्षाम्/NP ददातु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A गङ्गा/NS झटिति/KV उत्थाय/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN भिक्षायाचनार्थम्/NP आगतम्/KN भवता/SN ?/PUNC कः/SN अयम्/SN क्रमः/NP भवतः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD वदन्ती/KNV अवाच्यशब्दैः/NP सन्न्यासिनः/NP निन्दनम्/NP आरब्धवती/KN ।PUNC
‘‘/PUNC अम्ब/NP !/PUNC यदि/AVK इष्यते/KP तर्हि/AVK भिक्षाम्/NP ददातु/KP ।/PUNC
अन्यथा/A -/PUNC ‘/PUNC प्रतिगच्छतु/KP ’/PUNC इति/AUD वदतु/KP ।/PUNC
विना/AUP कारणम्/NP उक्ताः/KN निन्दाशब्दाः/NP राक्षसरूपेण/ASD परिवर्तिताः/KN सन्तः/A भवतीम्/SN पीडयिष्यन्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD शान्ततया/NV अवदत्/KP महर्षिः/NP ।/PUNC
“/PUNC आबाल्यात्/NP मम/SN एषैव/INTF प्रवृत्तिः/NP ।/PUNC
मातापितरौ/NP अपि/A मया/SN एवम्/ASD एव/INTF तर्जितौ/KN ।/PUNC
पतिः/NP पुत्रः/NP च/APY अपि/A एवम्/ASD एव/INTF तर्ज्येते/KP ।/PUNC
अद्य/A अवधि/NP मया/SN कोऽपि/A दुष्ट/NV परिणामः/NP न/AN दृष्टः/KN ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN किम्/SN एतत्/SN उच्यते/KP भवता/SN ?/PUNC ”/PUNC इति/AUD कोपेन/NP एव/INTF पृष्टवती/KN गङ्गा/NS ।/PUNC
“/PUNC यदि/AVK मया/SN कोऽपि/A अपराधः/NP कृतः/KN स्यात्/A तर्हि/AVK भवत्याः/SN निन्दनम्/NP युज्यते/KP ।/PUNC
किन्तु/A कारणम्/NP विना/AUP यदि/AVK भवती/SN माम्/SN मादृशम्/ASD अन्यम्/SN कञ्चित्/A वा/APY यदि/AVK तर्जयेत्/KP तर्हि/AVK तानि/SNV निन्दावचनानि/NP भवत्याः/SN सकाशम्/NP एव/INTF प्रत्यायान्ति/KP ।/INTF
एतत्/SN भवत्या/SN न/AN विस्मर्तव्यम्/KN ।/PUNC
इतः/A परम्/A भवती/SN कमपि/A यदि/AVK विना/AUP कारणम्/NP तर्जयेत्/KP तर्हि/AVK निन्दावचनानि/NP राक्षसरूपेण/ASD प्रत्यक्षीभूय/KKS भवतीम्/SN पीडयिष्यन्ति/KP ”/PUNC इति/AUD अवदत्/KP महर्षिः/NP ।/PUNC
तथापि/A गङ्गा/NS महर्षेः/NP निन्दनम्/KNV अनुवर्तितवती/KN ।/PUNC
तदा/A झटिति/KV कश्चन/A राक्षसः/NP तस्याः/SN पुरतः/AUP प्रत्यक्षीभूय/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN अस्मि/KP निन्दाराक्षसः/NP ।/PUNC
चतुर्भ्यः/SMKY वर्षेभ्यः/NP अहम्/SN अवकाशम्/NP प्रतीक्षमाणः/KNV आसम्/KP ।/PUNC
अद्य/A महर्षेः/NP अनुग्रहेण/NP एवम्/ASD रूपम्/NP धृत्वा/KKS उपस्थितः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
मया/SN कस्य/SN नाशनम्/NP करणीयम्/KN इति/AUD झटिति/KV वदतु/KP ।/PUNC
अन्यथा/A भवतीम्/SN एव/INTF नाशयिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN दृष्ट्वा/KKS गङ्गा/NS नितराम्/A भीता/KN ।/PUNC
सा/SN संन्यासिनः/NP पादौ/NP गृहीत्वा/KKS क्षमायाचनम्/NP कुर्वती/KNV उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC महात्मन्/NV !/PUNC मया/SN प्रमादः/NP कृतः/KN ।/PUNC
कृपया/NP क्षन्तव्या/KN अहम्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A महर्षिः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राक्षसः/NP भवत्याः/SN प्रियम्/NV एव/INTF कञ्चित्/A नाशयितुम्/KKS इच्छति/KP ।/PUNC
अतः/A गृहाङ्गणे/NP स्थितम्/KN आम्रवृक्षम्/NP नाशयतु/KP इति/AUD तम्/SN वदतु/KP ।/PUNC
सः/SN तम्/SN नाशयित्वा/KKS निर्गमिष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
गङ्गा/NS तथैव/INTF उक्तवती/KN ।/PUNC
अतः/A राक्षसः/NP आम्रवृक्षम्/NP दग्ध्वा/KKS ततः/A अदृश्यः/NV अभवत्/KP ।/PUNC
गङ्गा/NP दीर्घम्/NV निश्श्वसितवती/KN ।/PUNC
तदा/A महर्षिः/NP गम्भीर/NV स्वरेण/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC इतः/A परम्/A भवती/SN कमपि/A विना/AUP कारणम्/NP न/AN तर्जयेत्/KP ।/PUNC
यदि/AVK तर्जयेत्/KP तर्हि/AVK निन्दाराक्षसः/NP भवत्याः/SN पुरतः/AUP प्रत्यक्षीभूय/KKS दण्डयिष्यति/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवत्याः/SN व्यवहारः/NP उत्तमः/NV भविष्यति/KP तर्हि/AVK सः/SNV राक्षसः/NP कदापि/A भवतीम्/SN न/AN पीडयिष्यति/KP ।/PUNC
गङ्गापुरे/NS अरुणा/NS नाम/NP काचित्/A तरुणी/NP अस्ति/KP ।/PUNC
सा/SN बुद्धिमती/NV विवेकिनी/NV गुणवती/NV च/APY ।/PUNC
ताम्/SN स्नुषाम्/NP करोतु/KP ।/PUNC
यदि/AVK भवती/SN तस्याः/SN विषये/NP उत्तम/NV व्यवहारः/NP दर्शयेत्/KP तर्हि/AVK सः/SNV निन्दाराक्षसः/NP शक्तिहीनः/NV सन्/A विलयम्/NP यास्यति/KP ।/PUNC
भवत्याः/SN जीवनम्/NP च/AVK सुखमयम्/NV भविष्यति/KP ’’इति/AUD ।/PUNC
एतदनन्तरम्/A अल्पे/NV एव/INTF काले/NP अरुणाभीमयोः/NS विवाहः/NP यथाविधि/NV सम्पन्नः/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC अरुणा/NS मुनेः/NP अनुग्रहस्य/NP योग्यम्/NV उपयोगम्/NP न/AN कृतवती/KN इति/AUD भाति/KP मम/SN ।/PUNC
मुनेः/NP वरस्य/NP बलात्/NP सा/SN धनिककुलीयायाः/NP स्नुषा/NP भवितुम्/KKS ,/PUNC अपारम्/NV ऐश्वर्यम्/NP प्राप्तुम्/KKS ,/PUNC सुखम्/NP अनुभवितुम्/KKS वा/APY अशक्ष्यत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A सा/SN तथा/A न/AN कृतवती/KN ।/PUNC
स्वबान्धवानाम्/NP हिताय/NP अपि/A वरस्य/NP उपयोगम्/NP न/AN कृतवती/KN ,/PUNC अपि/A तु/A सामान्यस्य/NV भीमस्य/NS निमित्तम्/KN कृतवती/KN ।/PUNC
किम्/SN तया/SN युक्तम्/KN कृतम्/KN ?/PUNC किम्/SN सा/SN अविवेकिनी/NV न/AN ?/PUNC भीमस्य/NS साहाय्यम्/NP कुर्वत्या/KKS तया/SN किम्/SN वा/AP साधितम्/KN ?/PUNC एवम्/ASD मम/SN अनेके/NV सन्देहाः/NP सन्ति/KP ।/PUNC
एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NP समुचितम्/NV उत्तरम्/NP यदि/AVK भवान्/SN जानन्/KNV अपि/A न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NP स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC विवाहानन्तरम्/A पुत्री/NP सुखेन/NP भवतु/KP इति/AUD सर्वे/SNV मातापितरः/NP इच्छन्ति/KP ।/PUNC
अरुणायाः/NS मातापित्रोः/NP अपि/A तादृशी/ASD इच्छा/NP आसीत् एव/INTF ।/PUNC
अतः/A अरुणा/NS तयोः/SN इच्छायाः/NP पूरणम्/NP कुर्वती/KNV स्वसुखम्/NP अपि/A साधितवती/KN ।/PUNC
अरुणाः/NS प्रायः/A सहनावन्तः/KN न/AN भवन्ति/KP ।/PUNC
किन्तु/A भीमः/NS सहनशीलः/NV गुणवान्/NV च/APY ।/PUNC
अतः/A अरुणा/NS तम्/SN परिणेतुम्/KKS इष्टवती/KN ।/PUNC
भाविन्याः/NP श्वश्र्वाः/NP स्वभावस्य/NP परिवर्तनार्थम्/NP वरस्य/NP उपयोगः/NP कृतवती/KN च/A ।/PUNC
वरबलात्/NP धनम्/NP सम्पादयितुम्/KKS शक्यम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A ततः/A सुखम्/NP प्राप्येत/KP इति/AUD कः/SN निश्चयः/NP ?/PUNC अतः/A अरुणा/NS सुखम्/NP एव/INTF प्राप्तुम्/KKS निश्चितवती/KN ।/PUNC
बुद्धिमत्ता/NV यदि/AVK स्यात्/A तर्हि/AVK धनप्राप्तिः/NP न/AN क्लेशाय/NP खलु/A ?/PUNC अतः/A तस्याः/SN निर्णयः/NP योग्यः/NV बुद्धिमत्तापूर्णः/NV च/APY ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KNV त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
16/PUNC स्वार्थी/NV (/PUNC 03/PUNC //PUNC 02/PUNC )/PUNC
दृढव्रती/NV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS वृक्षम्/NP आरुह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A यथापूर्वम्/NP मौनेन/NV श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC ‘/PUNC श्मशानमार्गे/NP क्रूर/NV जन्तवः/NP सन्ति/KP ,/PUNC मध्यरात्रसमये/NP भूतप्रेतादयः/NP सञ्चरन्ति/KP ,/PUNC अन्धकारबहुले/NP एतस्मिन्/SNV काले/NP अपायः/NP यदा/A कदाचित्/A अपि/A सम्भवेत्/KP ’/PUNC इति/AUD अहम्/SN बहुधा/NV भवन्तम्/SN स्मारितवान्/KN ।/PUNC
तथापि/AVK भवान्/SN मम/SN वचने/NP श्रद्धावान्/NV न/AN जातः/KN इति/AUD तु/A खेदस्य/NP विषयः/NP ।/PUNC
अहम्/SN भवतः/SN हितचिन्तकः/NV ।/PUNC
भवतः/SN स्थितिः/NP उत्तमा/NV भवतु/KP इति/AUD एषा/SN एव/INTF मम/SN इच्छा/NP ।/PUNC
भवतः/SN जागरणार्थम्/NP कवेः/NV स्पन्दनदासस्य/NS कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC    
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
स्पन्दनदासः/NS दुर्गापुरस्य/NS निवासी/NP ।/PUNC
सः/SN युवकः/NV ।/PUNC
कवितारचने/NP सः/SN सिद्धहस्तः/NV ।/PUNC
यत्/SN किञ्चित्/A वस्तु/NP अधिकृत्य/KKS क्षणाभ्यन्तरे/NP काव्यम्/NP रचयति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
तस्य/SN एतत्/SNV सामर्थ्यम्/NP दृष्ट्वा/KKS जनाः/NP आश्चर्यचकिताः/KN भवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
तस्य/SN कविताम्/NP श्रद्धया/NV शृण्वन्ति/KP स्म/A अपि/A ।/PUNC
आनन्दस्य/NP प्रतिफलरूपेण/ASD तस्मै/SN धनम्/NP यच्छन्ति/KP स्म/A ते/SN ।/PUNC
अतः/A तस्य/SN जीवनम्/NP सुखेन/NV यापितम्/KN भवति/KP स्म/A ।/PUNC
ग्रामे/NP सुन्दरम्/NV गृहम्/NP आसीत्/KP तस्य/SN ।/PUNC
समृद्धा/NV कृषिभूमिः/NP अपि/A आसीत्/KP ।/PUNC
प्रभूतम्/NV धनम्/NP सम्पादितवान्/NV आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
यदा/AVK जीवनम्/NP सुव्यवस्थितम्/NV जातम्/KN तदा/AVK विवाहे/NP मतिम्/NP कृतवान्/KN सः/SN ।/PUNC
सुन्दरी/NV कन्या/NP परिणीता/KN अपि/A ।/PUNC
अथ/A कदाचित्/A तस्मिन्/SNV ग्रामे/NP क्षामः/NP आगतः/KN ।/PUNC
वर्षद्वयतः/KN अनावृष्टिः/NV बाधते/KP स्म/A तत्र/A ।/PUNC
धनिकाः/NP तु/A विना/AUP क्लेशम्/NP जीवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
किन्तु/AVK निर्धनानाम्/NP दशा/NP शोचनीया/NV जाता/KN आसीत्/KP ।/PUNC
उदरम्/NP कथम्/A पूरणीयम्/KN इति/AUD तेषाम्/SN समस्या/NP ।/PUNC
केचन/A ग्रामत्यागविचारम्/NP अपि/A चिन्तयन्तः/KN आसन्/KP ।/PUNC
जगदीशः/NS नाम/NP युवकः/NP अनेकान्/NV ग्रामान्/NP दृष्ट्वा/KKS आगत्य/KKS जनान्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एतस्मिन्/SNV ग्रामे/NP किम्/SN अस्ति/KP इदानीम्/SN ?/PUNC पत्रपुर/NS नामकः/NP ग्रामः/NP समृद्धः/NV ,/PUNC अस्माकम्/SN वासार्थम्/NP योग्यः/NV च/AVK अस्ति/KP ।/PUNC
तत्र/A कोऽपि/A उद्योगः/NP प्राप्येत/KP ।/PUNC
अतः/A वयम्/SN सर्वे/SN एतम्/SNV ग्रामम्/NP परित्यज्य/KKS तम्/SNV एव/INTF ग्रामम्/NP गच्छाम/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ग्रामस्य/NP ज्येष्ठाः/NP ग्रामत्यागविचारम्/NP न/AN अङ्गीकृतवन्तः/KN ।/PUNC 
ते/SN जगदीशम्/NS उक्तवन्तः/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN वचनम्/NP युक्तम्/KN एव/INTF स्यात्/KP ।/PUNC
किन्तु/AVK वयम्/SN तु/A एतम्/SNV ग्रामम्/NP त्यक्तुम्/KKS न/AN इच्छामः/KP।/PUNC
स्पन्दनदासस्य/NS कवितानाम्/NP श्रवणस्य/NP भाग्यम्/NP अन्यग्रामे/NP कथम्/AP प्राप्येत/KP ?/PUNC यदि/AVK स्पन्दनदासः/NS अस्माभिः/SN सह/AUP आगच्छेत्/KP तर्हि/AVK वयम्/SN ग्रामत्यागम्/NP चिन्तयेम/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A जगदीशः/NS स्पन्दनदासम्/NS दृष्ट्वा/KKS प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN निवेद्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN अपि/A अस्माभिः/SN सह/AUP आगच्छतु/KP ।/PUNC
तेन/SN ग्रामस्य/NP ज्येष्ठाः/NP अपि/A ग्रामत्यागम्/NP अङ्गीकुर्युः/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
जगदीशस्य/NS वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS स्पन्दनदासः/NS दिग्भ्रान्तः/KN ।/PUNC
सः/SN झटिति/KV ग्रामप्रमुख/NV समीपम्/AUP गत्वा/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC ग्रामजनाः/NP ग्रामत्यागम्/NP चिन्तयन्तः/KN सन्ति/KP ।/PUNC
एतस्य/SN निवारणार्थम्/NP भवान्/SN किमपि/A करोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD प्रार्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A ग्रामप्रमुखः/NV असहायकताम्/NP प्रदर्शयन्/KNV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वयम्/SN किम्/SN कर्तुम्/KKS शक्नुयाम/KP ?/PUNC अहम्/SN महाराजम्/NP अत्रत्यस्थितिम्/NP निवेदितवान्/KN ।/PUNC
किन्तु/AVK कोऽपि/A परिणामः/NP न/AN जातः/KN ।/PUNC
अतः/A गन्तुम्/KKS इच्छवः/NV गच्छन्तु/KP नाम/NP ।/PUNC
तान्/SN प्रतिरोद्धुम्/KKS वयम्/SN असमर्थाः/NV ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
प्रतिवचनम्/NP किमपि/A वक्तुम्/KKS असमर्थः/NV स्पन्दनदासः/NS जगदीश/NS समीपम्/AUP प्रत्यागत्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC भवन्तः/SN आहत्य/KKS द्विशतम्/SMKY जनाः/NP सन्ति/KP खलु/A ?/PUNC भवताम्/SN भोजनादिनिमित्तम्/KN अहम्/SN प्रतिदिनम्/NP एकैकस्मै/A यावत्/AVK आवश्यकम्/NP तावत्/AVK धनम्/NP ददामि/KP ।/PUNC
एतम्/SNV व्ययभारम्/NP अहम्/SN निर्वक्ष्यामि/KP ।/PUNC
केनापि/A ग्रामः/NP न/AN परित्यक्तव्यः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS आश्चर्यम्/NP अनुभवन्/KNV जगदीशः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN दानबुद्धिः/NV निश्चयेन/NV प्रशंसार्हा/NP ।/PUNC
किन्तु/A भवान्/SN कति/AP दिनानि/NP एवम्/ASD दातुम्/KKS शक्नुयात्/KP ?/PUNC अन्यः/NP कोऽपि/A परिहारोपायः/NP चिन्तनीयः/KN एव/INTF खलु/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A स्पन्दनदासः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC तद्विषये/NP अपि/A चिन्तितम्/KN मया/SN ।/PUNC
दिनद्वयम्/SMKY अहम्/SN ग्रामे/NP सर्वत्र/A अटिष्यामि/KP ।/PUNC
जनानाम्/NP कष्टानि/NP स्वयम्/SN द्रक्ष्यामि/KP ।/PUNC
ततः/A तानि/SN अधिकृत्य/KKS कविताः/NP लेखिष्यामि/KP ।/PUNC
ताः/SNV कविताः/NP महाराजम्/NP श्रावयिष्यामि/KP ।/PUNC
तासाम्/SN श्रवणात्/KP महाराजस्य/NP हृदये/NP अवश्यम्/INTF करुणा/NP उत्पद्येत/KP ।/PUNC
यदि/AVK मया/SN साफल्यम्/NP न/AN प्राप्यते/KP तर्हि/AVK अहम्/SN कवितालेखनप्रवृत्तिम्/KN एव/INTF परित्यक्ष्यामि/KP ।/PUNC
एतम्/SNV ग्रामम्/NP अपि/A पुनः/A न/AN प्रवेक्ष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
स्ववचनस्य/NP अनुसारम्/NP सः/SN ग्रामे/NP दिनद्वयम्/SMKY अटितवान्/KN ।/PUNC
प्रजानाम्/NP कष्टस्य/NP दर्शनात्/NP तस्मिन्/SN कवितारचनास्फूर्तिः/NV उद्गता/KV ।/PUNC
सः/SN भावपूर्णाः/NV कविताः/NP रचितवान्/KN ।/PUNC
तासु/SN प्रजानाम्/NP दुर्दशा/NP ममस्पर्शितया/NV चित्रिता/KN आसीत्/KP ।/PUNC
कठोरहृदयस्य/NV अपि/A अन्तरङ्गस्य/NP विद्रावणे/NP समर्थाः/NP आसन्/KP ताः/SN ।/PUNC
ताः/SN स्वीकृत्य/KKS सः/SN राजधानीम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
मार्गे/NP अपि/A तेन/SN दारुणस्थितयः/NP दृष्टाः/KN ।/PUNC
ताः/SN अधिकृत्य/KKS अपि/A सः/SN कविताः/NP रचितवान्/KN ।/PUNC
राजधानीम्/NP प्राप्य/KKS राजास्थानम्/NP प्रवेष्टुम्/KKS उद्युक्तः/KN सः/SN द्वारपालेन/NP अवरुद्धः/KN ।/PUNC
तदा/A स्पन्दनदासः/NS -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN विष्णुभक्तः/NV अस्मि/KP ।/PUNC
राजा/NP विष्णुस्वरूपी/ASD ।/PUNC
जयविजयौ/NS इव/ASD किमर्थम्/AP माम्/SN राजदर्शनात्/NP निवारयति/KP भवान्/SN ?/PUNC यदि/AVK अहम्/SN क्रुद्धः/NP स्याम्/KP तर्हि/AVK शापेन/NP भवन्तम्/SN राक्षसम्/NP कुर्याम्/KP ।/PUNC
जागरूकः/NV भवतु/KP ’’/PUNC इति/AUD एतम्/SNV भावम्/NP पद्यरूपेण/ASD उक्तवान्/KN ।/PUNC
रक्षकभटाः/NP तस्य/SN श्रेष्ठताम्/NV ज्ञात्वा/KKS झटिति/NV अन्तः/NP गत्वा/KKS राजानम्/NP प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN उक्तवन्तः/KN ।/PUNC
राजा/NP तान्/SN आज्ञापितवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC अविलम्बेन/NV तम्/SN अन्तः/NP प्रवेशयन्तु/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
स्पन्दनदासः/NS राजसभाम्/NP प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC
सः/SN राजानम्/NP नमस्कृत्य/KKS दुर्गापुरग्रामवासिनाम्/NP दुर्गतेः/NP परिचायिकाः/NV कविताः/NP श्रावितवान्/KN ।/PUNC
तासाम्/SN श्रवणतः/KN राज्ञः/NP ,/PUNC आस्थानिकानाम्/NP च/APY हृदयम्/NP करुणया/NP पूर्णम्/NV जातम्/KN ।/PUNC
राजा/NP झटिति/KV मन्त्रिणम्/NP आहूय/KKS आज्ञापितवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC दुर्गापुरम्/NS प्रति/AUP अपेक्षितम्/NV साहाय्यम्/NP प्रापयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A सः/SN स्पन्दनदासम्/NS दृष्ट्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC कविवर्य/NV !/PUNC भवतः/SN कविताः/NP माम्/SN योग्यक्रमेण/NP अजागरयन्/KNV ।/PUNC
दुर्गापुरम्/NS यथा/AVK तथा/AVK इव/ASD अन्ये/SNV ग्रामाः/NP अपि/A दुरवस्थाग्रस्ताः/KN स्युः/A ।/PUNC
तेषाम्/SN कृते/KN अपि/A योग्यम्/NV साहाय्यादिकम्/NP अद्य/A एव/INTF प्रेषयिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतस्य/SN श्रवणात्/NP स्पन्दनदासः/NS सन्तृप्तः/KN ।/PUNC
ततः/A सः/SN प्राकृतिकदृश्यानि/NP अधिकृत्य/KKS रचितानि/NP कानिचित्/A पद्यानि/NP श्रावितवान्/KN ।/PUNC
तस्मात्/SN राज्ञः/NP आस्थानिकानाम्/NP च/APY मनः/NP प्रसन्नम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
सर्वे/SN हर्षध्वनिम्/NP उत्पादितवन्तः/KN ।/PUNC
राजा/NP उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN आस्थानकविपदम्/NP अलङ्करोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
स्पन्दनदासः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मद्ग्रामवासिनाम्/NP सम्मतिः/NP अस्ति/KP चेत्/A एव/INTF एतत्/SN सम्भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
जगदीशः/NS श्रुतवान्/KN यत्/AVK राजा/NP स्पन्दनदासस्य/NP विज्ञप्तिम्/NP अङ्गीकृतवान्/KN अस्ति/KP ,/PUNC तस्य/SN सत्कारम्/NP अपि/A कृतवान्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN झटिति/KV एव/INTF राजधानीम्/NP प्रति/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
राजानम्/NP दृष्ट्वा/KKS सः/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC प्रभो/NV !/PUNC स्पन्दनदासस्य/NS कविताः/NP अस्मद्ग्रामवासिनाम्/NP प्राणेभ्यः/NP अपि/A प्रियाः/NV सन्ति/KP ।/PUNC
कविताश्रवणभाग्यार्थम्/NP ते/SN बुभुक्षया/NP अपि/A स्थातुम्/KKS सिद्धाः/KN ।/PUNC
अस्मत्तः/SN एतादृशस्य/ASD महात्मनः/NV दूरीकरणम्/NP न/AN युक्तम्/KN ।/PUNC
स्पन्दनदासम्/NS एव/INTF अस्मद्/SN ग्रामस्य/NP प्रमुखम्/NV करोतु/KP ।/PUNC
सः/SN अस्माकम्/SN योगक्षेमादिकम्/NP निर्वक्ष्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
किन्तु/A स्पन्दनदासः/NS जगदीशस्य/NS वचनम्/NP खण्डयन्/KNV -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN अनुपस्थितौ/KN अपि/A दुर्गापुरीयाः/NS सुखेन/NV स्थातुम्/KKS अर्हन्ति/KP एव/INTF ।/PUNC
मम/SN जीवनम्/NP अशाश्वतम्/KN ।/PUNC
मम/SN अवलम्बनेन/NP किम्/SN ?/PUNC तेषाम्/SN तु/A आवश्यकता/NP अन्नवस्त्रनिद्रादीनाम्/NP ।/PUNC
तन्निमित्तम्/KN ते/SN प्रयत्नम्/NP कुर्वन्तु/KP ।/PUNC
अहम्/SN राजास्थाने/NP एव/INTF स्थास्यामि/KP ।/PUNC
कदाचित्/A दुर्गापुरम्/NS प्रति/AUP गच्छन्/KNV कविताः/NP श्रावयिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवा/KKS जगदीशम्/NS प्रेषितवान्/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC दुर्गापुरवासिनः/NP क्षेमकाले/NP अपि/A बुभुक्षया/NP मरणम्/NP प्राप्तुम्/KKS सिद्धाः/KN ,/PUNC किन्तु/AVK स्पन्दनदासस्य/NS सहवासम्/NP त्यक्तुम्/KKS न/AN सिद्धाः/KN ।/PUNC
स्पन्दनदासः/NS राज्ञः/NP पुरतः/AUP स्वग्रामस्य/NP दुस्स्थितिम्/NP हृदयस्पर्शितया/NV वर्णितवान्/KN ,/PUNC ग्रामस्य/NP रक्षणम्/NP अपि/A कृतवान्/KN ।/PUNC
एतादृशः/ASD स्पन्दनदासः/NS राजस्थाने/NP एव/INTF स्थातव्यम्/KN इति/AUD किमर्थम्/AP निर्णीतवान्/KN ?/PUNC मम/SN तु/A भासते/KP यत्/AVK सः/SN स्वार्थी/NV इति/AUD ।/PUNC
सुखभोगेच्छया/NP सः/SN तथा/A कृतवान्/KN इति/AUD किम्/AP न/AN भासते/KP ?/PUNC यदा/AVK आस्थानकवित्वसम्भावना/NP उपस्थिता/KN तदा/AVK सः/SN दुर्गापुरप्रीतिम्/NP परित्यक्तवान्/KN ,/PUNC तृणीकृतवान्/KN वा/AVK एष/SN एवम्/ASD ननु/AP ?/PUNC किम्/AP तस्य/SN व्यवहारः/NP समर्थनयोग्यः/NV ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NPसमाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC स्पन्दनदासस्य/NS कविताः/NP दुर्गापुरीयाः/NS शृण्वन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
आनन्दम्/NP च/A प्राप्नुवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
किन्तु/AVK ताः/SNV एव/INTF कविताः/NP राजा/NP यदा/AVK श्रुतवान्/KN तदा/AVK अपूर्वम्/NV फलम्/NP प्राप्तम्/KN ।/PUNC
दुर्गापुरीयाणाम्/NS ,/PUNC दुरवस्थानाम्/NP सर्वेषाम्/SNV ग्रामाणाम्/NP जनानाम्/NP च/AVK हितम्/NP ततः/A सिद्धम्/KN ।/PUNC
एतत्/SN स्पन्दनदासः/NS लक्षितवान्/KN ।/PUNC
ततः/A सः/SN निर्णीतवान्/KN यत्/AVK दुर्गापुरीयाणाम्/NS आनन्दमात्राय/NP मम/SN कविताः/NP न/AN भवेयुः/KP ,/PUNC प्रत्युत/A राज्यस्य/NP सर्वे/SNV नागरिकाः/NP अपि/A ततः/A लाभम्/NP प्राप्नुयुः/KP इति/AUD ।/PUNC
आस्थाने/NP स्थितः/KN सः/SN राजानम्/NP कविताद्वारा/NP जागरयितुम्/KKS शक्नोति/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN राजस्थाने/NP स्थातव्यम्/KN इति/AUD निर्णीतवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN निर्णयः/NP स्वार्थप्रेरितः/KN सर्वथा/A न/AN ,/PUNC प्रत्युत/A लोकहितोद्देशकः/NV सः/SN ।/PUNC
स्वसुखार्थम्/NP सः/SN एवम्/ASD निर्णीतवान्/KN इति/AUD चिन्तनम्/NP सर्वथा/A अयुक्तम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राज्ञः/NP कथनम्/NP यदा/AVK समाप्तम्/KN तदा/AVK वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS शवसहिततया/NP निर्गत्य/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
17/PUNC राज्ञः/NP वानप्रस्थः/NP (/PUNC 04/PUNC //PUNC 02/PUNC )/PUNC
राजा/NP त्रिविक्रमः/NS पूर्ववत्/ASD पुनः/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS वृक्षात्/NP शवम्/NP अवतार्य/KKS स्कन्धे/NP संस्थाप्य/KKS श्मशानदिशि/NP प्रस्थितः/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एतत्/SNV श्मशानम्/NP भूतप्रेत/NP आदीनाम्/NP आवासभूमिः/NP ।/PUNC
अत्र/A स्थितिः/NP एव/INTF अपायकरी/NV ।/PUNC
तथापि/A अत्र/A एव/INTF सञ्चारे/NP उत्सुकस्य/NP भवतः/SN एतत्/SNV कार्यम्/NP दृष्ट्वा/KKS मम/SN मनसि/NP सन्देहः/NP जायते/KP –/PUNC ‘/PUNC भवतः/SN लक्ष्यम्/NP किम्/SN स्यात्/A ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
भवतः/SN सर्वः/SN अपि/A व्यवहारः/NP मौर्ख्योपेतम्/NV इव/ASD भासते/KP ।/PUNC                 
कदाचित्/A सर्वशास्त्रपारङ्गतस्यापि/NV मानवस्य/NP बुद्धिः/NP मलिना/NP भवति/KP ।/PUNC
तदा/A सः/SN ‘/PUNC अहम्/SN किम्/SN कुर्वन्/KNV अस्मि/KP ?/PUNC मया/SN अग्रे/A किम्/SN करणीयम्/KN ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD ज्ञातुम्/KKS न/AN प्रभवति/KP ।/PUNC
उदाहरणार्थम्/NP सत्यकीर्तिनामकस्य/NP राज्ञः/NP कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
मार्गायासपरिहारार्थम्/NP तस्य/SN कथाम्/NP श्रद्धया/NV शृणोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A वेतालः/NP कथाम्/NP आरब्धवान्/KN –/PUNC
पूर्वम्/A सत्यकीर्तिनामकः/NP राजा/NP वरालदेशम्/NP पालयति/KP स्म/A ।/PUNC
सः/SN उत्तमः/NV राजा/NP ।/PUNC
बुद्धिमान्/NV सः/SN योग्यरीत्या/NP प्रजानाम्/NP परिपालनम्/NP करोति/KP स्म/A ।/PUNC
प्रजानाम्/NP अपि/A तस्य/SN विषये/NP महती/NV प्रीतिः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A काले/NP अतीते/KN ,/PUNC वयःकारणात्/NP शासनव्यवहारे/NP राज्ञः/NP आसक्तिः/NP न्यूना/NV अभवत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN शरीरम्/NP विश्रान्तिसुखम्/NP इच्छति/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A सः/SN राज्यभारात्/NP मुक्तिम्/NP प्राप्तुम्/KKS इष्टवान्/NV ।/PUNC
सत्यकीर्तेः/NS चत्वारः/SMKY पुत्राः/NP आसन्/KP ।/PUNC
ते/SN चत्वारः/SMKY अपि/A बुद्धिमन्तः/NV पण्डिताः/NV च/APY ।/PUNC
अतः/A राजा/NP मन्त्रिभिः/NP सामन्तराजैः/NP च/APY सह/AUP मन्त्रयित्वा/KKS ज्येष्ठपुत्रम्/NP रामभद्रम्/NS राजानम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A तेन/SN स्वमनः/NP ध्याने/NP संलग्नम्/KN कर्तुम्/KKS प्रयत्नः/NP कृतः/KN ।/PUNC
किन्तु/A मनः/NP ध्यानस्थितौ/KN लीनम्/NV न/AN अभवत्/KP ।/PUNC
तदा/A राज्ञः/NP चिन्ता/NP आरब्धा/KN -/PUNC ‘/PUNC किमर्थम्/AP मम/SN मनः/NP चञ्चलम्/NV अस्ति/KP ?/PUNC ध्याने/NP मम/SN मनः/NP स्थिरत्वम्/NV कुतः/AP न/AN प्राप्नोति/KP ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अस्मिन्/SNV विषये/NP बहुधा/NV विचिन्त्य/KKS राजा/NP निर्णीतवान्/KN यत्/AVK सन्न्यासिनाम्/NP सङ्गे/NP शेषजीवनम्/NP यापयन्/KNV अहम्/SN मुक्तिमार्गम्/NP अन्विष्यामि/KP इति/AUD ।/PUNC
एतम्/SNV विषयम्/NP सः/SN बृहस्पतिभट्टनामकम्/NP पण्डितम्/NP उक्तवान्/KN ,/PUNC यः/SN च/AVK प्रति/AUP दिनम्/NP तस्य/SN सभाम्/NP प्रति/AUP आगच्छति/KP स्म/A ।/PUNC
बृहस्पतिभट्टः/NS राज्ञः/NP वचनेन/NP अतीव/NV सन्तुष्टः/KN सन्/A अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवता/SN योग्यम्/NV चिन्तनम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC
संसारमोहात्/NP मुक्तः/KN भवितुम्/KKS सन्न्यासिसङ्गः/NP उचितः/NV श्रेयोदायकः/NV च/APY मार्गः/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC 
तदा/A राजा/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवता/SN सत्यम्/NP उक्तम्/KN ।/PUNC
तथापि/A आजन्मना/NP सुखेन/NV तिष्ठताम्/KP एषः/SNV मार्गः/NP कठिनः/NV इति/AUD भासते/KP ।/PUNC
यतः/A आश्रमस्य/NP नियमाः/NP कठिनाः/NV ।/PUNC
तेषाम्/SN पालनम्/NP कष्टकरम्/NV स्यात्/A ।/PUNC
आहारविषये/NP अपि/A नियन्त्रणम्/NP आवश्यकम्/NP ।/PUNC
एतत्/SNV सर्वम्/SN कर्तुम्/KKS प्रायः/A मया/SN न/AN शक्येत/KP इति/AUD भाति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS बृहस्पतिभट्टः/NS हसन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC प्रभो/NV ,/PUNC भयम्/NP मा/AN अस्तु/KP ।/PUNC
आरम्भे/NP कानिचन/A दिनानि/NP कष्टम्/NP भवेत्/KP ।/PUNC
क्रमेण/NP तद्विषये/NP आदरः/NP भवेत्/KP एव/INTF ।/PUNC
तेन/SN ध्याने/NP मनः/NP अपि/A संलग्नम्/KN भविष्यति/KP ।/PUNC
अस्मिन्/SNV विषये/NP निश्चयेन/NV साफल्यम्/NP प्राप्स्यते/KP इति/AUD मम/SN दृढः/NV विश्वासः/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तस्य/SN वचनम्/NP राज्ञि/NP परिणामम्/NP अजनयत्/KP ।/PUNC
तथापि/A स्वस्मिन्/SN पूर्णः/NV विश्वासः/NP न/AN आसीत्/KP तस्य/SN ।/PUNC
अतः/A तेन/SN उक्तम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अस्माकम्/SN राजधान्याः/NP समीपे/AUP स्थिते/KN चम्पकवने/NP कार्तिकेयः/NS नाम/NP कश्चन/A सन्न्यासी/NP तपसि/NP मग्नः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
तत्र/A अहम्/SN कतिचन/A दिनान्/NP स्थास्यामि/KP ।/PUNC  
तत्र/A जायमानाः/KN अनुभवाः/NP मयि/SN स्थैर्यम्/NV जनयेयुः/KP ।/PUNC 
अहम्/SN आश्रमे/NP स्थातुम्/KKS शक्नोमि/KP उत/AVK न/AN इति/AUD एतत्/SN तत्र/A ज्ञायेत/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
बृहस्पतिभट्टाय/NS अपि/A राज्ञः/NP एषः/SNV विचारः/NP अरोचत/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN स्वस्य/SN अङ्गीकारम्/NP असूचयत्/KP ।/PUNC
ततः/A राज्ञा/NP आश्रमम्/NP गन्तुम्/KN सन्नाहः/NP आरब्धः/KP ।/PUNC     
पितुः/NP एषः/SNV क्रमः/NP चतुर्भ्यः/SMKY अपि/A पुत्रेभ्यः/NP न/AN अरोचत/KP ।/PUNC
ते/SN विरोधम्/NP प्रकटितवन्तः/KN ।/PUNC
तदा/A राजा/NP तान्/SN सान्त्वयन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC यदि/AVK अहम्/SN तत्र/A सोढुम्/KKS न/AN शक्नुयाम्/KP तर्हि/AVK अवश्यम्/NP प्रतिनिवृत्तः/KN भविष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पितुः/NP एतत्/SNV वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS ते/SN अङ्गीकारम्/NP सूचितवन्तः/KN ।/PUNC
ततः/A राजा/NP सत्यकीर्तिः/NS कर्मकरेण/NP कर्मकर्या/NP च/APY सह/AUP तत्/SNV चम्पकवनम्/NP गतः/KN ।/PUNC
सन्न्यासिनः/NV कार्तिकेयस्य/NS आश्रम/NP समीपे/AUP एव/INTF राज्ञः/NP निमित्तम्/KN पर्णकुटीरस्य/NP निर्माणम्/NP कृतम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तस्मिन्/SN शय्या/NP प्रसारिता/KN आसीत्/KP ।/PUNC
शय्यायाः/NP पार्श्वे/NP फलानि/NP ,/PUNC नानाविधाहारपदार्थाः/NP च/APY अपि/A आसन्/KP ।/PUNC
पर्णकुटीरस्य/NP एकस्मिन्/A पार्श्वे/NP पूजामन्दिरस्य/NP निर्माणम्/NP अपि/A जातम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
पूजामन्दिरे/NP एकम्/SMKY आसनम्/NP,/PUNC रुद्राक्षजपमाला/NP च/APY आसीत्/KP ।/PUNC  सत्यकीर्तिः/NS एताम्/SNV सर्वाम्/SN व्यवस्थाम्/NP दृष्ट्वा/KKS सन्तोषेण/NV तान्/SNV सेवकान्/NP अभिनन्दितवान्/KN ,/PUNC यैः/SN च/AVK राज्ञः/NP आगमनात्/KP पूर्वम्/A एव/INTF एतादृशी/ASD व्यवस्था/NP कृता/KN आसीत्/KP ।/PUNC रात्रौ/NP तेन/SN भोजनानन्तरम्/NP विश्रान्तिः/NP स्वीकृता/KN ।/PUNC
प्रातःकाले/NP एव/INTF सः/SN सन्न्यासिनः/NP दर्शनाय/NP प्रस्थितः/KN ।/PUNC
आश्रमम्/NP गत्वा/KKS सः/SN तत्र/A कस्यचित्/A आम्रवृक्षस्य/NP अधः/AUP तपोमग्नम्/NV सन्न्यासिनम्/NP दृष्टवान्/KN ।/PUNC
राजा/NP तस्य/SN तपोभङ्गम्/NP कर्तुम्/KN अनिच्छन्/KNV अनतिदूरे/AUP स्थितायाम्/NP शिलायाम्/NP उपविष्टवान्/KN ।/PUNC
समयः/NP महान्/NV अतीतः/KN ।/PUNC
किन्तु/A सन्न्यासी/NP तपसः/NP विमुक्तः/KN न/AN अभवत्/KP एव/INTF ।/PUNC
अतः/A राजा/NP ततः/A प्रस्थाय/KN परितः/AUP स्थितम्/KN प्रकृतिसौन्दर्यम्/NP पश्यन्/KNV तस्मिन्/SN एव/INTF मग्नः/KN जातः/KN ।/PUNC
किञ्चित्/A समयानन्तरम्/NP ‘/PUNC राजन्/NP ’/PUNC इति/AUD सम्बोधनम्/NP यदा/AVK श्रुतम्/KN तदा/AVK सः/SN पृष्ठतः/KN दृष्टवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN पुरतः/AUP शान्तः/NV हसन्मुखः/NV सन्न्यासी/NV कार्तिकेयः/NS स्थितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
सत्यकीर्तिः/NS शिरः/NP अवनमय्य/KKS तस्मै/SN प्रणामान्/NP समर्पितवान्/KN ।/PUNC
कार्तिकेयः/NS ‘/PUNC सुखी/NV भव/KP ’/PUNC इति/AUP आशिषा/NP अनुगृह्य/KKS -/PUNC ‘/PUNC आगच्छतु/KP अस्याम्/SNV शिलायाम्/NP उपविशाव/KP ’/PUNC इति/AUD तम्/SN अवदत्/KP ।/PUNC
उभौ/SN अपि/A शिलायाम्/NP उपविष्टौ/KN ।/PUNC
तदा/A कार्तिकेयः/NS हसन्/KNV पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवतः/SN सेवकाः/NP सर्वे/SN गताः/KN किम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनेन/SNV प्रश्नेन/NP लज्जितः/KN राजा/NP मन्द/KV स्वरेण/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC पर्णकुटीरे/NP मदर्थम्/NP व्यवस्थाम्/NP सर्वाम्/SN समाप्य/KKS ते/SN राजधानीम्/NP गताः/KN ।/PUNC
इदानीम्/SN मया/SN सह/AUP एकः/SMKY सेवकः/NP एका/SMKY सेविका/NP च/APY स्तः/KN ।/PUNC
यदा/AVK अहम्/SN वानप्रस्थाश्रमम्/NP स्वीकरिष्यामि/KP तदा/AVK एतौ/SN अपि/A राजधानीम्/NP प्रतिगमिष्यतः/KN ।/PUNC
भवान्/SN जानाति/KP एव/INTF यत्/AVK मम/SN जीवनम्/NP सदा/A सुखमयम्/NV एव/INTF आसीत्/KP इति/AUD ।/PUNC
अतः/A इदानीम्/A एतौ/SN अत्र/A स्तः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD उक्त्वा/KKS राजा/NP स्वस्य/SN आगमनकारणम्/NP सन्न्यासिनम्/NP विस्तरेण/KV अवदत्/KP ।/PUNC
सन्न्यासी/NP राज्ञः/NP कथनम्/NP श्रुत्वा/KKS पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC तर्हि/A भवतः/SN अत्र/A आगमनस्य/NP अनन्तरम्/A महान्/NV समयः/NP अतीतः/KN ।/PUNC
एतावत्/A पर्यन्तम्/AUP भवान्/SN अत्र/A किम्/SN कृतवान्/KN ?/PUNC नीरसता/NV न/AN अनुभूता/KN किम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
सत्यकीर्तिः/NS सङ्कोचम्/NV अनुभवन्/KNV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC सत्यम्/NP ,/PUNC किञ्चित्/A नीरसता/NV अभवत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A अहम्/SN चम्पकवनम्/NP परितः/AUP स्थितम्/KN परिसरम्/NP पश्यन्/KNV ताम्/SNV नीरसताम्/NP अपनीतवान्/KN ।/PUNC
वनदर्शनसमये/NP मम/SN मनसि/NP अनेके/NV विचाराः/NP उत्पन्नाः/KN ’'/PUNC इति/AUD ।/AUD
‘‘/PUNC मया/SN अपि/A ते/SN विचाराः/NP ज्ञातुम्/KKS शक्यन्ते/KP किम्/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD सन्न्यासी/NP राजानम्/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC स्वामिन्/NV !/PUNC अस्मिन्/SNV वने/NP फलैः/NP पुष्पैः/NP च/APY युक्ताः/KN वृक्षाः/NP सन्ति/KP ।/PUNC
तैः/SN सह/AUP औषधगुणयुक्ताः/NV लताः/NP औषधीय/NV सस्यानि/NP च/APY अत्र/A सन्ति/KP ।/PUNC
अहम्/SN राजवैद्यम्/NV भीष्माचार्यम्/NS आहूय/KKS तम्/SN पृष्ट्वा/KKS अत्र/A औषधगुणयुक्ताः/NV लताः/NP औषधीयसस्यानि/NP च/APY कियन्ति/A सन्ति/KP इति/AUD ज्ञातुम्/KKS इच्छामि/KP ।/PUNC
रोगनिरोधकानि/NV औषधानि/NP कर्तुम्/KKS तम्/SNV वैद्यम्/NP प्रेरयिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP राजा/NP ।/PUNC
राज्ञः/NP वचनम्/NP श्रुत्वा/KKS सन्न्यासी/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN ज्ञानी/NV अस्ति/KP ।/PUNC
इदानीम्/A मया/SN यत्/SNV श्रुतम्/KN तेन/SN ज्ञायते/KP –/PUNC भवान्/SN सकलशास्त्रपारङ्गतः/NV अस्ति/KP इति/AUD ।/PUNC
केवलम्/A नेत्रे/NP निमील्य/KKS ध्यानकरणेन/NP ,/PUNC जपेन/NP ,/PUNC तपसा/NP वा/APY मुक्तिः/NP लभ्यते/KP इति/AUD भवतः/SN अभिप्रायः/NP किम्/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
सत्यकीर्तिः/NS निर्वचनः/NV अभवत्/KP तत्/SN श्रुत्वा/KKS ।/PUNC
तदा/A कार्तिकेयेन/NS उक्तम्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC भवान्/SN शीघ्रम्/KV राजधानीम्/NP गच्छतु/KP ।/PUNC
सुखेन/NV जीवनम्/NP यापयतु/KP ।/PUNC
राजा/NP भूत्वा/KKS भवतः/SN विचारान्/NP सर्वान्/SN आचरणे/NP आनयतु/KP ।/PUNC
अनेन/A प्रजानाम्/NP हितम्/NP सिद्ध्यति/KP ।/PUNC
चम्पकवनस्य/NP विषये/NP ये/SNV विचाराः/NP भवति/KP सन्ति/KP ते/SNV उत्तमाः/NV ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राजा/NV सत्यकीर्तिः/NS तदा/A किमपि/A अवदन्/KNV सन्न्यासिनः/NP चरणौ/NP नमस्कृत्य/KKS ततः/A प्रस्थातुम्/KKS अनुज्ञाम्/NP प्राप्य/KKS ततः/A प्रस्थितः/KN ।/PUNC
परेद्यवि/NP एव/INTF सः/SN राजधानीम्/NP प्रतिनिवृत्तः/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC सन्न्यासी/NP राजानम्/NP सत्यकीर्तिं/NS सकलशास्त्रपारङ्गतम्/NV उक्तवान्/KN ।/PUNC
वानप्रस्थविषये/NP ,/PUNC तपसः/NP विषये/NP च/APY ये/SNV उपदेशाः/NP तेन/SN दातव्याः/KN आसन्/KNV तान्/SN अदत्त्वा/KKS एव/INTF राजधानीम्/NP गन्तुम्/KN सूचनाम्/NP दत्तवान्/KN सः/SN ।/PUNC
अहम्/SN चिन्तयामि/KP यत्/AVK तेन/SN समीचीनतया/NV न/AN व्यवहृतम्/KN इति/AUD ।/PUNC
सन्न्यासिनः/NP सर्वसङ्गपरित्यागिनः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC
आध्यात्मिकचिन्तनेन/NP साकम्/AUP ते/SN तपः/NP अपि/A कुर्वन्ति/KP ।/PUNC
अतः/A एतादृशानाम्/SNV सन्न्यासिनाम्/NP मनसि/NP सहजतया/NV एव/INTF अहङ्कारः/NP भवति/KP ।/PUNC
अतएव/A तेन/SN सन्न्यासिना/NP तादृशी/ASD सूचना/NP राज्ञे/NP दत्ता/KN ।/PUNC
एवम्/ASD ननु/A ?/PUNC राज्ञा/NP अपि/A विवेकेन/NP न/AN व्यवहृतम्/KN ।/PUNC
मार्गदर्शनम्/NP कर्तुम्/KKS ,/PUNC तपः/NP कर्तुम्/KKS वा/AVK अनुज्ञा/NP प्रष्टव्या/KN आसीत्/KP तेन/SN ।/PUNc
तत्/SN अकृत्वा/KKS सन्न्यासिनः/NP वचनेन/NP अनन्तरदिने/NP एव/INTF राजधानीम्/NP प्रस्थितः/KN सः/SN ।/PUNC
एषः/SN क्रमः/NP अविवेकयुतः/KN न/AN वा/A ?/PUNC कीदृशम्/AP वैराग्यम्/NP तस्य/SN ?/PUNC किम्/SN सः/SN मूर्खः/NP न/AN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NP उत्तरम्/NP जानन्/KNV अपि/A भवान्/SN यदि/AVK न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‪तदा/A त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC आर्योक्तिः/NP काचित्/A अस्ति/KP यत्/AVK जनतासेवा/NP एव/INTF जनार्दनसेवा/NP इति/AUD ।/PUNC
 सत्यकीर्तिः/NS दीर्घकालम्/NP यावत्/A प्रजासेवायाम्/NP एव/INTF निरतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 किन्तु/A वार्धक्यकारणात/NP ,/PUNC शरीरे/NP जातायाः/NP बलहीनतायाः/NP कारणात्/NP च/APY राज्यभारम्/NP वोढुम्/KKS असमर्थः/NV सन्/A सः/SN ततः/A मुक्तिम्/NP प्राप्तुम्/KKS इष्टवान्/KN ।/PUNC
 अतएव/A तस्य/SN मनसि/NP वानप्रस्थस्य/NP तपसः/NP च/APY विचारः/NP उत्पन्नः/KN ।/PUNC
 अनेन/A मुक्तिः/NP साध्या/NP इति/AUD तस्य/SN मनः/NP चिन्तयितुम्/KKS उद्युक्तम्/KN जातम्/KN ।/PUNC
 किन्तु/A तत्/SNV ज्ञानम्/NP मिथ्या/NP एव/INTF ।/PUNC                    
 सन्न्यासी/NP तु/A एतत्/SNV सर्वम्/SN जानाति/KP स्म/A एव/INTF ।/PUNC
 राज्ञः/NP मनः/NP प्रजानाम्/NP हितम्/NP एव/INTF इच्छति/KP सर्वदा/A ।/PUNC
 अतएव/A राजा/NP तपः/NP कर्तुम्/KKS ,/PUNC उपदेशम्/NP प्राप्तुम्/KKS च/APY यद्यपि/AVK आगतः/KN ,/PUNC तथापि/AVK चम्पकवने/NP औषधीयसस्यानि/NP ,/PUNC लताः/NP च/APY दृष्टवति/KN तस्मिन्/SN चिन्तनम्/NP आरब्धम्/KN यत्/AVK एतानि/SN कथम्/A जनोपयोगीनि/NV स्युः/KP इति/AUP ।/PUNC
 स्वसेवानिमित्तम्/NP परिचारकद्वयम्/SMKY येन/SSN आनीतम्/KN तेन/SSN आश्रमजीवनकष्टम्/NP सोढुम्/KKS न/AN शक्यते/KP इति/AUD सन्न्यासी/NP ज्ञातवान्/KN ।/PUNC
 राज्ञः/NP प्रवृत्तिम्/KN अपि/A सः/SN जानाति/KP स्म/A ।/PUNC
 अतएव/A सः/SN राजानम्/NP सूचितवान्/KN -/PUNC ‘/PUNC राजधानीम्/NP प्रतिगच्छतु/KP ,/PUNC राज्यभारम/NP एव/INTF वहतु/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
 सत्यकीर्तिः/NS सन्न्यासिनः/NP वचसि/NP स्थितम्/KN गूढार्थम्/NP ज्ञातवान्/KN ।/PUNC
 अतएव/A सः/SN द्वितीय/SMKP दिने/NP राजधानीम्/NP प्रस्थितः/KN ।/PUNC
 अत्र/A सन्न्यासिनः/NP अहङ्कारः/NV राज्ञः/NV सत्यकीर्तेः/NS अज्ञानम्/NV वा/APY सर्वथा/A न/AN   अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
राज्ञः/NP मौनभङ्गम्/NP कर्तुम्/KKS समर्थः/NV सन्/A वेतालः/NP शवेन/NP सह/AUP अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
18/PUNC सिद्धेन्द्रस्य/NS हितबोधः/NP (/PUNC 10/PUNC //PUNC 02/PUNC )/PUNC
दृढव्रती/NV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गत्वा/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्वस्य/SN स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/NP मौनेन/NV श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
 तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NV !/PUNC प्राणायामम्/NP अपि/A अविगणय्य/KKS यद्/SSN एतत्/SNV साहसम्/NP क्रियते/KP भवता/SN तत्/SSN केन/SN उद्देशेन/NP ?/PUNC राज्ञः/NP भवतः/SN सकाशे/NP किम्/SN वा/A न/AN अस्ति/KP ?/PUNC अपारम्/NV ऐश्वर्यम्/NP ,/PUNC यशः/NP ,/PUNC जनानुरागः/NP ,/PUNC शक्तिः/NP इत्यादयः/A भवतः/SN सन्ति/KP एव/INTF ।/PUNC
 तथापि/A एषः/SNV उद्यमः/NP किमर्थम्/NP किम्/SN भवान्/SN काञ्चित्/A मन्त्रतन्त्रादिविद्याम्/NP स्वाधीनीकर्तुम्/KKS इच्छति/KP ?/PUNC तथा/A चेत्/A जागरूकतया/NP स्थितिः/NP वरम्/NV ?/PUNC यतः/A तादृश्याः/ASD विद्यायाः/NP प्राप्तिः/NP उपयोगः/NP वा/APY न/AN सुकरः/NV ।/PUNC
उपयोगशब्दः/NP यदा/AVK स्मृतः/KN तदा/AVK काचित्/A कथा/NP मम/SN स्मृतिपथम्/NP आगता/KN ।/PUNC
पूर्वम्/A सिद्धेन्द्रः/NS नाम/NP गुरुः/NP स्वशिष्ययोः/NP रविवर्मविजयसिंहयोः/NS कृते/KN मन्त्रतन्त्रशक्तिम्/NP दत्त्वा/KKS उक्तवान्/KN आसीत्/KP यत्/AVK एतस्याः/SN उपयोगः/NP स्वार्थाय/NP न/AN स्यात्/A इति/AUD ।/PUNC
विजयसिंहः/NS स्वार्थाय/NP तस्याः/SN उपयोगम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
तथापि/A अपरः/A कश्चित्/SNV पण्डितः/NP तदीयम्/SN कृत्यम्/NP समर्थितवान्/KN ।/PUNC
एतत्सर्वम्/SN एवम्/INTF सङ्ग्रहेण/NP उक्तम्/KN चेत्/A भवता/SN किम्/SN वा/AP ज्ञायेत/KP ?/PUNC अतः/A ताम्/SNV कथाम्/NP विस्तरेण/KV श्रावयामि/KP ।/PUNC
मार्गायासपरिहारार्थम्/NP ताम्/SN श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/A वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN –/PUNC
पूर्वम्/A कदाचित्/A महापण्डितः/U सिद्धेन्द्रः/NS अरण्ये/NP गुरुकुलम्/NP चालयति/KP स्म/A ।/PUNC
कदाचित्/A सः/SN विद्याभ्यासम्/NP समापितवतः/KN छात्रान्/NP उद्दिश्य/KKS अवदत्/KP - ‘'/PUNC मया/SN यत्/SN यत्/DV ज्ञायते/KP तत्सर्वम्/SN बोधितम्/KN ।/PUNC
भवद्भिः/SN सर्वेः/SN एकम्/SMKY मुख्यम्/NV धर्मसूत्रम् ?NP स्मर्तव्यम्/KN ।/PUNC
भवन्तः/SN स्वस्य/SN परिश्रमेण/NP ,/PUNC बुद्धिमत्तया/NP ,/PUNC कौशलेन/NP च/APY अपेक्षितम्/KN सर्वम्/SN सम्पादयेयुः/KP ।/PUNC
क्वचित्/A महान्/NV परिश्रमः/NP कृतः/KN चेदपि/A कार्यम्/NP न/AN सिध्यति/KP ।/PUNC
तदा/A एव/INTF भवद्भिः/SN मन्त्रशक्तेः/NP उपयोगः/NP करणीयः/KN ,/PUNC या/SN च/AVK भवद्भिः/SN ज्ञाता/KN अस्ति/KP ।/PUNC
एतद्/SN अत्र/A स्मर्तव्यम्/KN यत्/AVK प्रयत्नम्/NP एव/INTF अकृत्वा/KKS विनायासेन/NV फलम्/NP प्राप्तुम्/KKS यदि/AVK मन्त्रविद्यायाः/NP प्रयोगः/NP क्रियते/KP तर्हि/AVK अहितम्/NP भविष्यति/KP इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
विजयसिंहः/NS रविवर्मा/NS च/APY सुहृदौ/NP ।/PUNC
तयोः/SN गाढा/NV मैत्री/NP ।PUNC
तौ/SN गौतमीपुरनिवासिनौ/NP ।/PUNC
दशाधिकवर्षाणि/NP गुरुकुले/NP विद्याभ्यासम्/NP कृत्वा/KKS तौ/SN गुरोः/NP प्रीतिम्/NP सम्पादितवन्तौ/KN आस्ताम्/KP ।/PUNC
स्वस्थानम्/NP गन्तुम्/KKS इच्छन्तौ/KN तौ/SN गुरुम्/NP साष्टाङ्गम्/NV नमस्कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
आशीर्वादम्/NP कुर्वन्/KNV गुरुः/NP सिद्धेन्द्रः/NS मन्द/NV हासम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
सः/SN मन्दहासः/NP सूचयति/KP स्म/A यत्/AVK मया/SN उक्तम्/KN भवद्भिः/SN न/AN विस्मरणीयम्/KN इति/AUD ।/PUNC
गुरुकुलात्/NP प्रत्यागच्छन्तौ/KN तौ/SN गोपुरनामकम्/NP ग्रामम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
ग्रामे/NP काचित्/A धर्मशाला/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्याम्/SN तौ/SN वासम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
भोजनम्/NP कृत्वा/KKS तौ/SN यदा/AVK बहिः/NP उपविष्टवन्तौ/KN आस्ताम्/KP तदा/AVK ग्रामीणानाम्/NP वार्तालापतः/KN ताभ्याम्/SN ज्ञातम्/KN यत्/AVK तत्/SNV दिने/NP सायम्/NP ग्रामे/NP मल्लयुद्धम्/NP भविष्यति/KP इति/AUD ।/PUNC
तस्मिन्/SNV ग्रामे/NP त्रिणेत्रः/NS नाम/NP कश्चन/A बलाढ्यः/NV पुरुषः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
तस्य/SN विश्वासः/NP आसीत्/KP यत्/AVK माम्/SN पराजेतुम्/KN कोऽपि/A न/AN शक्नोति/KP इति/AUD ।/PUNC
ग्रामाधिकारी/NP घोषितवान्/KN आसीत्/KP यत्/AVK यः/SN त्रिणेत्रम्/NS जेष्यति/KP तस्मै/SN सहस्रम्/SMKY सुवर्णनाणकानि/NP दास्यन्ते/KP इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN ज्ञात्वा/KKS रविवर्मा/NS विजयसिंहम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC विजय/NS !/PUNC आवाम्/SN गुरुकुले/NP मल्लयुद्धम्/NP अधीतवन्तौ/KN स्वः/SN ।/PUNC
पुरस्कारप्राप्त्यर्थम्/NP एव/INTF न/AN ,/PUNC अपि/A तु/A मल्लयुद्धे/NP कियत्/A प्रावीण्यम्/NV अर्जितम्/KN इति/AUD ज्ञातुम्/KN वा/AVK अस्माभिः/SN अत्र/A भागः/NP ग्रहीतव्यः/KN ।/PUNC
गुरुकुले/NP गुरुवर्येण/NP आयोजितासु/NP स्पर्धासुNP सर्वासु/SN अपि/A मया/SN एव/INTF विजयः/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC
अतः/A अहम्/SN त्रिणेत्रेण/NS सह/AUP मल्लयुद्धम्/NP करिष्यामि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A विजयसिंहः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मित्र/NP !/PUNC भवान्/SN तु/A धनिककुले/NP जातः/KN ।/PUNC
अतः/A धनस्य/NP आवश्यकता/NP न/AN अस्ति/KP भवतः/SN ।/PUNC
अहम्/SN नितराम्/A निर्धनः/NP अस्मि/KP ।/PUNC
सहस्रस्य/SMKY सुवर्णनाणकानाम्/NP सम्पादनाय/NP स्थितम्/KN एतम्/SNV अवसरम्/NP मह्यम्/SN ददातु/KP कृपया/NP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
रविवर्मा/NS सहर्षम्/NV एतम्/SNV प्रस्तावम्/NP अङ्गीकृतवान्/KN ।/PUNC
ततः/A तौ/SN मल्लयुद्धस्थलम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
तत्र/A जनानाम्/NP महान्/NV सम्मर्दः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
ग्रामाधिकारी/NP ,/PUNC अन्ये/A ग्रामस्य/NP ज्येष्ठाःNV च/APY वेदिकायाम्/NP उपविष्टाः/KN आसन्/KP ।/PUNC
मल्लयुद्धम्/NP आरब्धम्/KN ।/PUNC
सर्वेषु/SN पश्यत्सु/NP त्रिणेत्रः/NS सर्वान्/NP मल्लान्/NP पराजितवान्/KN ।/PUNC
अन्ते/KN विजयसिंहः/NS मल्लाङ्गणम्/NP प्रविष्टवान्/KN ।/PUNC
किञ्चित्/A कालम्/NP विजयसिंहत्रिणेत्रयोः/NS मल्लयुद्धम्/NP प्रवृत्तम्/KN ।/PUNC
आदौ/NP यद्यपि/AVK उभयोः/SN अपि/A समानम्/ASD सामर्थ्यम्/NP दृष्टम्/KN ,/PUNC तथापि/AVK अल्पे/NV एव/INTF काले/NP विजयसिंहस्य/NS प्राबल्यम्/NV दृष्टिगोचरम्/NP जातम्/KN ।/PUNC
तस्य/SN प्रहारेभ्यः/NP त्रिणेत्रः/SN भीतः/KN ।/PUNC
पञ्च/SMKY निमेषाभ्यन्तरे/NP विजयसिंहः/NS त्रिणेत्रम्/NS हठात्/NV भूमौ/NP पातितवान्/KN ।/PUNC
त्रिणेत्रस्य/NS उरसः/NP उपरि/AUP स्वस्य/SN दक्षिणपादम्/NP स्थापयित्वा/KKS विजय/NS गर्वेण/NV मन्द/NV हासम्/NP प्रकटितवान्/KN ।/PUNC
जनाः/NP हर्षध्वनिम्/NP कृतवन्तः/KN ।/PUNC
ग्रामाधिकारी/NP विजयसिंहाय/NS एव/INTF सहस्रम्/SMKY सुवर्णनाणकानि/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC
जनानाम्/NP प्रशंसा/NP महती/NV प्राप्ता/KN विजयसिंहेन/NS ।/PUNC
ततः/A सः/SN रविवर्मणा/NS सह/AUP धर्मशालायाम्/NP रात्रिं/NP यापितवान्/KN ।/PUNC
प्रातः/NP धर्मशालातः/KN प्रस्थाय/KKS सायङ्कालसमये/NP तौ/SN एकम्/SMKY अरण्यम्/NP प्रविष्टवन्तौ/KN ।/PUNC
तयोः/SN मनसि/NP भावना/NP आगता/KN यत्/AVK अन्धकारे/NP अग्रे/A गमनम्/NP न/AN श्रेयसे/NP इति/AUP ।/PUNC
अतः/A तौ/SN एकस्य/SMKY वृक्षस्य/NP अधः/AUP शयानौ/NP निद्रामग्नौ/NV जातौ/KN ।/PUNC
मध्यरात्रे/NP कश्चित्/A तौ/SN उत्थापितवान्/KN ।/PUNC
यदा/AVK तौ/SN नेत्रे/NP उन्मीलितवन्तौ/KN तदा/AVK तयोः/SN पुरतः/AUP त्रयः/SMKY दृढकायाः/NV लुण्ठाकाः/NP हस्तेन/NP खड्गम्/NP गृहीत्वा/KKS स्थितवन्तौ/KN आसन्/KP ।/PUNC
तान्/SN दृष्ट्वा/KKS विजयसिंहः/NS कठोर/NV स्वरेण/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN अपेक्ष्यते/KP ?/PUNC के/SN भवन्तः/SN ?/PUNC ’’/PUNC
‘‘/PUNC किम्/SN वयम्/SN के/SN इति/AUD भवता/SN न/AN ज्ञायते/KP ?/PUNC ग्रामाधिकारिणा/NP दत्तानि/NP सुवर्णनाणकानि/NP अस्मभ्यम्/SN ददातु/KP ।/PUNC
अन्यथा/A वयम्/SN भवन्तौ/SN उभौ/SN अपि/A खण्डशः/NP कर्तयिष्यामः/KP ’’/PUNC इति/AUD तेषु/SN अन्यतमः/NV उच्च/NV स्वरेण/NP अवदत्/KP ।/PUNC
विजयसिंहः/NS अङ्गुलीभ्याम्/NP शब्दम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
तावता/A ख़ड्गहस्तः/NV कश्चित्/A चोरः/NP रक्तम्/NP वमन्/KNV भूमौ/NP पतितवान्/KN ।/PUNC
एतत्/SN दृष्ट्वा/KKS अपरौ/A चोरौ/NP ‘‘/PUNC अहो/ASMB ,/PUNC मान्त्रिकः/NP !/PUNC मान्त्रिकः/NP एषः/SN ’’/PUNC इति/AUD वदन्तौ/KN ततः/A पलायितवन्तौ/KN ।/PUNC
एतत्/SN दृष्ट्वा/KKS आश्चर्यम्/NP अनुभवन्/KNV रविवर्मा/NS अपृच्छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC विजयसिंह/NS !/PUNC भवता/SN तस्य/SN चोरस्य/NP विषये/NP मन्त्रप्रयोगः/NP कृतः/KN खलु/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुतवतः/KN विजयसिंहस्य/NS मुखम्/NP कान्तिहीनम्/NV जातम्/KN ।/PUNC
सः/SN अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC न/AN केवलम्/A चोरविषये/NP ,/PUNC अपितु/APY मल्लयुद्धसमये/NP अपि/A मया/SN मन्त्रप्रयोगः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC एतस्य/SN तात्पर्यम्/NP सिद्धम्/KN यत्/AVK स्वार्थप्रेरितः/KN सन्/A भवान्/SN मल्लयुद्धे/NP जयम्/NP प्राप्तवान्/KN इति/AUD ।/PUNC
गुरुवर्यस्य/NP वचनम्/NP विस्मृतम्/KN भवता/SN ’’/PUNC इति/AUD क्रोधेन/NV अवदत्/KP रविवर्मा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC मित्र/NP !/PUNC मन्त्रशक्तेः/NP उपयोगः/NP कदा/A करणीयः/KN इतिAUD अत्र/A आवयोः/SN मतभेदः/NP अस्ति/KP ।/PUNC
अतः/A किम्/AP अधिकचर्चया/NP ?/PUNC आवाम्/SN ग्रामम्/NP प्रतिगत्य/KKS तत्रत्यम्/A पण्डितम्/NP आवयोः/SN पूर्वतन/NV गुरुम्/NP विश्वनाथशास्त्रिणम्/NP एतद्विषये/NP पृच्छावः/KP ।/PUNC
तस्य/SN कथनानुगुणम्/NP व्यवहरावः/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP विजयसिंहः/NS ।/PUNC
रविवर्मा/NS प्रतिवचनम्/NP किमपि/A न/AN उक्तवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP प्रातः/NP तौ/SN विश्वनाथशास्त्रिणः/NS आश्रमम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN ।/PUNC
आश्रमः/NP नद्याः/NP तीरे/NP आसीत्/KP ।/PUNC
विश्वनाथशास्त्री/NS आश्रमस्य/NP पुरतः/AUP वृक्षस्य/NP अधः/AUP उपविश्य/KKS ताडग्रन्थम्/NP परिशीलयन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC            
रविवर्मा/NS विजयसिंहः/NS च/APY पादस्पर्शपूर्वकम्/NP तम्/SN नमस्कृतवन्तौ/KN ।/PUNC
तौ/SN आशीर्वादेन/NP अनुगृह्य/KKS विश्वनाथशास्त्री/NS अपृच्छत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवतोः/SN पित्रोः/NP द्वारा/NP ज्ञातम्/KN यत्/AVK भवन्तौ/SN विद्याभ्यासम्/NP समाप्य/KKS गुरुकुलात्/NP प्रत्यागच्छन्तौ/KN स्तः/KN इति/AUP ।/PUNC
अपि/AP सिद्धेन्द्रवर्यः/NS कुशली/NP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
उभौ/SN अपि/A गुरुकुलवार्ताम्/NP सङ्क्षेपेण/NP निवेद्य/KKS सिद्धेन्द्रस्य/NS हितबोधवार्ताम्/NP अपि/A श्रावितवन्तौ/KN ।/PUNC
तदा/A विश्वनाथशास्त्री/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC सिद्धेन्द्रवर्यस्य/NS हितवचनम्/NP आजीवनम्/NP स्मर्तुम्/KKS योग्यम्/NP अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC किन्तु/A गुरुवर्य/NV !/PUNC खेदस्य/NP वार्ता/NP एषा/SN अस्ति/KP यत्/AVK एषः/SNV विजयसिंहः/NS तत्/SNV हितवचनम्/NP विस्मृतवान्/NV अस्ति/KP ।/PUNC
स्वार्थी/NV सन्/A एषः/SN स्वधर्मम्/NP विस्मृतवान्/KN ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP रविवर्मा/NS ।/PUNC
ततः/A गोपुरग्रामे/NP प्रवृत्ताम्/KN मल्लयुद्धकथाम्/NP ,/PUNC अरण्ये/NP प्रवृत्तम्/KN चोरप्रसङ्गम्/NP च/APY विवृतवान्/KN ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS विश्वनाथशास्त्री/NS आश्चर्येण/NV स्तब्धः/KN सन्/A मन्दहासपूर्वकम्/NV विजयसिंहम्/NS दृष्टवान्/KN ।/PUNC
तदा/A विजयसिंहः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN व्यवहारे/NP किम्/SN अनौचित्यम्/NV अस्ति/KP इति/AUD रविवर्मा/NS विवृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
विश्वनाथशास्त्री/NS शिरः/NP चालितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A रविवर्मा/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC स्वार्थकारणतः/KN एषः/SNV विजयसिंहः/NS मल्लस्य/NV त्रिणेत्रस्य/NS ,/PUNC चोराणाम्/NP च/APY विषये/NP मन्त्रशक्तेः/NP प्रयोगम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
किम्/AP एतत्/SN अनुचितम्/NP न/AN ?/PUNC किम्/SN एतत्/SN गुरोः/NP आज्ञायाः/NP तिरस्करणम्/NP न/AN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तत्/SN श्रुत्वा/KKS विश्वनाथशास्त्री/NS रविवर्माणम्/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NP !/PUNC विजयस्य/NS व्यवहारे/NP स्वार्थः/NV अनौचित्यम्/NV वा/APY किञ्चित्/A अपि/A न/AN दृश्यते/KP ।/PUNC
चिन्तनात्/NP भवान्/SN एव/INTF एतत्/SN स्वयम्/SN ज्ञास्यति/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC विजयसिंहः/NS गुरोः/NP हितबोधम्/NP न/AN पालितवान्/KN इति/AUD अत्र/A न/AN अस्ति/KP सन्देहः/NP ।/PUNC
धनाशाग्रस्तः/KN सन्/A सः/SN त्रिणेत्रविषये/NP चोरविषये/NP च/APY मन्त्रशक्तेः/NP प्रयोगम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
किम्/AP एतत्/SN अनुचितम्/NP न/AN ?/PUNC विश्वनाथशास्त्री/NS किमर्थम्/AP तस्य/SN व्यवहारम्/NP समर्थितवान्/KN ?/PUNC किम्/SN विश्वनाथशास्त्री/NS पक्षपातम्/KV आचरितवान्/KN ?/PUNC अथवा/A तस्य/SN निर्णयसामर्थ्यम्/NP एव/INTF दुर्बलम्/NV ?/PUNC विजयसिंहः/NS किमर्थम्/AP रविवर्माणम्/NS विश्वनाथशास्त्री/NS समीपम्/AUP नीतवान्/KN ?/PUNC विश्वनाथशास्त्री/NS स्वपक्षम्/NP समर्थयेत्/KP इति/AUD किम्/SN सः/SN पूर्वम्/A एव/INTF जानाति/KP स्म/A ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV प्रश्नानाम्/NP उत्तराणि/NP जानन् /KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC विश्वनाथशास्त्रिणः/NS वचनम्/NP युक्तम्/KN एव/INTF अस्ति/KP ।/PUNC
मल्लः/NV त्रिणेत्रः/NS बलेन/NP गर्वितः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
तादृशः/ASD मन्त्रशक्त्या/NP जितः/KN यत्/AVK तत्र/A न/AN कोऽपि/A दोषः/NP ।/PUNC
यदि/AVK सः/SN एतदवसरे/NP अपि/A जितवान्/KN स्यात्/A तर्हि/AVK सः/SN अचिन्तयिष्यत्/KP यत्/AVK अहम्/SN अजेयः/NV इति/AUD ।/PUNC
तस्य/SN अहङ्कारः/NV द्विगुणितः/KN अभविष्यत्/KP ।/PUNC
तदा/A सः/SN सर्वविधान्/SNV अत्याचारान्/NP कर्तुम्/KKS उद्युक्तः/KN अभविष्यत्/KP ।/PUNC
विजयसिंहः/NS एतत्/SNV सर्वम्SN जानन्/KNV एव/INTF तम्/SN पराजित्य/KKS एताम्/SNV सम्भावनाम्/NP उन्मूलितवान्/KN ।/PUNC
एतदर्थम्/NP यदि/AVK तेन/SN मन्त्रशक्तिः/NP प्रयुक्ता/KN स्यात्/A तर्हि/AVK तत्र/A न/AN किमपि/A अनौचित्यम्/NV ।/PUNC
लुण्ठाकविषये/NP अपि/A एवम्/ASD एव/INTF ।/PUNC
लुण्ठाकाः/NP स्वभावतः/KN क्रूराः/NV भवन्ति/KP ।/PUNC
हिंसा/NP एव/INTF तेषाम्/SN साधनम्/NP ।/PUNC
धनदानात्/NP अपि/A ते/SN रविवर्माणम्/NS विजयसिंहम्/NS च/APY त्यजेयुः/KP इति/AUD अत्र/A न/AN कोऽपि/A विश्वासः/NP आसीत्/KP ।/PUNC
ते/SN रविवर्मणः/NS प्राणान्/NP अपि/A अपहरेयुः/KP ।/PUNC
मित्रस्य/NP रक्षणाय/NP विजयसिंहः/NS मन्त्रशक्तेः/NP प्रयोगम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
एतेन/SN समाजहितम्/KN अपि/A तेन/SN साधितम्/KN ।/PUNC
अवसरद्वये/SMKY अपि/A जयः/NP सुलभः/NV तु/A न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
जये/NP सुलभलभ्ये/NP अपि/A यदि/AVK मन्त्रप्रयोगः/NP कृतः/KN स्यात्/A तर्हि/AVK तत्/SN निश्चयेन/NV अनुचितम्/NP अभविष्यत्/KP ।/PUNC
किन्तु/A विजयसिंहेन/NS तथा/ASD तु/A न/AN कृतम्/KN ।/PUNC
तेन/SN अपरम्/A अपि/A विवेकपूर्णम्/NV कार्यम्/NP कृतम्/KN ।/PUNC
उचितानुचितनिर्णयाय/NP सः/SN मित्रम्/NV रविवर्माणम्/NS गुरोः/NP समीपम्/AUP नीतवान्/KN ।/PUNC
गुरोः/NP निर्णयः/NP रविवर्मणः/NS अपि/A सम्मतः/KN स्यात्/A खलु/A ?/PUNC यदि/AVK सः/SN स्वपक्षम्/NP स्वयम्/SN समर्थितवान्/KN स्यात्/A तर्हि/AVK प्रायः/A रविवर्मा/NS तत्/SN सर्वथा/A न/AN अङ्ग्यकरिष्यत्/KP ।/PUNC
अतः/A सः/SN तम्/SN गुरु/NP समीपम्/AUP नीतवान्/KN ।/PUNC
एवम्/ASD विजयसिंहस्य/NS सर्वे/SN व्यवहाराः/NP विवेकेन/NP कृताः/KN एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदन्/KNV त्रिविक्रमः/NS मौनभङ्गम्/NP कृतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC
19/PUNC स्वास्थ्यरहस्यम्/NP (/PUNC 06/PUNC //PUNC 03/PUNC )/PUNC
दृढव्रती/NV त्रिविक्रमः/NS पुनरपि/A वृक्षस्य/NP शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS यथापूर्वम्/NP मौनेन/NV श्मशानम्/NP प्रति/AUP प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवतः/SN परिश्रमम्/NP दृष्टवति/KN मयि/SN महती/NV दया/NP उत्पद्यते/KP ।/PUNC           
स्वलाभार्थम्/NP परिश्रमम्/NP कृतवन्तः/KN बहवः/NV दृष्टाः/KN मया/SN ।/PUNC
केचन/A अन्यस्य/NP कस्यचित्/A निमित्तम्/KN कार्यम्/NP आरब्धवन्तः/KN दृष्टाः/KN ,/PUNC किन्तु/AVK ते/SN फलप्राप्तितः/KN पूर्वम्/A एव/INTF कार्यात्/NP निवृत्ताः/KN जाताः/KN ।/PUNC
भवान्/SN तु/A अन्यस्मै/NP वचनम्/NP दत्त्वा/KKS तस्य/SN पालनाय/NP एतादृशम्/ASD घोरम्/NV कष्टम्/NP वहति/KP इति/AUD भाति/KP मम/SN ।/PUNC
अपात्रे/NV धनस्य/NP दानम्/NP इव/ASD अपात्रे/NV वचनस्य/NP दानम्/NP अपि/A हानिकरम्/NV ।/PUNC
पूर्वम्/A पुष्करः/NS अपात्रे/NV दानात्/NP हानिम्/NP अनुभूतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
भवतः/SN मार्गायासस्य/NP परिहाराय/NP पुष्करविलासयोः/NS कथाम्/NP श्रावयामि/KP ।/PUNC
श्रद्धया/NV शृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/NP वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KP –/PUNC
पूर्वम्/A पुष्करः/NS नाम/NP कश्चन/A तरुणः/NV आसीत्/KP ।/PUNC
सः/SN महान्तम्/NV परिश्रमम्/NP तु/A करोति/KP स्म/A ,/PUNC किन्तु/AVK उदरम्/NP भरणाय/NP अपि/A क्लेशम्/NP अनुभवति/KP स्म/A ।/PUNC
स्वस्य/SN हीन/NV जीवनम्/NP स्मरन्/KNV सदा/A दुःखम्/NP अनुभवति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
कदाचित्/A विवाहमण्डपे/NP तेन/SN कार्यम्/NP प्राप्तम्/KN ।/PUNC
कूपात्/NP जलस्य/NP उद्धरणम्/NP ,/PUNC पात्रप्रक्षालम्/NP इत्यादिकम्/A तेन/SN करणीयम्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
आदिनम्/A तेन/SN श्रमः/NP करणीयः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
ये/SSN ये/DV विवाहगृहम्/NP आगच्छन्ति/KP ते/SSN गृहजनैः/NP सादरम्/NV स्वागती/NP क्रियन्ते/KP स्म/A ,/PUNC भोज्यन्ते/KP स्म/A च/AVK ।/PUNC
भोजनपदार्थाः/NP स्वादयुक्ताः/KN भवन्ति/KP स्म/A ।/PUNC
यः/SSN तान्/SN खादति/KP स्म/A सः/SSN तेषाम्/SN प्रशंसाम्/NP करोति/KP स्म/A एव/INTF ।/PUNC
पुष्करेण/NS अपि/A क्वचित्/A ते/SN भोजनपदार्थाः/NP प्राप्यन्ते/KP स्म/A ।/PUNC
अतः/A स्वस्य/SN कार्यम्/NP महता/NV उत्साहेन/NP कृतवान्/KN सः/SN ।/PUNC
सः/SN पाचकान्/NP प्रशंसन्/KNV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवन्तः/SN स्वादूनि/NV खाद्यानि/NP निर्मान्ति/KP ।/PUNC
प्रति/AUP दिनम्/NP कुत्रचित्/A वा/A भवद्भिः/SN पाककार्यम्/NP प्राप्येत/KP एव/INTF ।/PUNC
माम्/SN अपि/A आत्मना/SN सह/AUP नयन्तु/KP भवन्तः/SN ।/PUNC
भवन्तः/SN यत्/SSN कार्यम्/NP वदन्ति/KP तद्/SSN अहम्/SN श्रद्धया/NV करिष्यामि/KP ।/PUNC
पूर्ण/NV उदरम्/NP भोजनम्/NP मया/SN सदा/A प्राप्स्यते/KP ।/PUNC
किम्/SN एतत्/SN अनुमन्यते/KP भवद्भिः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A पाचक/NP प्रमुखः/NV हसन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN भोजनप्रियः/NV इव/ASD भाति/KP ।/PUNC
अस्माभिः/SN सह/AUP आगमनेन/NP भवतः/SN इच्छायाः/NP पूर्तिः/NP न/AN भवेत्/KP ।/PUNC
यतः/A प्रति/AUP दिनम्/NP वयम्/SN पाककार्यम्/NP न/AN प्राप्नुमः/KP ।/PUNC
अन्यच्च/AVK ,/PUNC यदा/AVK पाककार्यम्/NP प्राप्यते/KP तदा/AVK साहाय्यार्थम्/NP स्थानीयान्/NP एव/INTF कर्मकरान्/NP स्वीकरिष्यामः/KP ।/PUNC
अतः/A भवतः/SN आवश्यकता/NP न/AN अस्ति/KP अस्माकम्/SN ।/PUNC
स्वादु/NV भोजनम्/NP प्राप्तव्यम्/KN चेत्/A धनिकगृहे/NP जन्म/NP प्राप्तव्यम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
धनिकानाम्/NP गृहे/NP प्रति/AUP दिनम्/NP स्वादु/NV भोजनम्/NP भवति/KP इति/AUD ऐदम्प्राथम्येन/NP श्रुतवान्/KN आसीत्/KP पुष्करः/NS ।/PUNC
अतः/A सः/SN एतत्/SN श्रुत्वा/KKS महत्/NV आश्चर्यम्/NP प्राप्तवान्/KN ।/PUNC
तस्य/SN मुखभावम्/NP दृष्ट्वा/KKS पाचक/NP प्रमुखः/NV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC किम्/SN भवता/SN कदापि/A धनिकगृहे/NP कार्यम्/NP न/AN कृतम्/KN ?/PUNC ते/SN बहुमूल्यकम्/NV एव/INTF वस्त्रम्/NP धरन्ति/KP ।/PUNC
स्वादु/NV पदार्थान्/NP खादन्ति/KP ।/PUNC
मृदुले/NV तल्पे/NP स्वपन्ति/KP ।/PUNC
सर्वविधानि/NV सुखानि/NP अनुभवन्ति/KP च/AVK ’'/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SNV सर्वम्/SN श्रुतवतः/KN पुष्करस्य/NS मनसि/NP भावना/NP आगता/KN यत्/AVK एतादृशम्/ASD एकम्/SMKY अपि/A स्वप्ने/NP ऽपि/A अप्राप्नुवतः/KN मम/SN जीवनम्/NP व्यर्थम्/NP एव/INTF इति/AUD ।/PUNC
‘/PUNC केनचित्/A वा/A मार्गेण/NP मया/SN तादृशम्/ASD सुखम्/NP अनुभोक्तव्यम्/KN ’/PUNC इति/AUD सङ्कल्पम्/NP कृतवान्/KN सः/SN ।/PUNC
ग्रामात्/NP बहिः/NP कश्चन/A सन्न्यासी/NP निवसति/KP स्म/A ।/PUNC
पुष्करः/NS तम्/SN दृष्ट्वा/KKS स्वस्य/SN व्यथाम्/NP निवेदितवान्/KN ।/PUNC
सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS सन्न्यासी/NP मन्दहासपूर्वकम्/NV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC वत्स/NV !/PUNC एक/SMKY एकेन/SMKY एक/SMKY एकम्/SMKY कर्तव्यम्/KN निर्वोढव्यम्/KN भवति/KP लोके/NP ।/PUNC
भवान्/SN यत्/SSN सुखम्/NP भावयति/KP तत्/SSN वस्तुतः/A सुखम्/NP न/AN ।/PUNC
यत्/SSN कष्टम्/NP भावयति/KP तदपि/A वस्तुतः/A कष्टम्/NP न/AN ।/PUNC
एकम्/SMK तु/A सत्यम्/NP यत्/AVK इह/SN प्रपञ्चे/NP विना/AUP परिश्रमम्/NP किमपि/A न/AN प्राप्यते/KP ।/PUNC
सर्वम्/SN भगवतः/NP इच्छायाः/NP अनुगुणम्/NP प्रवर्तते/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतस्य/SNV वचनस्य/NP अल्पः/NV अपि/A परिणामः/NP पुष्करे/NS न/AN जातः/KN ।/PUNC
सः/SN दैन्येन/NV सन्न्यासिनम्/NP प्रार्थितवान्/KN यत्/AVK धनिकगृहे/NP मम/SN वासः/NP जन्म/NP वा/APY यथा/AVK स्यात्/A तथा/AVK करोतु/KP इति/AUD ।/PUNC
तदा/A सः/SNV सन्न्यासी/NP एकम्/SMKY मूलम्/NP दत्त्वा/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC समीपस्थे/KN ग्रामे/NP विलासः/NS नाम/NP कश्चन/A धनिकः/NP निवसति/KP ।/PUNC
वर्षद्वयात्/SMKY पूर्वम्/A तेन/SN पत्नीवियोगः/NP प्राप्तः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
तस्य/SN उभौ/SN पुत्रौ/NP स्तः/KN ।/PUNC
तौ/SN च/A विदेशे/NP वाणिज्यम्/NP कुरुतः/KN ।/PUNC
पितृव्यपुत्री/NP काचित्/A इदानीम्/SN तस्य/SN गृहे/NP निवसन्ती/KNV तदीयम्/SN योगक्षेमम्/NP निर्वहति/KP ।/PUNC
भवान्/SN तम्/SNV विलासम्/NS पश्यतु/KP ।/PUNC
एतत्/SNV मूलम्/NP उभाभ्याम्/NP अपि/A गृहीत्वा/KKS मनसि/NP वक्तव्यम्/KN यत्/AVK आवाम्/SN परस्परदेहविनिमयम्/NP कर्तुम्/KKS इच्छावः/KP इति/AUD ।/PUNC
तदा/A विलासस्य/NS शरीरम्/NP भवता/SN प्राप्यते/KP ,/PUNC भवतश्च/SN शरीरम्/NP तेन/SN प्राप्यते/KP ।/PUNC
एषा/SN क्रिया/NP उच्यते/KP –/PUNC परकायप्रवेशः/NP इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC श्रीमन्/U !/PUNC भवता/SN उच्यते/KP –/PUNC विलासः/NS धनाढ्यः/NV भाग्यवान्/NV च/APY इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD स्थिते/KN अपि/A किम्/SN सः/SN मम/SN शरीरस्य/NP स्वीकारम्/NP अङ्गीकुर्यात्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN पुष्करः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC निश्चयेन/NV 
भवादृशस्य/ASD कस्यचित्/A तरुणस्य/NP अन्वेषणम्/NP सः/SN कुर्वन्/KNV अस्ति/KP आ/ABS बहोः/NV कालतः/KN ।/PUNC
अतः/A सः/SN भवतः/SN शरीरम्/NP अङ्गी/NP कुर्यात्/KP ।/PUNC
भवान्/SN तरुणः/NV ।/PUNC
सः/SN मध्यवयस्कः/NV ।/PUNC
परकायप्रवेशः/NS नाम/NP स्वस्य/SN वयसः/NP अपि/A समर्पणम्/NP ।/PUNC
अतः/A एतस्य/SN अङ्गीकारविषये/NP पुनः/A चिन्तयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD बोधितवान्/KN सन्न्यासी/NP ।/PUNC
‘‘/PUNC यौवनात्/NP अपि/A सुखम्/NP प्रधानम्/NP इति/AUD चिन्तयामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
काकः/NP इव/ASD दीर्घकालजीवनात्/NP अपि/A हंसः/NP इव/ASD अल्पकाल/NV जीवनम्/NP एव/INTF वरम्/NV खलु/A ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP पुष्करः/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC रूपम्/NP दृष्ट्वा/KKS भवता/SN भ्रान्तिः/NP न/AN प्राप्तव्या/KN ।/PUNC
काकेन/NP तादृशम्/ASD किम्/AP न/AN प्राप्तम्/KN ,/PUNC यच्च/AVK हंसेन/NP प्राप्तम्/KN ?/PUNC अतः/A सम्यक्/NV विचिन्त्य/KKS निर्णयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP सन्न्यासी/NP ।/PUNC
तथापि/A तस्य/SN वचने/NP विशेष/NV आदरम्/NP अप्रकटयन्/KNV पुष्करः/NS अनन्तर/NP दिने/NP एव/INTF विलासस्य/NS गृहम्/NP गतवान्/KN ।/PUNC
तम्/SN दृष्ट्वा/KKS स्वस्य/SN इच्छाम्/NP प्रकटितवान्/KN च/A ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS सन्तोषम्/NP प्रकटयन्/KNV विलासः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN भवादृशम्/ASD एव/INTF प्रतीक्षमाणः/KN आसम्/KP ।/PUNC
भवतः/SN शरीरम्/NP अहम्/SN स्वीकरिष्यामि/KP ,/PUNC भवान्/SN च/AVK मम/SN शरीरम्/NP  स्वीकरोतु/KP ।/PUNC
यावत्/AVK एतत्/SNV शरीरपरिवर्तनम्/NP उभयोः/SN सम्मतम्/KN भवति/KP तावत्/AVK एतत्/SN अनुवर्तताम्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN अनन्तरम्/NP तौ/SNV सन्न्यासिना/NP दत्तस्य/KN मूलस्य/NP साहाय्येन/NP शरीरविनिमयम्/NP कृतवन्तौ/KN ।/PUNC                
तस्मात्/SN पुष्करः/NS तस्य/SN गृहस्य/NP स्वामी/NP जातः/KN ,/PUNC विलासः/NS च/AVK सेवकः/NP जातः/KN ।/PUNC
शरीरपरिवर्तनतः पुष्करः नितराम्/A सन्तुष्टः/KN ।/PUNC
मधुरम्/NP खादनीयम्/KN इति/AUD तस्य/SN मनसि/NP इच्छा/NP उत्पन्ना/KN ।/PUNC
अतः/A सः/SN विलासस्य/NS भगिनीम्/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अद्य/A मधुर/NP खाद्यम्/KN कारयतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
विलासस्य/NS भगिनी/NP पाचकद्वारा/NP विंशतिम्/SMKY ल़ड्डुकानि/NP कारितवती/KN ।/PUNC
तानि/SN पुष्करशरीरे/NP स्थितस्य/KN विलासस्य/NS पुरतः/AUP संस्थाप्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC भोः/ASMB ,/PUNC यस्मिन्/SN दिने/NP भवान्/SN कार्यम्/NP आरब्धवान्/KN तस्मिन्/SN एव/INTF दिने/NP भवता/SN सौभाग्यम्/NP प्राप्तम्/KN ।/PUNC
यावन्ति/AVK इच्छति/KP तावन्ति/AVK लड्डुकानि/NP खादतु/KP भवान्/SN ।/PUNC
एतत्/SNV खादनकार्यम्/NP भवता/SN स्वामिनः/NP पुरतः/AUP एव/INTF करणीयम्/KN ।/PUNC
भवतः/SN स्वामी/NP एषु/SNV दिनेषु/NP अस्वस्थः/NV अस्ति/KP ।/PUNC
तस्य/SN कापि/A चिकित्सा/NP फलकारिणी/NV न/AN जाता/KN ।/PUNC
यत्/SSN सः/SN स्वयम्/SN न/AN खादति/KP तत्/SSN सेवकैः/NP खाद्यमानम्/KN दृष्ट्वा/KKS सः/SN नितराम्/A सन्तोषम्/NP अनुभवति/KP ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
पुष्कर/NS शरीरे/NP स्थितः/KN विलासः/NS चत्वारि/SMKY लड्डुकानि/NP खादित्वा/KKS सन्तोषम्/NP अनुभवन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC एतादृशानि/ASD मया/SN इतः/KN पूर्वम्/A न/AN खादितानि/NP एव/INTF आसन्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A विलासस्य/NS शरीरे/NP स्थितः/KN पुष्करः/NS -/PUNC ‘/PUNC यत्/SSN शरीरम्/NP मया/SN प्रविष्टम्/KN अस्ति/KP तत्/SSN रोगाणाम्/NP आगरम्/NV एव/INTF अस्ति/KP चेदपि/A मया/SN लड्डुकानि/NP तु/A खादनीयानि/NP एव/INTF ’/PUNC इति/AUD स्वगतम्/KN वदन्/KNV लड्डुकद्वयम्/SMKY खादितवान्/KN एव/INTF ।/PUNC
विलासस्य/NS भगिनी/NP तस्य/SN खादनम्/NP निवारयन्ती/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अग्रज/NV !/PUNC हन्त/ABS ,/PUNC किम्/SN एतत्/SNV कृतम्/KN भवता/SN ?/PUNC गतम्/KN तु/A गतम्/KN एव/INTF ।/PUNC
इदानीम्/SN नदी/NP पर्यन्तम्/AUP वेगेन/NV गत्वा/KKS प्रति/AUP आगच्छतु/KP ।/PUNC
वैद्यः/NP वदति/KP यत्/AVK निरन्तरम्/NP व्यायामः/NP कृतः/KN चेत्/A यथेच्छम्/NV खादितुम्/KN शक्येत/KP इति/AUP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
ततः/A तौ/SN नदीतीर/NP पर्यन्तम्/AUP गत्वा/KKS प्रत्यागतौ/KN ।/PUNC
 ततः/A आरभ्य/KKS पुष्करेण/NS विलासस्य/NS शरीरे/NP स्थितानाम्/NP रोगाणाम्/NP परिचयः/NP एकैकस्य/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC
 इतः/A पूर्वम्/A महान्तम्/NV परिश्रमम्/NP कृत्वा/KKS अपि/A सः/SN पूर्णोदरम्/NP आहारम्/NP न/AN प्राप्नोति/KP स्म/A ।/PUNC
 इदानीम्/SN यत्/SSN इष्टम्/KN तत्/SSN खादनीयम्/KN चेत्/A तदर्थम्/NP स्थितः/KN एकमात्रोपायः/NS नाम/NP व्यायामः/NP ।/PUNC
 अतः/A सः/SN प्रति/AUP दिनम्/NP व्यायामम्/NP आरब्धवान्/KN ।/PUNC
 त्रिचतुरेषु/SMKY मासेषु/NP गतेषु/NP पुष्करेण/NS आश्रिते/KN शरीरे/NP स्थिताः/KN रोगाः/NP क्रमशः/A दूरम्/AUP गताः/KN ।/PUNC
पुष्करस्य/NS शरीरम्/NP आश्रितवता/KN विलासेन/NS अपि/A बह्व्यः/NV समस्याः/NP सम्मुखीकरणीयाः/KN अभवन्/KNV ।/PUNC
 शरीरसामर्थ्यम्/NP अस्ति/KP चेदपि/A कर्मकरत्वेन/NV कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS तस्य/SN मनः/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
 विना/AUP परिश्रमम्/NP सुखेन/NV उपविश्य/KKS खादनम्/NP इच्छति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
 किन्तु/A विलासस्य/NS शरीरम्/NP आश्रितवान्/KN पुष्करः/NS विलास/NS द्वारा/NP बहूनि/NV कार्याणि/NP कारयति/KP स्म/A ।/PUNC
 स्वस्य/SN सेवाम्/NP अपि/A कारयति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
एकस्मिन्/SMKY दिने/NP पुष्करस्य/NS शरीरम्/NP आश्रितवान्/KN विलासः/NS आक्रोशमिश्रितेन/NV स्वरेण/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC मम/SN कारणतः/KN भवान्/SN धनिकः/NP जातः/KN अस्ति/KP ।/PUNC
 कृतज्ञताम्/NP वहता/KN भवता/SN मयि/SN आदरः/NP प्रदर्शनीयः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 गृहस्य/NP कार्याणाम्/NP निर्वहणाय/NP अन्यम्/NP कमपि/A सेवकम्/NP नियोजयतु/KP ।/PUNC
 अहम्/SN सुखी/NV यथा/AVK तथा/A तिष्ठेयम्/KP तथा/AVK करोतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पुष्करः/NS तस्य/SN प्रार्थनाम्/NP तिरस्कुर्वन्/KNV अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN यथा/AVK वदामि/KP तथा/AVK व्यवहरणीयम्/KN भवता/SN ।/PUNC
 अन्यथा/A आवाम्/SN शरीरपरिवर्तनम्/NP करवाव/KP ।/PUNC
 ततः/A स्वस्य/SN इच्छायाः/NP अनुगुणम्/NP जीवनम्/NP कर्तुम्/KKS समर्थः/NP भविष्यति/KP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
गृहकार्यादीनाम्/NP करणे/NP यद्यपि/AVK कष्टम्/NP भवति/KP स्म/A ,/PUNC तथापि/AVK पुष्करस्य/NS शरीरम्/NP त्यक्तुम्/KKS विलासस्य/NS इच्छा/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
 यतः/A पुष्करस्य/NS शरीरे/NP तारुण्यम्/NV आसीत्/KP ।/PUNC
एवमेव/ASD वर्षम्/NP अतीतम्/KN ।/PUNC
सन्न्यासी/NP तौ/SN द्रष्टुम्/KKS आगतवान्/KN ।/PUNC
उभौ/SN अपि/A सन्न्यासिनम्/NP भक्त्या/NV प्रणम्य/KKS स्वकीयम्/SN अनुभवम्/NP श्रावितवन्तौ/KN ।/PUNC
 सर्वम्/SN श्रुत्वा/KKS सन्न्यासी/NP पुष्करम्/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC वर्षम्/NP यावत्/A विलासस्य/NS शरीरे/NP तिष्ठता/KN विविधानि/NV सुखानि/NP अनुभूतानि/KP ।/PUNC
 अतः/A इदानीम्/SN भवता/SN विलासस्य/NS शरीरम्/NP परित्यज्य/KKS स्वकीयम्/SNV शरीरम्/NP आश्रयणीयम्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A पुष्करः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अहम्/SN एतत्/SNV अर्थम्/NP सन्नद्धः/KN अस्मि/KP ।/PUNC
 किन्तु/A मम/SN नियमः/NP यत्/AVK एतस्य/SN अनन्तरम्/NP विलासः/SN माम्/SN स्वगृहे/NP कर्मकरत्वेन/NV नियुक्तिम्/NP कुर्यात्/KP इति/AUD ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुत्वा/KKS विलासः/NS कोपेन/NV -/PUNC ‘‘/PUNC श्रीमन्/NV !/PUNC एतम्/SN कर्मकरत्वेन/NV नियोजयेयम्/KP एव/INTF ।/PUNC
 किन्तु/A मम/SN शरीरम्/NP प्राप्तवता/KN एतेन/SN महती/NV कृतघ्नता/NP आचरिता/KP ।/PUNC
गृहस्वामिनः/NP दर्पम्/NP प्रदर्शयन्/KNV एषः/SN मद्द्वारा/NP बहूनि/NV कार्याणि/NP कारितवान्/KN ।/PUNC
 विविधाः/NV सेवाः/NP अपि/A कारिताः/KN ।/PUNC
 विविधैः/NV प्रकारैः/NP एतेन/SN अहम्/SN पीडितः/KN ।/PUNC
 एतादृशम्/ASD कृतघ्नम्/NV कथम्/AP वा/AP मम/SN सेवकम्/NP कुर्याम्/KP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD अवदत्/KP ।/PUNC
तदा/A सन्न्यासी/NP कठोर/NV स्वरेण/NP -/PUNC ‘‘/PUNC कर्मकरत्वेन/NV तस्य/SN स्वीकारः/NP सर्वथा/A न्यायोचितः/KN अस्ति/KP ।/PUNC                                                                            
भवन्तौ/SN शरीरपरिवर्तनकारणतः/KN विशेष/NV लाभम्/NP प्राप्तवन्तौ/KN स्तः/KN एव/INTF ।/PUNC
 पुष्करः/NS कृतघ्नः/NV न/AN ’’/PUNC इति/AUD विलासम्/NS उक्त्वा/KKS मूलस्य/NP साहाय्येन/NP तयोः/SN शरीरपरिवर्तनम्/NP कारयित्वा/KKS आशीर्वादेन/NP अनुगृह्य/KKS ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP –/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC सन्न्यासिनः/NP कथनम्/NP किम्/SN युक्तिसङ्गतम्/NP अस्ति/KP ?/PUNC किम्/SN तत्र/A नैतिक/NV मूल्यम्/NP अस्ति/KP ?/PUNC पुष्करः/NS कृतघ्नः/NV न/AN इति/AUD तस्य/SN कथनम्/NP किम्/SN युक्तिसङ्गतम्/NP अस्ति/KP ?/PUNC विलासपुष्करयोः/NS या/SSN वास्तविकी/NV समस्या/NP आसीत्/KP तस्याः/SSN परिहारम्/NP विस्मृत्य/KKS सन्न्यासी/NP कमपि/A मार्गम्/NP उपदिष्टवान्/KN ।/PUNC
 एवम्/ASD ननु/AP ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NP समाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/A भवान्/SN यदि/AVK न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनेन/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC सन्न्यासी/NP न/AN केवलम्/A महत्या/NV शक्तेः/NP आश्रयः/NP ,/PUNC अपि/A तु/A मानव/NP स्वभावस्य/NP ज्ञाता/NV अपि/A अस्ति/KP सः/SN ।/PUNC
 पुष्करः/NS कृतघ्नः/NV न/AN इति/AUD तेन/SN यत्/SSN चिन्तितम्/KN तत्/SSN युक्तम्/KN एव/INTF ।/PUNC
 मध्यवयस्कस्य/NV विलासस्य/NS शरीरम्/NP प्रविष्टवान्/KN पुष्करः/NS अवगतवान्/KN यत्/AVK विलासस्य/NS शरीरे/NP के/SN के/DV रोगाः/NP सन्ति/KP ,/PUNC तेषाम्/SN कारणम्/NP च/AVK किम्/SN इति/AUD ।/PUNC
 विलासः/NS विलासमय/NV जीवनस्य/NP दासः/NP जातः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 अल्पम्/NV अपि/A परिश्रमम्/NP न/AN करोति/KP स्म/A सः/SN ।/PUNC
 व्यायामम्/NP कटाक्षेण/NP अपि/A न/AN पश्यति/KP स्म/A ।/PUNC
 तस्य/SN रोगस्य/NP कारणम्/NP एतत्/SN एव/INTF आसीत्/KP ।/PUNC
 पुष्करः/NS एतत्/SN अवगतवान्/KN ।/PUNC
 यौवनपूर्णम्/NV शरीरम्/NP अपि/A रोगग्रस्तम्/KN न/AN स्यात्/A इति/AUD चिन्तयन्/KNV सः/SN विलास/NS द्वारा/NP बहूनि/NV कार्याणि/NP कारितवान्/KN ।/PUNC
 एतस्मात्/SN सः/SN स्वस्य/SN शरीरस्य/NP रक्षणम्/NP कर्तुम्/KKS शक्तवान्/KN ,/PUNC विलासेन/NS श्रमजीवनस्य/NP अभ्यासम्/NP कारितवान्/KN च/AVK ।/PUNC
 एवम्/ASD पुष्करेण/NS विलासस्य/NS हितम्/KN एव/INTF चिन्तितम्/KN ।/PUNC
 अतः/A पुष्करे/NS कृतघ्नतारोपः/NP सर्वथा/A अनुचितः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
 20/PUNC विकृतघ्नः/NV दृढव्रतः/NV त्रिविक्रमः/NS स्वीकृतम्/KN कार्यम्/NP परित्यक्तुम्/KKS अनिच्छन्/KNV पुनरपि/A वृक्षस्य/NP समीपम्/AUP गतवान्/KN ।/PUNC
 वृक्षम्/NP आरूह्य/KKS शाखायाम्/NP लम्बमानम्/KN शवम्/NP स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS अधः/AUP आगतवान्/KN ।/PUNC
 ततः/A यथापूर्वम्/NP मौनम्/NV श्मशानाभिमुखम्/NP प्रस्थितवान्/KN च/A ।/PUNC
 तदा/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC अये/ASMB राजन्/NP !/PUNC भवतः/SN एषः/SNV महान्/NV परिश्रमः/NP स्वनिमितम्/KN उत/APY अन्यनिमित्तम्/KN इति/AUD एव/INTF न /ANज्ञायते/KP मया/SN ।/PUNC
 भवान्/SN कश्चित्/A देशपालकः/NP इति/AUD यतः/A अन्यः/SNV देशपालकः/NP भवन्तम्/NS एतादृशे/ASD कार्ये/NP प्रवर्तयितुम्/KKS न/AN अर्हति/KP ।/PUNC
 कदाचित्/A पण्डिताः/NP भवन्तम्/SN एतस्मिन्/SNV कार्ये/NP प्रवर्तितवन्तः/KN स्युः/A ।/PUNC
 यतः/A पाण्डित्येन/NV पदजालेन/NV वा/APY अन्यस्य/SN बन्धने/NP तेषाम्/SN विशेष/NV रुचिः/NP भवति/KP ।/PUNC
 भवान्/SN अपि/A रामशास्त्री/NS इव/ASD अन्येन/SN प्रयुक्ते/KN पदजाले/NP पतितः/KN स्यात्/A इति/AUD भाति/KP मम/SN ।/PUNC
 रामशास्त्री/NS कः/SN ,/PUNC तस्य/SN कथा/NP का/SN इति/AUD ज्ञातुम्/KKS कुतूहलम्/NP स्यात्/A खलु/A भवतः/SN ?/PUNC तस्य/SN कथाम्/NP विस्तरेण/NV श्रावयामि/KP ,/PUNC श्रद्धया/NV श्रृणोतु/KP तावत्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
अनन्तरम्/NP वेतालेन/NP कथा/NP आरब्धा/KN -/PUNC
पूर्वम्/A रामशास्त्री/NS नाम/NP कश्चित्/A आसीत्/KP ।/PUNC
 सः/SN अल्पे/NV एव/INTF वयसि/NP शास्त्रादीनि/NP अधीत्य/KKS ‘/PUNC पण्डितः/U ’/PUNC इति/AUD ख्यातिम्/NP प्राप्तवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 तस्य/SN अपेक्षा/NP आसीत्/KP यत्/AVK मया/SN तादृशम्/ASD पाण्डित्यम्/NV प्राप्तव्यम्/KN ,/PUNC येन/SN मत्तः/SN श्रेष्ठः/NV पण्डितः/NP कोऽपि/A न/AN भवेत्/KP इति/AUD ।/PUNC
 सः/SN कदाचित्/A गृहम्/NP आगतवन्तम्/KN पितुः/NP बाल्यस्नेहितम्/KN शम्भुशर्माणम्/NS स्वस्य/SN आशयम्/NP निवेदितवान्/KN ।/PUNC
 सः/SN पितुः/NP बाल्यस्नेहितः/KN शास्त्रम्/NP अधीतवान्/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 अतः/A कांश्चन/A शास्त्रसम्बद्धान्/NV प्रश्नान्/NP पृष्ट्वा/KKS उतरम्/NP च/APY ज्ञात्वा/KKS सः/SN ‘‘/PUNC पाण्डित्यम्/NV अस्ति/KP इति/AUD तु/A सत्यम्/NP एव/INTF ।/PUNC
 तत्रापि/A अल्पे/NV वयसि/NP एतादृशस्य/ASD पाण्डित्यस्य/NV प्राप्तिः/KN नितराम्/A अपूर्वा/NV ।/PUNC
 तथापि/A असदृश/NV पाण्डित्यम्/NV प्राप्तव्यम्/KN चेत्/A नूतन/NV पदानाम्/NP सृष्टिः/NP भवता/SN करणीया/KN ,/PUNC तानि/SNV पदानि/NP व्यवहारे/NP आनेतव्यानि/KP च/AVK ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
‘‘/PUNC तथा/A नूतनशब्दानाम्/NP सृष्टौ/NP अतिसमर्थः/NV एतावता/SN एव/INTF कोऽपि/A अस्ति/KP वा/A ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC कुतः/AP न/AN ।/PUNC
 अस्माकम्/SN ग्रामे/NP देवशास्त्री/NS नाम/NP कश्चित्/A अस्ति/KP ।/PUNC
 सः/SN नूतन/NV शब्दानाम्/NP निर्माणे/NP अर्थावगमने/NP च/APY नितराम्/A समर्थः/NP ।/PUNC
 किन्तु/A कदाचित्/A तेन/SN प्रयुज्यमानानाम्/NP पदानाम्/NP अर्थम्/NP अवगन्तुम्/KKS पण्डिताः/NP अपि/A क्लेशान्/NP अनुभवन्ति/KP ।/PUNC
 राज्ञः/NP सम्माननम्/NP अपि/A प्राप्तम्/KN अस्ति/KP तेन/SN ।/PUNC
 भवतु/ABS नाम/NP ।/PUNC
 अहम्/SN तस्य/SN परिचयम्/NP कारयामि/KP ।/PUNC
 यदि/AVK गूढार्थगर्भितस्य/NV वाक्यस्य/NP प्रयोगम्/NP भवान्/SN करोति/KP ,/PUNC तर्हि/AVK सः/SN भवन्तम्/SN शिष्यत्वेन/NV अङ्गी/NP कुर्यात्/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN शम्भुशर्मा/NS ।/PUNC
रामशास्त्री/NS तेन/SN सह/AUP प्रस्थितः/KN ।/PUNC
 मार्गे/NP तस्य/SN मनसि/NP एका/SMKY एव/INTF चिन्ता/NP -/PUNC देवशास्त्रिणा/NS कीदृश्याः/AP शैल्याः/NP सम्भाषणम्/NP करणीयम्/KN इति/AUD ।/PUNC
शम्भुशर्मणः/NS अनुपमा/NS नाम/NP पुत्री/NP आसीत्/KP ।/PUNC
 सा/SN रूपेण/NP बुद्धिमत्तया/NP च/APY अनुपमा/NV एव/INTF ।/PUNC
 ‘/PUNC यदि/AVK मम/SN पुत्र्याः/NP रामशास्त्रिणः/NS च/APY परस्परपरिचयः/NP भवेत्/KP ,/PUNC ततः/A च/AVK तयोः/SN विवाहः/NP निर्वर्तनीयः/KN ’/PUNC इति/AUD चिन्तनम्/NP आसीत्/KP शम्भुशर्मणः/NS ।/PUNC
 अत:/A रामशास्त्रिणः/NS अनुचरणार्थम्/NP अनुपमाम्/NV नियोजितवान्/KN आसीत्/KP सः/SN ।/PUNC
रामशास्त्री/NS तु/A स्वपाण्डित्यस्य/NV प्रदर्शनम्/NP कथम्/AP इति/AUD एव/INTF सदा/A चिन्तयन्/KNV भवति/KP स्म/A ।/PUNC 
 अतः/A सः/SN अनुपमायाः/NV सौन्दर्यम्/NP पाण्डित्यम्/NP वा/APY द्रष्टुम्/KKS न/AN शक्तवान्/KN एव/INTF ।/PUNC
 ताम्/SNV सामान्यसेविकाम्/NP भावयन्/KNV सः/SN सर्वाणि/SNV कार्याणि/NP ताम्/SN आदिशति/KP स्म/A ।/PUNC
 द्वित्राणाम्/SMKY दिनानाम्/NP अनन्तरम्/NP रामशास्त्री/NS आतङ्कमिश्रितेन/NV स्वरेण/NP स्वगतम्/KN इव/ASD उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC श्वः/NP मया/SN देवशास्त्री/NS द्रष्टव्यः/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC स/SN तु/A इदानीम्/SN ग्रामे/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
 दिनद्वयानन्तरम्/NP प्रत्यागच्छेत्/KP सः/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC इतः/A अपि/A दिनद्वयस्य/SMKY प्रतीक्षा/NP करणीया/KN वा/A मया/SN ।/PUNC
 अहो/ABS ,/PUNC दिनानि/NP युगायन्ते/KN अत्र/A ’’/PUNC इति/AUD खेदेन/NV उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC किमर्थम्/NP तावती/A चिन्ता/NP भवतः/SN ?/PUNC दिनद्वयात्मके/NP अवधौ/NP नूतनानि/NV पदानि/NP सृष्ट्वा/KKS व्यवहारे/NP प्रयुज्य/KKS अनुभवम्/NP सम्पादयतु/KP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC सर्वाणि/SN अपि/A नूतन/NV पदानि/NP मया/SN झटिति/KV अवगम्यन्ते/KP एव/INTF ।/PUNC
 यतः/A तादृशम्/ASD अपूर्वम्/NV पाण्डित्यम्/NV अस्ति/KP मम/SN ।/PUNC
 देवशास्त्री/NS अपि/A येषाम्SNV पदानाम्/NP अर्थम्/NP न/AN जानीयात्/KP तादृशानि/ASD पदानि/NP प्रयोक्तुम्/KKS अपि/A सामर्थ्यम्/NP अस्ति/KP एव/INTF मम/SN ।/PUNC
 अत:/A किम्/SN अभ्यासेन/NP ’’/PUNC इति/AUD सगर्वम्/NV उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
तदा/A अनुपमा/NS मन्दहासपूर्वकम्/KV उक्तवती/KP -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN तु/A महापण्डितः/NV ।/PUNC
 भवता/SN सह/AUP सम्भाषणम्/NP कुर्वती/KNV कालम्/NP यापयाव/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC पण्डितस्य/NP मम/SN पण्डितेन/NP सह/AUP एव/INTF समभाषणम्/NP शोभते/KP ।/PUNC
 किम्/AP सामान्यै:/NP सह/AUP व्यवहारेण/NP ’'/PUNC इति/PUNC पुनरपि/A गर्वेण/NV एव/INTF उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC भवादृशानाम्/ASD निमित्तम्/KN एव/INTF ‘/PUNC विकृतघ्नः/NV ’/PUNC -/PUNC नामकम्/NP पदम्/NP सृष्टम्/KN अस्ति/KP ’'/PUNC इति/AUD कोपमिश्रितेन/NV स्वरेण/NP उक्त्वा/KKS खेदेन/NV तत:/A निर्गतवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
अनुपमया/NS प्रयुक्तम्/KN विकृतघ्न:/NV इति/AUD एतत्/SNV पदम्/NP रामशास्त्रिणः/NS पीडायै/NP अजायत/KP ।/PUNC
 बहुधा/NV चिन्तनस्य/NP अनन्तरम्/NP अपि/A तेन/SN न/AN ज्ञातम्/KN यत्/AVK अनुपमया/NS किमर्थम्/NP मयि/SN ‘/PUNC विकृतघ्नः/NV ’/PUNC इति/AUD एतत्/SN पदम्/NP प्रयुक्तम्/KN इति/AUD ।/PUNC
 मया/SN ‘‘/PUNC कामपि/A कृतघ्नताम्/NP अकृतवति/KN मयि/SN विकृतघ्नः/NV इति/AUD शब्दः/NP प्रयुक्तः/KN भवत्या/SN ।/PUNC
 मया/SN का/SN कृतघ्नता/NV आचारिता/KN ’'/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC यदा/AVK भवान्/SN अस्मद्/SN गॄहम्/NP आगतवान्/KN तदा/AVK आरभ्य/KKS मया/SN भवतः/SN सेवा/NP कृता/KN ।/PUNC
 भवत:/SN प्रशंसा/NP अपि/A कृता/KN ।/PUNC
 एतस्य/SN प्रतिफलम्/NP मया/SN किम्/AP प्राप्तम्/KN ?/PUNC सेवा/NP ससन्तोषम्/NV स्वीकृता/KN भवता/SN ।/PUNC
 न/AN मम/SN सौन्दर्यातिशय:/NV लक्षित:/KN ।/PUNC
 मम/SN बुद्धिमत्ताम्/NP अपरीक्ष्य/KKS एव/INTF भवता/SN निर्णीतम्/KN यत्/AVK अहम्/SN सेवामात्रार्थम्/NP अर्हा/NP इति/AUD ।/PUNC
 उपकारस्मरणप्रवृति:/NV एव/INTF न/AN अस्ति/KP भवत:/SN ।/PUNC
 अत:/A भवान्/SN विकृतघ्नः/NV एव/INTF ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC पुनरपि/A मयि/SN विकृतघ्नपदस्य/NP प्रयोगः/NP ।/PUNC
 एतादृशम्/ASD पदम्/NP लोके/NP व्यवहारे/NP न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
कृतम्/KN उपकारम्/NP यः/SSN विस्मरति/KP सः/SSN उच्यते/KP कृतघ्नः/NV इति/AUD ।/PUNC
 विकृतघ्नः/NV इति/AUD पदम्/NP तु/A न/AN प्रयुक्त/KN पूर्वम्/A ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC भवान्/SN कृतघ्न/NV मात्रम्/NP न/AN ।/PUNC
 अतएव/A मया/SN विकृतघ्नपदम्/NP प्रयुक्तम्/KN ।/PUNC
 भवादृशानाम्/ASD निमित्तम्/KN एव/INTF देवशास्त्रिणा/NS एतत्/SNV पदम्/NP सृष्टम्/KN अस्ति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
विकृतघ्न/NV शब्दः/NP देवशास्त्रिणा/NS सृष्टः/KN इति/AUD श्रुत्वा/KKS रामशास्त्री/NS निर्णीतवान्/KN यत्/AVK एतस्य/SNV पदस्य/NP विशिष्टार्थः/NP कोऽपि/A अस्ति/KP एव/INTF इति/AUD ।/PUNC
 अतः/A सः/SN तस्य/SNV पदस्य/NP अर्थस्य/NP अवगमनार्थम्/NP बहुधा/NV प्रयत्नम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
 तथापि/A अर्थः/NP तु/A न/AN अवगतः/KN ।/PUNC
 अतः/A सः/SN पुनरपि/A अनुपमाम्/NS प्रार्थितवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC कृपया/NP एतस्य/SNV पदस्य/NP अर्थम्/NP वदतु/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A अनुपमा/NS उक्तवती/KN -/PUNC ‘‘/PUNC महापण्डितः/NV भवान्/SN एतस्य/SNV पदस्य/NP अर्थम्/NP इतोऽपि/A अवगन्तुम्/KKS न/AN शक्तवान्/KN ?/PUNC न/AN हि/A सर्वः/SN सर्वम्/SN जानाति/KP इति/AUD श्रूयते/KP ।/PUNC
 अतः/A भवतः/SN साहाय्यार्थम्/NP वदामि/KP ।/PUNC
 विरूपम्/NS उद्दिश्य/KKS एतत्/SNV पदम्/NP ऐदम्प्राथम्येन/NP प्रयुक्तम्/KN ।/PUNC
 अतः/A विरूपम्/NS यदि/AVK भवान्/SN द्रक्ष्यति/KP तर्हि/AVK तस्य/SNV पदस्य/NP अर्थस्य/NP अवगमनम्/NP सुकरम्/NV स्यात्/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC कः/SN अयम्/SN विरूपः/NS नाम/NP जनः/NP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC विरूपः/NS नाम/NP कश्चन/A कृषिकः/NP ।/PUNC
 सः/SN कदाचित्/A निश्चितवान्/KN यत्/AVK अल्पेन/NV मूल्येन/NP क्षेत्रम्/NP क्रेतव्यम्/KN इति/AUD ।/PUNC
 तस्य/SN समीपे/AUP धनम्/NP न/AN आसीत्/KP ।/PUNC
 तदा/A प्रतिवेशी/NV शिवरामः/NS ऋणरूपेण/ASD धनम्/NP दत्तवान्/KN ।/PUNC          
 तेन/SN क्षेत्रम्/NP क्रीतवान्/KN विरूपः/NS ।/PUNC
 तस्मिन्/SNV क्षेत्रे/NP तेन/SN निधिः/NP प्राप्तः/KN ।/PUNC
 ततः/A शिवरामस्य/NS ऋणम्/NP प्रत्यर्पितवान्/KN विरूपः/NS ।/PUNC
 अत्रान्तरे/NP शिवरामस्य/NS पुत्र्याः/NP विवाहः/NP निश्चितः/KN ।/PUNC
 पुत्री/NP विवाहस्य/NP निर्वर्तनार्थम्/NP विरूपम्/NS ऋणम्/NP याचितवान्/KN शिवरामः/NS ।/PUNC
 तदा/A विरूपः/NS दर्पेण/NV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC निर्धनाय/NP मया/SN ऋणम्/NP न/AN दीयते/KP ।/PUNC
 निर्धनेन/NP ऋणस्वीकारचिन्ता/NP न/AN करणीया/KN अपि/A ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
पुनः/A कदाचित्/A क्षेत्रे/NP कार्यम्/NP कुर्वाणः/KNV विरूपः/NS सर्पेण/NP दंष्टः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
 अनतिदूरे/AUP क्षेत्रे/NP कार्यम्/NP कुर्वाणः/KNV शम्भुशरणः/NS धावन्/KNV आगत्य/KKS विरूपम्/NS स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS मान्त्रिकस्य/NP समीपम्/AUP नीतवान्/KN ।/PUNC
 ‘/PUNC यदि/AVK अल्पः/NV विलम्बः/NP कृतः/KN स्यात्/A तर्हि/AVK एतस्य/SN प्राणाः/NP अपगताः/KN अभविष्यन्/KP ’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV मान्त्रिकः/NP योग्यया/NV चिकित्सया/NP विरूपम्/NS उज्जीवितवान्/KN ।/PUNC
अनन्तरदिने/NP शम्भुशरणः/NS अपि/A सर्पेण/NP दंष्टः/KN अभवत्/KP ।/PUNC
 तत्/SNV समये/NP विरूपः/NS तेन/SN एव/INTF मार्गेण/NP गच्छन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
 यदा/AVK मान्त्रिक/NP समीपम्/AUP शम्भुशरणस्य/NS नयनस्य/NP प्रस्तावः/NP आगतः/KN तदा/AVK –/PUNC ‘/PUNC शम्भुशरणम्/NS स्कन्धे/NP आरोप्य/KKS नेतुम्/KKS मम/SN सामर्थ्यम्/NP न/AN अस्ति/KP ’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN विरूपः/NS ।/PUNC
 तदा/A शम्भुशरणस्य/NS पत्न्या/NP सूचितम्/KN यत्/AVK मान्त्रिकम्/NP विषयम्/NP निवेद्य/KKS तम्/SN अत्र/A आनयतु/KP इति/AUD ।/PUNC
 तदा/A विरूपः/NS उक्तवान्/KN ‘/PUNC अहम्/SN उत्तरदिशि/NP प्रस्थितवान्/KN अस्मि/KP ।/PUNC
 मान्त्रिकस्य/NP गृहम्/NP तु/A दक्षिणदिशि/NP अस्ति/KP ।/PUNC
 अतः/A अहम्/SN एतत्/SNV कार्यम्/NP कर्तुम्/KKS न/AN शक्नोमि/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
 तदा/A शम्भुशरणस्य/NS पत्नी/NP उक्तवती/KN -/PUNC ‘/PUNC एवम्/ASD तर्हि/AVK भवान्/SN अत्र/A रक्षकत्वेन/NV तिष्ठतु/KP ।/PUNC
 अहम्/SN एव/INTF गत्वा/KKS मान्त्रिकम्/NP आनेष्यामि/KP ’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
 ‘/PUNC न/AN शक्यते/KP एतत्/SN ।/PUNC
 मया/SN त्वरया/KV अन्यत्र/A गन्तव्यम्/KN ’/PUNC  इति/AUD वदन्/KNV ततः/A निर्गतवान्/KN विरूपः/NS ।/PUNC
 ततः/A सौभाग्यवशात्/NP मान्त्रिकः/NP कस्माच्चित्/A वार्ताम्/NP श्रुत्वा/KKS धावन्/KNV आगत्य/KKS शम्भुशरणस्य/NS प्राणान्/NP रक्षितवान्/KN ।/PUNC
 एवम्/ASD अस्ति/KP विरूपस्य/NS पृष्ठभूमिका/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC एतम्/SN मनसि/NP निधाय/KKS एव/INTF कृतघ्नपदम्/NP निर्मितम्/KN इति/AUD भाति/KP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC कृतघ्नपदम्/NP न/AN ,/PUNC अपि/A तु/A विकृतघ्नपदम्/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC कृतम्/KN उपकारम्/NP ये/SN न/AN स्मरन्ति/KP ते/SN कृतघ्नाः/NV ।/PUNC
 विकृतघ्नः/NV इति/AUD अस्य/SNV पदस्य/NP न/AN कोऽपि/A अर्थः/NP ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC किम्/SN अधिक/NV चर्चया/NP ?/PUNC सकृत्/A भवान्/SN तम्/SNV विरूपम्/NS दृष्ट्वा/KKS आगच्छति/KP चेत्/A सुष्ठु/NV भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD सूचितवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
रामशास्त्री/NS विरूपम्/NS द्रष्टुम्/KKS ततः/A प्रस्थितवान्/KN ।/PUNC
‘/PUNC विरूपस्य/NS गृहम्/NP कुत्र/AP ’/PUNC इति/AUD प्रष्टव्यम्/KN इति/AUD यावत्/AVK सः/SN चिन्तयन्/KNV आसीत्/KP तावता/AVK मार्गपार्श्वे/NP कलहायमानौ/KN उभौ/SN दृष्टौ/KN ।/PUNC
 तयोः/SN एकः/SMKY दृढकायः/NV मल्लः/NP इव/ASD दृश्यते/KP स्म/A ।/PUNC
 अपरः/NP क्षीणकायः/NV ।/PUNC
 दृढकायः/NV क्षीणकायम्/NV कण्ठे/NP गृहीत्वा/KKS प्रहरन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
 रामशास्त्री/NS तयोः/SN कलहम्/NP निवारयितुम्/KKS इच्छन्/KNV कलहस्य/NP कारणम्/NP पृष्टवान्/KN ।/PUNC
 तदा/A दृढकायः/NV उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC श्रीमन्/NV !/PUNC एषः/SN नद्याम्/NP पतितः/KN सन्/A मज्जनम्/NP प्राप्नुवन्/KNV आसीत्/KP ।/PUNC
 अहम्/SN प्राणापायम्/NP अविगणय्य/KKS नद्याम्/NP तरन्/KNV एतस्य/SN रक्षणम्/NP कृतवान्/KN ।/PUNC
 एतत्/SNV सर्वम्/SN दिनद्वयात्/SMKY पूर्वम्/A प्रवृत्तम्/KN ।/PUNC
 अद्य/A अहम्/SN -/PUNC ‘/PUNC आरोग्यम्/NP कथम्/AP अस्ति/KP ?/PUNC ’/PUNC  इति/AUD प्रष्टुम्/KKS यदा/AVK एतस्य/SN समीपम्/AUD आगतवान्/KN तदा/AVK एषः/SN माम्/SN अनभिजानन्/KNV -/PUNC ‘/PUNC कः/SN भवान्/SN ?/PUNC ’/PUNC इति/AUD पृष्टवान्/KN ।/PUNC
 अहम्/SN दिनद्वयात्/SMKY पूर्वम्/A प्रवृत्तम्/KN स्मारितवान्/KN ।/PUNC
 ‘/PUNC मया/SN सा/SNV घटना/NP एव/INTF न/AN स्मर्यते/KP ’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN एषः/SN ।/PUNC
 ‘/PUNC भवान्/SN सर्वथा/A बुद्धिहीनः/NV ’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV माम्/SN उपहसितवान्/KN अपि/A ।/PUNC
 एतादृशस्य/ASD अपि/A उपकारम्/NP कृतवान्/KN अहम्/SN निश्चयेन/NV बुद्धिहीनः/NV एव/INTF ।PUNC
 एतस्मिन्/SNV विवेकम्/NP उत्पादयितुम्/KKS मम/SN बुद्धिमत्ता/NP अपर्याप्ता/NV ।/PUNC
 अतएव/A देहदण्डनपूर्वकम्/NP एतम्/SNV विवेकम्/NP बोधयन्/KNV अस्मि/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
रामशास्त्रिणा/NS सर्वम्/SN अवगतम्/KN ।/PUNC
 ‘/PUNC एषः/SNV कृशकायः/NV एव/INTF विरूपः/NS स्यात्/KP ’PUNC इति/AUD चिन्तितवान्/KN सः/SN दृढकायम्/NV उद्दिश्य/KKS -/PUNC ‘‘/PUNC मान्यवर/NV !/PUNC किम्/AP एतादृशे/ASD क्षीणकाये/NV जने/NP देहबलस्य/NP प्रयोगेण/NP ?/PUNC एषः/SN केनचित्/A विशेष/NV कारणेन/NP एवम्/ASD व्यवहृतवान्/KN स्यात्/A ।/PUNC
 तत्/SNV कारणम्/NP किम्/SN इति/AUD ज्ञात्वा/KKS आगत्य/KKS अहम्/SN वदिष्यामि/KP ।/PUNC
 अतः/A इदानीम्/SN एतम्/SN परित्यज्य/KKS गच्छतु/KP भवान्/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
रामशास्त्रिणः/NS मुखस्य/NP तेजस्विताम्/NV दृष्ट्वा/KKS समाहितः/KN सन्/A सः/SN दृढकायः/NV ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
 तदा/A रामशास्त्री/NS तम्/SNV क्षीणकायम्/NV पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN एव /INTF खलु/AP विरूपः/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
 तम्/SNV क्षीणकायम्/NP पृष्टवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC भवान्/SN एव/INTF खलु/A विरूपः/NS ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC भवान्/SN मत्तः/NP किम्/SN इच्छति/KP इति/AUD अहम्/SN न/AN जानामि/KP ।/PUNC
 अहम्/SN कः/SN इति/AUD भवान्/SN जानाति/KP ।/PUNC
 किन्तु/A भवान्/SN कः/SN इति/AUD अहम्/SN न/AN जानामि/KP ।/PUNC
 तथा/A ज्ञातव्यम्/KN इति/AUD इच्छा/NP अपि/A न/AN अस्ति/KP मम/SN ’’/PUNC इति/AUD वदन्/KNV विरूपः/NS ततः/A निर्गतवान्/KN ।/PUNC
 दीर्घम्/NV निःश्वस्य/NP प्रतिगतवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC विरूपः/NS दृष्टः/KN खलु/A भवता/SN ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD पृष्टवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
‘‘/PUNC आम्/ABS ।/PUNC
 वार्तालापः/NP अपि/A कृतः/KN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN रामशास्त्री/NS ।/PUNC
 ततः/A सः/SN प्रवृत्तम्/KN सर्वम्/SN निवेद्य/KKS अनुपमाम्/NS पुनः/A उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC विरूपस्य/NS निन्दनार्थम्/NP कृतघ्नपदम्/NP अपर्याप्तम्/NV ।/PUNC
 अतएव/A देवशास्त्रिणा/NS विकृतघ्नपदम्/NP सृष्टम्/KN अस्ति/KP ।/PUNC
 विशेषेण/NV यः/SSN कृतघ्नः/NV भवति/KP सः/SSN एव/INTF विकृतघ्नः/NV ।/PUNC
 ‘/PUNC वि/PUNC ’/PUNC इत्येतस्य/SNV उपसर्गस्य/NP योजनात्/NP कृतघ्नतायाः/NP पराकाष्ठा/NV द्योतिता/KN भवति/KP ।/PUNC
 एवम्/ASD ननु/AP ?/PUNC ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
‘‘/PUNC शब्दार्थविषये/NP सम्यक्/NV एव/INTF चिन्तितम्/KN भवती/SN ।/PUNC
 किन्तु/A विकृतघ्नपदस्य/NP वास्तविकः/NV अर्थः/NP तु/A इतोऽपि/A न/AN अवगतः/KN ’’/PUNC इति/AUD हसन्ती/KNV उक्तवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
तावता/A तत्र/A आगतः/KN शम्भुशर्मा/NS रामशास्त्रिणम्/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC पाण्डित्येन/NV अनुपमाम्/NP अन्वर्थनामधेयाम्/NP एताम्/SN मम/SN पुत्रीम्/NP एतावता/SN भवान्/SN अवगतवान्/KN स्यात्/A इति/AUD अहम्/SN चिन्तयामि/KP ।/PUNC
 वस्तुतः/A देवशास्त्री/NS नाम/NP कोऽपि/A न/AN अस्ति/KP ।/PUNC
 भवतोः/SN मेलनार्थम्/NP एव/INTF मया/SN देवशास्त्री/NS सृष्टः/KN आसीत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एतत्/SN श्रुतवान्/KN रामशास्त्री/NS आश्चर्येण/NV स्तब्धः/KN सन्/A क्षणकालम्/NP मौनम्/NV आश्रितवान्/KN ।/PUNC
 ततः/A अनुपमाम्/NS उद्दिश्य/KKS ‘‘/PUNC भद्रे/NV ,/PUNC विकृतघ्नपदस्य/NP वाच्यत्वम्/NV प्राप्तुम्/KKS अहम्/SN न/AN इच्छामि/KP ।/PUNC
 कृपया/NP क्षाम्यतु/KP माम्/SN ’’/PUNC इति/AUD उक्तवान्/KN ।/PUNC
वेतालः/NP एवम्/ASD कथाम्/NP समाप्य/KKS अवदत्/KP -/PUNC ‘‘/PUNC राजन्/NP !/PUNC शब्दाः/NP स्वेच्छया/NV स्रष्टुम्/KKS शक्याः/NP कदाचित्/A ।/PUNC
 किन्तु/A तत्पदवाच्यः/NP कोऽपि/A पदार्थः/NP अस्ति/KP चेदेव/INTF तस्य/SN सार्थकता/NP ।/PUNC
 अन्यथा/A निरर्थकता/NP ।/PUNC
 अनुपमा/NS निरर्थकम्/NV कञ्चित्/A शब्दम्/NP सृष्ट्वा/KKS तत्/SN रामशास्त्रिणि/NS प्रयोज्य/KKS ‘/PUNC भवान्/SN पण्डितः/NP न/AN ’/PUNC इति/AUD परोक्षतया/NV ज्ञापितवती/KN ।/PUNC
 विकृतघ्नपदस्य/NP प्रयोगम्/NP कुर्वती/KNV रामशास्त्रिणि/NS भ्रमम्/NP उत्पादितवती/KN ।/PUNC
 किम्/AP एतत्/SN उचितम्/NP ?/PUNC अनुपमायाः/NS व्यवहारः/NP किम्/AP न्याय्यः/NP ?/PUNC किम्/AP अनुपमा/NS पाण्डित्येन/NV रामशास्त्रिणम्/NS अतिशेते/NV ?/PUNC रामशास्त्री/NS किमर्थम्/AP क्षमायाचनम्/NP कृतवान्/KN ?/PUNC मम/SN एतेषाम्/SNV सन्देहानाम्/NP समाधानम्/NP जानन्/KNV अपि/A यदि/AVK भवान्/SN न/AN वदेत्/KP तर्हि/AVK भवतः/SN शिरः/NP सहस्रधा/SMKY भग्नम्/NP भवेत्/KP ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
तदा/A मौनम्/NV स्थातुम्/KKS अशक्तः/NV त्रिविक्रमः/NS उक्तवान्/KN -/PUNC ‘‘/PUNC अनुपमा-रामशास्त्रिणोः/NS पाण्डित्ये/NV तारतम्यभावम्/NP न/AN पश्यामि/KP अहम्/SN ।/PUNC
 रामशास्त्री/NS पण्डितः/NV ,/PUNC स्फुरद्रूपी/NV ,/PUNC बन्धुश्च/NV इत्यतः/A तस्य/SN सेवाम्/NP श्रद्धया/NV कृतवती/KN अनुपमा/NS ।/PUNC
 किन्तु/A रामशास्त्री/NS तस्याः/SN वैशिष्ट्यम्/NV अवगन्तुम्/KKS न/AN शक्तवान्/KN ।/PUNC
 देवशास्त्रिणः/NS पाण्डित्येन/NV आत्मनः/SN पाण्डित्यम्/NV तोलयन्/KNV सः/SN अनुपमायाः/NS पाण्डित्यम्/NV न/AN लक्षितवान्/KN एव/INTF ।/PUNC    
 ‘/PUNC रामशास्त्रिणः/NS पाण्डित्यम्/NV अस्ति/KP चेदपि/A लौकिकव्यवहारज्ञानम्/NP न/AN अस्ति/KP ’/PUNC इति/AUD जानती/KNV अनुपमा/NS तम्/SN परिष्कर्तुम्/KKS इच्छन्ती/KNV विरूप/NS समीपम्/AUP प्रेषितवती/KN ।/PUNC  
 विरूपस्य/SN व्यवहारम्/NP दृष्ट्वा/KKS तदीयाम्/SN कृतघ्नताम्/NV ज्ञातवान्/KN अपि/A रामशास्त्री/NS स्वस्य/SN कृतज्ञतारहितम्/KN व्यवहारम्/NP न/AN अवगतवान्/KN एव/INTF ।/PUNC
 ‘/PUNC यः/SSN कृतम्/KN उपकारम्/NP केषाञ्चित्/A दिनानाम्/NP अनन्तरम्/NP विस्मरति/KP सः/SN कृतघ्नः/NV ।/PUNC
 यः/SSN कृतम्/KN उपकारम्/NP तत्/SNV क्षणे/NP एव/INTF विस्मरति/KP सः/SN विकृतघ्नः/NV ’/PUNC इति/AUD अनुपमायाः/NS चिन्तनम्/NP ।/PUNC
 अतएव/A सा/SN विकृतघ्नपदम्/NP सृष्टवती/KN ,/PUNC रामशास्त्रिणि/NS प्रयुक्तवती/KN च/AVK ।/PUNC
 देवशास्त्री/NS न/AN अस्ति/KP इति/AUD वदन्/KNV शम्भुशर्मा/NS यदा/AVK आनयनोद्देशम्/NP विवृतवान्/KN तदा/AVK रामशास्त्री/NS कृतज्ञतारहितम्/KN स्वस्य/SN व्यवहारम्/NP अवगतवान्/KN ।/PUNC
 ततः/A लज्जितः/KN सः/SN अनुपमाम्/NS क्षमाम्/NP प्रार्थितवान्/KN ’’/PUNC इति/AUD ।/PUNC
एवम्/ASD वदता/KNV त्रिविक्रमेण/NS मौनभङ्गः/NP कृतः/KN आसीत्/KP ।/PUNC
 अतः/A शवान्तर्गतः/KN वेतालः/NP ततः/A अदृश्यः/NV भूत्वा/KKS यथापूर्वम्/NP वृक्षस्य/NP शाखाम्/NP अवलम्बितवान्/KN ।/PUNC


